مقالات

ایمپلنت و پوکی استخوان

ایمپلنت و پوکی استخوان الزاماً ترکیب خطرناکی نیست. بیشتر افراد مبتلا به پوکی استخوان، پس از بررسی شرایطشان، همچنان امکان کاشت ایمپلنت دارند؛ زیرا این بیماری به‌تنهایی مانع جوش‌خوردن پایه ایمپلنت نمی‌شود.

اما یک نکته می‌تواند نتیجه درمان را تغییر دهد: نوع قرص یا آمپول پوکی استخوان و مدت مصرف آن.

به همین دلیل، پیش از ایمپلنت باید استخوان محل کاشت و سابقه دارویی شما بررسی شود تا مشخص شود ایمپلنت مستقیماً قابل انجام است یا به برنامه درمانی متفاوتی نیاز دارید.

چون در پوکی استخوان گاهی پیوند استخوان هم به برنامه اضافه می‌شود، هزینه بیشتر از یک ایمپلنت ساده درمی‌آید؛ شرایط ایمپلنت قسطی را جداگانه نوشته‌ایم تا هزینه باعث عقب‌افتادن درمان نشود.

آیا کاشت ایمپلنت با وجود پوکی استخوان امکان‌پذیر است؟

بله؛ پوکی استخوان به‌ویژه در صورت کاهش تراکم استخوان فک می‌تواند جوش‌خوردن پایه ایمپلنت را دشوارتر و دوره ترمیم را طولانی‌تر کند و گاهی برای ایجاد بستر مناسب، پیوند استخوان لازم می‌شود.

مصرف بیس‌فسفونات‌ها نیز خطر نکروز استخوان فک را افزایش می‌دهد، اما این خطر در دوزهای معمول پوکی استخوان پایین است و با بررسی نوع دارو و وضعیت استخوان فک می‌توان درمان را ایمن‌تر برنامه‌ریزی کرد.

آیا ایمپلنت در افراد مبتلا به پوکی استخوان موفق است؟

بله؛ ایمپلنت و پوکی استخوان در بیشتر موارد با موفقیت انجام می‌شود و پایه ایمپلنت به استخوان فک جوش می‌خورد.

در درمان ایمپلنت و پوکی استخوان، موفقیت کاشت بیشتر به تراکم استخوان محل کاشت، انتخاب ایمپلنت مناسب و مهارت متخصص بستگی دارد، نه صرفاً ابتلا به پوکی استخوان.

آیا پوکی استخوان باعث می‌شود ایمپلنت به استخوان فک جوش نخورد؟

پوکی استخوان به‌تنهایی مانع جوش خوردن ایمپلنت به استخوان فک نمی‌شود؛ اما پایین بودن تراکم استخوان می‌تواند استئواینتگریشن را کندتر کند و در تحلیل شدید استخوان فک، استحکام اولیه پایه را کاهش دهد و احتمال شکست زودرس یا اصطلاحاً «پس زدن ایمپلنت» را بالا ببرد.

در درمان ایمپلنت و پوکی استخوان، وضعیت استخوان با اسکن سه‌بعدی CBCT بررسی می‌شود و در صورت کمبود استخوان ممکن است پیوند استخوان، ایمپلنت کوتاه‌تر یا روش کاشت متفاوتی پیشنهاد شود.

مصرف بیس‌فسفونات‌ها نیز باید حتماً به جراح اعلام شود؛ زیرا نوع و مدت مصرف این داروها می‌تواند بر برنامه درمان و خطر عوارض فک اثر بگذارد.

بنابراین تأثیر ایمپلنت و پوکی استخوان قابل‌کنترل است، به شرط آنکه کیفیت استخوان و سابقه دارویی پیش از جراحی دقیق ارزیابی شود.

تحلیل شدید استخوان اطراف ایمپلنت دندان

احتمال موفقیت و شکست ایمپلنت در افراد مبتلا به پوکی استخوان چقدر است؟

مطالعات، موفقیت ایمپلنت و پوکی استخوان را معمولاً بالای ۹۰ درصد گزارش کرده‌اند و افزایش قطعی در میزان شکست نشان نداده‌اند.

در درمان ایمپلنت و پوکی استخوان، احتمال شکست بیشتر با تراکم پایین استخوان فک، پایداری اولیه ضعیف، عفونت و تحلیل استخوان اطراف پایه ارتباط دارد؛ مصرف بیس‌فسفونات‌ها نیز باید پیش از جراحی اعلام شود.

برای کاهش خطر شکست ایمپلنت در پوکی استخوان ممکن است پیوند استخوان، ایمپلنت متناسب با استخوان کم‌تراکم و دوره جوش‌خوردن طولانی‌تری در نظر گرفته شود.

ایمپلنت و پوکی استخوان

از کجا بفهمیم استخوان فک برای ایمپلنت مناسب است؟

مناسب بودن تراکم استخوان فک برای کاشت ایمپلنت با معاینه و اسکن سه‌بعدی CBCT مشخص می‌شود.

این اسکن ارتفاع و ضخامت استخوان، میزان تحلیل و فاصله تا عصب یا سینوس را نشان می‌دهد.

پایداری نهایی نیز هنگام جراحی ایمپلنت و پوکی استخوان سنجیده می‌شود و اگر استخوان کافی نباشد، ممکن است پیوند استخوان لازم شود.

آیا پوکی استخوان بدن، استخوان فک را ضعیف می‌کند؟

بله؛ پوکی استخوان می‌تواند تراکم و استحکام استخوان فک، به‌ویژه استخوان آلوئولارِ نگه‌دارنده دندان‌ها را کاهش دهد؛ اما شدت درگیری فک در همه بیماران یکسان نیست و نتیجه تراکم‌سنجی کمر یا لگن به‌تنهایی وضعیت فک را مشخص نمی‌کند.

این تغییرات ممکن است باعث موارد زیر شوند:

• تحلیل سریع‌تر استخوان اطراف دندان و افزایش احتمال لق‌شدن دندان‌ها، به‌خصوص همراه با بیماری لثه؛
• کاهش حجم فک و شل‌شدن دندان مصنوعی؛
• کم‌شدن استحکام محل کاشت و نیاز احتمالی به پیوند استخوان یا زمان ترمیم بیشتر.

در بررسی ایمپلنت و پوکی استخوان، مهم‌ترین معیار، تراکم استخوان فک برای کاشت ایمپلنت در همان ناحیه است.

بنابراین تأثیر پوکی استخوان بر ایمپلنت دندان باید با معاینه لثه، تصویربرداری سه‌بعدی و بررسی داروهای مصرفی ارزیابی شود؛ نه فقط با تشخیص پوکی استخوان بدن.

آیا عکس دندان‌پزشکی پوکی استخوان را نشان می‌دهد؟

گاهی بله. در عکس پانورامیک، خطِ استخوانی لبهٔ پایین فک دیده می‌شود. اگر این خط نازک یا سوراخ‌سوراخ باشد، یعنی احتمال پوکی استخوان وجود دارد.

این تشخیص قطعی نیست و جای تراکم‌سنجی (DEXA) را نمی‌گیرد؛ ولی اگر در عکس فک شما چنین چیزی دیده شود، برای تراکم‌سنجی ارجاع داده می‌شوید.

برای همین خیلی وقت‌ها اولین کسی که به پوکی استخوان شک می‌کند دندان‌پزشک است، نه پزشک — مخصوصاً در خانم‌های بالای ۵۰ سال که هنوز تراکم‌سنجی نکرده‌اند.

داروهای پوکی استخوان چه اثری بر ایمپلنت دارند؟

استخوان بافتی زنده است که دائماً قسمت‌های فرسوده خود را جمع می‌کند و استخوان تازه می‌سازد.

داروهایی مانند بیس‌فسفونات‌ها‌ (فوزاماکس، بونیوا و آکلاستا) و دنوزوماب‌ (داروی تزریقی پوکی استخوان مانند پرولیا) این چرخه را آهسته می‌کنند تا استخوان دیرتر ضعیف شود و احتمال شکستگی کاهش یابد.

اما همین اثر می‌تواند ترمیم استخوان فک پس از کشیدن دندان یا کاشت ایمپلنت را در بعضی بیماران دشوارتر کند.

فک بیشتر از بسیاری از استخوان‌های بدن در تماس با میکروب‌های دهان، فشار جویدن و جراحی قرار دارد.

اگر پس از جراحی زخم خوب بسته نشود، عفونت ایجاد شود و فعالیت بازسازی استخوان نیز به‌دلیل دارو پایین باشد، ممکن است بخشی از استخوان ترمیم نشود و در دهان نمایان بماند؛ به این عارضه نادر نکروز استخوان فک ناشی از دارو می‌گویند.

این عارضه به معنی از بین رفتن ناگهانی کل فک نیست، بلکه معمولاً از یک ناحیه کوچک و دیرترمیم شروع می‌شود.

در بررسی داروهای پوکی استخوان و ایمپلنت باید به این نکات توجه کرد:

• در دوزهای معمول پوکی استخوان، خطر نکروز فک پایین است و دارو معمولاً مانع قطعی ایمپلنت نیست.
• خطر در مصرف دوزهای بالا و تزریق‌های مکرر مخصوص بیماران سرطانی بیشتر است.
• نام دارو، علت مصرف، مدت درمان و تاریخ آخرین قرص یا تزریق باید پیش از جراحی اعلام شود.
• دارو را خودسرانه قطع نکنید؛ به‌ویژه عقب‌انداختن یا قطع دنوزوماب (آمپول پرولیا) می‌تواند خطر شکستگی مهره‌ها را افزایش دهد.

بنابراین در درمان ایمپلنت و پوکی استخوان، تأثیر پوکی استخوان بر ایمپلنت دندان فقط به خود بیماری مربوط نیست؛ نوع و دوز دارو تعیین می‌کند که ایمپلنت با چه احتیاطی و در چه زمانی انجام شود.

نکروز استخوان فک ناشی از داروهای پوکی استخوان

آیا باید قبل از ایمپلنت داروی پوکی استخوان را قطع کنم؟

نه. دارو را خودتان قطع نکنید و قطعش هم در بیشتر موارد لازم نیست.

• قرص خوراکی (آلندرونات، فوزاماکس، بونیوا): ایمپلنت معمولاً بدون قطع دارو انجام می‌شود.
• آمپول پرولیا: دارو قطع نمی‌شود، فقط زمان جراحی جابه‌جا می‌شود؛ بهترین زمان، ۳ تا ۴ ماه بعد از آخرین تزریق است و تزریق بعدی ۶ تا ۸ هفته بعد از جراحی انجام می‌شود.

به همین دلیل تاریخ آخرین قرص یا آخرین تزریق را در جلسهٔ معاینه بگویید؛ با همین تاریخ مشخص می‌شود جراحی همین حالا انجام شود یا چند هفته بعد.

قطع خودسرانهٔ پرولیا از خود جراحی خطرناک‌تر است؛ چند ماه بعد از قطع آن، احتمال شکستگی مهره‌های کمر بالا می‌رود.

چه بیمارانی برای ایمپلنت به احتیاط بیشتری نیاز دارند؟

در بررسی ایمپلنت و پوکی استخوان، بیشترین احتیاط برای افرادی است که داروهای تزریقی یا دوز بالای ضدپوکی استخوان برای سرطان مصرف می‌کنند، سابقه نکروز فک دارند یا قبلاً پرتودرمانی فک انجام داده‌اند.

ایمپلنت در افراد مبتلا به پوکی استخوان در صورت بیماری فعال لثه، دیابت کنترل‌نشده، سیگار، مصرف کورتون یا کمبود شدید استخوان فک نیز به بررسی دقیق‌تری نیاز دارد.

برای ارزیابی ارتباط داروهای پوکی استخوان و ایمپلنت، نام دارو، علت و مدت مصرف و تاریخ آخرین تزریق را همراه اسکن فک به جراح ارائه کنید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.

اگر استخوان فک کم باشد، باز هم می‌توان ایمپلنت کرد؟

بله؛ کمبود تراکم استخوان فک برای کاشت ایمپلنت معمولاً مانع قطعی درمان نیست و با اسکن سه‌بعدی، مقدار دقیق استخوان مشخص می‌شود.

بسته به محل و شدت کمبود، متخصص می‌تواند از پیوند استخوان، لیفت سینوس یا در بعضی نواحی از ایمپلنت کوتاه استفاده کند.

در درمان ایمپلنت و پوکی استخوان، هدف ایجاد ثبات کافی است تا جوش خوردن ایمپلنت به استخوان فک به‌درستی انجام شود.

آیا پوکی استخوان همیشه به پیوند استخوان نیاز دارد؟

خیر؛ در درمان ایمپلنت و پوکی استخوان، نیاز به پیوند بر اساس عرض و ارتفاع استخوان همان محل و امکان محکم‌شدن اولیه پایه تعیین می‌شود، نه صرفاً تشخیص پوکی استخوان.

اگر تراکم استخوان فک برای کاشت ایمپلنت مناسب باشد، کاشت مستقیم انجام می‌شود؛ در کمبود محدود ممکن است پیوند پودر استخوان هم‌زمان با ایمپلنت انجام شود و در تحلیل شدید، پیوند مرحله‌ای یا لیفت سینوس لازم باشد.

گاهی ایمپلنت کوتاه جایگزین پیوند می‌شود و مطالعات، موفقیت ایمپلنت و پوکی استخوان را معمولاً بیش از ۹۰ درصد گزارش کرده‌اند.

خطر نکروز فک بعد از ایمپلنت چقدر است؟

خطر نکروز استخوان فک در دوز معمول پوکی استخوان بسیار پایین است و به نوع دارو بستگی دارد: با قرص‌های خوراکی مثل آلندرونات، ۲ تا ۵ نفر از هر ۱۰٬۰۰۰ نفر؛ با پرولیا (دنوزوماب)، حدود ۳ نفر از هر ۱٬۰۰۰ نفر بعد از ده سال مصرف. این ارقام برای بیماران سرطانی که دوز چند برابر می‌گیرند صدق نمی‌کند.

نشانه مهم، درد معمول روزهای اول نیست؛ زخم بسته‌نشده، استخوان نمایان، ترشح یا بی‌حسی ماندگار نیاز به بررسی دارد و باقی‌ماندن استخوان نمایان بیش از ۸ هفته معیار اصلی تشخیص است.

در درمان ایمپلنت و پوکی استخوان، ارتباط داروهای پوکی استخوان و ایمپلنت با دانستن نام دارو و تاریخ آخرین دوز ارزیابی می‌شود؛ دارو را برای کاهش خطر، خودسرانه قطع نکنید.

قبل از ایمپلنت چه بررسی‌هایی لازم است؟

• معاینه لثه و دندان‌ها: عفونت، پوسیدگی و بیماری فعال لثه باید پیش از جراحی درمان شوند؛ زیرا التهاب اطراف دندان‌ها خطر عوارض ایمپلنت را افزایش می‌دهد.
• اسکن سه‌بعدی CBCT: برای سنجش عرض و ارتفاع استخوان، محل عصب و سینوس و ارزیابی تراکم استخوان فک برای کاشت ایمپلنت انجام می‌شود.
• ارائه سابقه دارویی: نام، دوز، مدت مصرف و تاریخ آخرین دوز بیس‌فسفونات، پرولیا، کورتون و داروهای سرطان را همراه داشته باشید؛ بررسی داروهای پوکی استخوان و ایمپلنت برای انتخاب زمان و روش جراحی ضروری است.
• بررسی بیماری‌های زمینه‌ای: در صورت دیابت، اختلال انعقاد یا بیماری‌های مهم، ممکن است آزمایش قند خون، HbA1c، CBC یا تست‌های انعقادی درخواست شود؛ این آزمایش‌ها برای همه بیماران الزامی نیستند.
• همراه داشتن نتیجه تراکم‌سنجی استخوان: در درمان ایمپلنت و پوکی استخوان، گزارش DEXA به شناخت شدت بیماری کمک می‌کند، اما جای اسکن فک را نمی‌گیرد. آزمایش CTX نیز برای پیش‌بینی نکروز فک قابل‌اعتماد و به‌طور روتین توصیه‌شده نیست.

مراحل ایمپلنت در بیماران مبتلا به پوکی استخوان

• تعیین ایمنی جراحی: ابتدا نام، دوز، علت مصرف و زمان آخرین داروی پوکی استخوان بررسی می‌شود؛ دوزهای معمول پوکی استخوان اغلب مانع درمان نیستند، اما داروهای پُردوز سرطان یا سابقه نکروز فک ممکن است ایمپلنت و پوکی استخوان را ممنوع یا محدود کند.
• آماده‌سازی بستر محکم: با اسکن سه‌بعدی مشخص می‌شود کاشت مستقیم ممکن است یا ابتدا به پیوند استخوان نیاز است؛ هنگام جراحی نیز پایه باید به‌اندازه کافی در استخوان قفل شود، وگرنه روکش فوری نصب نمی‌شود.
• تأیید اتصال پیش از روکش: در درمان ایمپلنت و پوکی استخوان، پس از دوره ترمیم، پایداری پایه دوباره سنجیده می‌شود و فقط وقتی جوش خوردن ایمپلنت به استخوان فک تأیید شد، روکش نهایی روی آن قرار می‌گیرد.

مراقبت‌های بعد از ایمپلنت در پوکی استخوان

• برای کاهش شکست ایمپلنت در پوکی استخوان، تا زمان اجازه جراح روی محل کاشت غذای سفت نجوید، سیگار نکشید و دارو یا دهان‌شویه تجویزشده را دقیق مصرف کنید؛ فشار زودهنگام و التهاب می‌توانند اتصال پایه به استخوان را مختل کنند.
• مهم‌ترین عامل در موفقیت ایمپلنت در بیماران پوکی استخوان، تمیزکردن روزانه اطراف پایه و ادامه معاینات دوره‌ای است؛ خونریزی لثه، بوی بد یا لق‌شدن روکش را نادیده نگیرید.
• در درمان ایمپلنت و پوکی استخوان دارو را خودسرانه قطع نکنید؛ زخم بسته‌نشده، استخوان نمایان، ترشح، بی‌حسی یا درد رو به افزایش می‌تواند هشدار نکروز استخوان فک بعد از ایمپلنت باشد و باید سریع بررسی شود.

برای شروع ایمپلنت با پوکی استخوان چه باید کرد؟

• ابتدا نتیجه تراکم‌سنجی قبلی و فهرست کامل داروها، به‌ویژه آلندرونات، آکلاستا یا پرولیا را همراه بیاورید؛ اگر بررسی بیشتری لازم باشد، با پزشک معالج شما هماهنگ می‌کنیم و دارو خودسرانه قطع نمی‌شود.
• با اسکن سه‌بعدی CBCT، حجم و کیفیت استخوان فک را می‌سنجیم تا طول، قطر و محل مناسب ایمپلنت مشخص شود؛ تصمیم درمان بر اساس استخوان فک گرفته می‌شود، نه فقط نتیجه تراکم استخوان بدن.

• اگر استخوان کم‌حجم یا نرم باشد، در درمان ایمپلنت و پوکی استخوان ممکن است پیوند پودر استخوان، ایمپلنت کوتاه‌تر یا روش جراحی کم‌تهاجمی انتخاب شود تا پایه از همان ابتدا پایداری مناسبی داشته باشد.