نویسنده/بازبین: دکتر کیهان کندری، دندانپزشک – آخرین به‌روزرسانی: ۲۷ مرداد ۱۴۰۵
روکش دندان در تهران در مطب دکتر کیهان کندری (توانیر) با زیرکونیا و PFM انجام میشود و معمولاً دو جلسه طول میکشد: جلسه اول تراش و قالب‌گیری دیجیتال، جلسه دوم نصب روکش دائمی.
بین دو جلسه، روکش موقت از دندان تراش‌خورده محافظت میکند.
روکش دندان چیست و چه زمانی واقعاً لازم است؟
روکش دندان پوششی است که کل تاج دندان را می‌پوشاند و فشار جویدن را به‌جای یک نقطه ضعیف، روی تمام سطح دندان پخش میکند.
روکش زمانی لازم است که دندان عصب‌کشی شده باشد یا بخش زیادی از تاج آن بر اثر پوسیدگی یا شکستگی از بین رفته باشد و پرکردگی ساده دیگر نتواند فشار جویدن را تحمل کند.
در دندان‌های عصبکشیشده، بقای ۵ ساله دندان با روکش ۹۴٪ و بدون روکش ۶۳٪ گزارش شده است.
یعنی از هر سه دندان عصب‌کشی‌شده‌ای که روکش نمی‌شود، حدود یکی ظرف پنج سال از دست می‌رود.
این اختلاف در دندان‌های آسیاب که بیشترین فشار جویدن را تحمل می‌کنند، بیشتر است.
روکش در این موارد لازم میشود:
- بعد از عصب‌کشی، به‌ویژه در دندان‌های آسیاب
- دندان ترکخورده، شکسته یا لب‌پر شده
- پرکردگی وسیع که بخش زیادی از تاج دندان را گرفته
- روکش روی ایمپلنت
علائمی که نشان می‌دهد باید معاینه شوید:
- درد یا احساس فشار هنگام جویدن و گاز زدن
- حساسیت زیاد و ادامه‌دار به سرد و گرم
- ترک قابل مشاهده روی دندان یا لب‌پر شدن گوشه دندان
اما روکش برای هر دندانی مناسب نیست؛ دندان باید ریشه سالم و نسج کافی داشته باشد. این موضوع فقط با رادیوگرافی و معاینه بالینی مشخص میشود.
قیمت روکش دندان در تهران بسته به جنس روکش از ۱۰ میلیون تومان برای هر دندان شروع میشود.
اگر روکش دندان نگذاریم چه اتفاقی می‌افتد؟
دندانی که عصب‌کشی شده یا پرکردگی وسیع دارد، بدون روکش در معرض شکستن است — و این شکستگی معمولاً ماه‌ها بعد اتفاق می‌افتد، نه بلافاصله.
به همین دلیل بیمار احساس میکند دندانش سالم است و روکش را عقب می‌اندازد.
خطر از همان روزهای اول شروع میشود:
- روکش موقت برای چند هفته طراحی شده، نه چند ماه. چسب موقت به‌مرور حل میشود و بین روکش و دندان فاصله می‌افتد.
- از همان فاصله، باکتری وارد میشود و دندان تراش‌خورده از زیر روکش موقت پوسیده میشود — بدون اینکه شما چیزی ببینید.
- دندان عصبکشیشده رطوبت و انعطافش را از دست داده و در برابر فشار جویدن شکننده است. یک لقمه سفت کافی است.
مهم‌ترین نکته اینجاست: اگر شکستگی بالای لثه باشد، دندان معمولاً هنوز قابل نگه‌داری است. اما اگر تا زیر لثه یا ریشه ادامه پیدا کند، دندان دیگر قابل ترمیم نیست و باید کشیده شود.
در این حالت هزینه عصب‌کشی و ترمیمی که قبلاً پرداخت کرده‌اید از بین می‌رود و درمان از ابتدا با کشیدن دندان و ایمپلنت شروع میشود — درمانی که چند برابر روکش هزینه دارد.
مراحل روکش دندان در مطب چگونه انجام میشود؟
روکش دندان در دو مراجعه انجام میشود: مراجعه اول برای معاینه، تراش، قالب‌گیری و نصب روکش موقت؛ مراجعه دوم برای امتحان، تنظیم ارتفاع و چسباندن روکش دائمی.
۱. معاینه و رادیوگرافی — تعیین اینکه دندان مستقیم روکش میشود یا اول به عصب‌کشی، ترمیم یا پست و کور نیاز دارد
۲. تراش دندان — با بی‌حسی موضعی، مگر دندان قبلاً عصب‌کشی شده باشد
۳. قالب‌گیری — اسکن دیجیتال یا قالب سنتی از دندان تراش‌خورده و دندان مقابل
۴. نصب روکش موقت
۵. امتحان روکش دائمی — رنگ، محل تماس با لثه و ارتفاع هنگام بستن دهان
۶. چسباندن نهایی و پاک کردن چسب اضافه از زیر لثه
مراحل ۱ تا ۴ در مراجعه اول و مراحل ۵ و ۶ در مراجعه دوم انجام میشود. اینکه روکش دندان چقدر طول میکشد، به زمان ساخت آن در لابراتوار بستگی دارد.
در مرحله ۵، اگر هنگام بستن دهان احساس کردید دندان زودتر از بقیه می‌گیرد، همان‌جا بگویید؛ تنظیم ارتفاع قبل از چسباندن ساده است و بعد از آن نیاز به تراش روکش چسبیده دارد.
باقی ماندن چسب زیر لثه، شایع‌ترین علت التهاب لثه بعد از روکش است.
آیا روکش دندان درد دارد؟
نه. تراش دندان برای روکش با بی‌حسی موضعی انجام میشود و در حین کار درد ندارید.
اگر دندان قبلاً عصب‌کشی شده باشد، چون عصب آن خارج شده، اغلب حتی به بی‌حسی هم نیازی نیست.
در روزهای اول بعد از تراش، حساسیت خفیف به سرد و کمی درد لثه در محل تراش طبیعی است و ظرف چند روز کم میشود.
اما این سه حالت طبیعی نیست و باید مراجعه کنید:
- درد هنگام گاز زدن بعد از چسباندن روکش دائمی — معمولاً ارتفاع روکش باید تنظیم شود
- حساسیت به سرد که بعد از برداشتن محرک هم چند ثانیه ادامه دارد — برخلاف حساسیت طبیعی که بلافاصله قطع میشود
- درد خودبه‌خودی، مخصوصاً شب‌ها — نشانه التهاب عصب دندان است
آیا دندان روکش‌شده طبیعی دیده میشود؟
بله. روکشی که رنگ و فرمش با دندان‌های کناری تطبیق داده شده باشد، از فاصله معمول گفتگو از دندان طبیعی قابل تشخیص نیست.
رنگ روکش با راهنمای استاندارد VITA و مقایسه مستقیم با دندان‌های مجاور انتخاب میشود.
آنچه معمولاً روکش را لو می‌دهد، خودِ روکش نیست:
- خط تیره کنار لثه — در روکش‌های دارای زیرساخت فلزی، اگر لثه به‌مرور تحلیل برود لبه فلزی نمایان میشود. روکش‌های بدون فلز این خط را ندارند.
- کدر بودن در دندان جلو — دندان طبیعی جلو نور را از خود عبور می‌دهد. روکشی که این شفافیت را نداشته باشد، حتی با رنگ کاملاً درست، مصنوعی دیده میشود.
- قرمزی لثه اطراف روکش — اگر لبه روکش در محل اتصال به لثه کمی برجسته باشد، لثه ملتهب و قرمز میشود و همین قرمزی توجه را جلب میکند، نه رنگ روکش.
در دندان‌های جلو تطابق رنگ سخت‌تر است، چون روکش باید در هر سه ناحیه لبه، وسط و گردن دندان با دندان کناری هماهنگ باشد؛ رنگ دندان طبیعی در این سه ناحیه یکسان نیست.
به همین دلیل انتخاب جنس در روکش دندان جلو اهمیت بیشتری از دندان‌های عقب دارد؛ روکشی که در ناحیه جلو شفافیت کافی نداشته باشد، حتی با رنگ کاملاً درست هم مصنوعی دیده میشود.
روزهای اول بعد از روکش دندان چه حسی دارد؟
در سه تا هفت روز اول بعد از چسباندن روکش دندان، احساس ناآشنایی طبیعی است: زبانتان مدام سراغ دندان جدید می‌رود، دندان ضخیم‌تر حس میشود و ممکن است موقع بستن دهان زودتر از بقیه بگیرد.
این حس‌ها طبیعی‌اند و خودشان کم می‌شوند:
- زبانتان بی‌اختیار مدام روی روکش میکشد
- دندان از قبل بزرگ‌تر یا لبه‌دارتر حس میشود
- اگر روکش روی دندان جلو باشد، تلفظ «س» و «ش» چند روز کمی فرق میکند
- لثه اطراف روکش حساس است، مخصوصاً موقع نخ دندان کشیدن
- گاهی غذا کنار روکش گیر میکند تا لثه به فرم جدید عادت کند
- حساسیت خفیف به سرد که بلافاصله قطع میشود
مغز شما ظرف چند روز فرم جدید دندان را به‌عنوان حالت عادی می‌پذیرد و دیگر متوجهش نمی‌شوید.
اما احساس بلندی روکش خودبه‌خود درست نمی‌شود.
شاید با خودتان بگویید «چند روز دیگر عادت می‌کنم» — این همان جایی است که بیشتر بیماران اشتباه می‌کنند. اگر بعد از یک هفته هنوز موقع بستن دهان اول همان دندان می‌گیرد یا موقع جویدن درد دارید، ارتفاع روکش دندان باید تنظیم شود.
روکش بلند فقط آزاردهنده نیست؛ سه مشکل می‌سازد:
- تمام فشار جویدن روی یک نقطه متمرکز میشود و پرسلن روکش لب‌پر یا ترک می‌خورد
- فشار مداوم به عصب دندان زیر روکش میرسد و باعث درد و گاهی نیاز به عصب‌کشی میشود
- در بلندمدت به مفصل فک و عضلات جویدن فشار وارد میکند، مخصوصاً اگر دندان‌قروچه داشته باشید
تنظیم ارتفاع روکش چند دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد و بدون بی‌حسی انجام میشود. هرچه زودتر انجام شود، احتمال شکستن روکش کمتر است.
با روکش دندان چه بخوریم و چه نخوریم؟
در ۲۴ ساعت اول بعد از چسباندن روکش دندان، غذای چسبنده و سفت نخورید و با سمت مقابل بجوید تا چسب دندانپزشکی به استحکام کامل برسد. بعد از این مدت غذا خوردن عادی است، به‌جز چند مورد که باید همیشه محدود بمانند.
۲۴ ساعت اول — این‌ها را نخورید:
- آدامس، تافی و سقز
- سوهان، گز و نبات
- لواشک و آلوچه
- نان تازه و چسبنده
این‌ها موقع کشیده شدن، روکش را از دندان جدا می‌کنند — چون چسب هنوز به استحکام نهایی نرسیده.
همیشه محدود بمانند:
- یخ — شایع‌ترین علت لب‌پر شدن پرسلن روکش
- آجیل با پوست (پسته، فندق، گردو) — فشار نقطه‌ای زیاد در یک لحظه
- استخوان کباب و غضروف
- نان خشک و برشته‌های سفت
- آب‌نبات سفت
تفاوت این دو گروه در نوع نیروست: غذای چسبنده روکش را میکشد و غذای سفت پرسلن را می‌شکند. برای همین محدودیت گروه اول موقت است و گروه دوم دائمی.
اگر هنوز روکش موقت دارید، قوانین سخت‌گیرانه‌تر است. چسب روکش موقت عمداً ضعیف انتخاب میشود تا بتوان روکش را بدون آسیب برداشت. تا مراجعه بعدی با آن سمت چیز سفت نجوید و اگر افتاد، آن را دور نیندازید و نگه دارید.
چطور از دندان روکش‌شده مراقبت کنیم؟
مراقبت از دندان روکش‌شده سه کار دارد: مسواک دو بار در روز روی خط اتصال روکش و لثه، نخ دندان هر شب، و چکاپ هر شش ماه.
این کارها از آن جهت مهم‌اند که خود روکش پوسیده نمی‌شود، اما دندان زیر آن از همان خط اتصال به لثه می‌پوسد.
۱. مسواک دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار. مسواک را روی خط اتصال روکش و لثه با زاویه ۴۵ درجه بگذارید؛ اگر فقط سطح روکش را مسواک بزنید، دقیقاً نقطه‌ای که پوسیدگی از آن شروع میشود تمیز نمی‌ماند.
۲. نخ دندان هر شب — با تکنیک درست. نخ را دور روکش بپیچانید و به‌آرامی بالا و پایین ببرید، بعد از پهلو بیرون بکشید، نه با فشار به سمت بالا. اگر نخ را با ضرب بیرون بکشید، لبه روکش گیر میکند و به‌مرور چسب را از آن ناحیه شل میکند.
۳. سوپرفلاس، اگر روکش‌هایتان به هم متصل‌اند. در روکش یکسره و بریج، نخ معمولی نمی‌تواند از بین دندان‌ها رد شود.
سوپرفلاس سه بخش دارد: انتهای سفت برای رد کردن از زیر روکش، بخش اسفنجی برای تمیز کردن سطح زیرین، و نخ معمولی برای کناره‌ها. اگر روکش متصل دارید، این کار انتخابی نیست.
اگر فضای بین دندان‌هایتان باز است، مسواک بین‌دندانی از نخ مؤثرتر است.
چکاپ هر شش ماه. پوسیدگی زیر روکش تا مدت‌ها نه درد دارد و نه دیده میشود؛ فقط با معاینه و رادیوگرافی مشخص میشود.
نمونه کارهای روکش دندان در مطب
روکش دندان جلو قبل و بعد از درمان
دندان شکسته جلو قبل و بعد از روکش سرامیکی
روکش یکسره سه‌واحدی قبل و بعد از درمان
سؤال‌های متداول درباره روکش دندان
آیا هر دندانی را می‌توان روکش کرد؟
نه. دندان باید ریشه سالم و مقدار کافی از تاج باقی‌مانده داشته باشد تا روکش روی آن بنشیند. اگر تاج بیش از حد تخریب شده باشد، اول باید با پست و کور بازسازی شود؛ اگر ریشه شکسته یا عفونت گسترده باشد، دندان قابل روکش کردن نیست.
چه کسانی نباید فعلاً روکش بگذارند؟
کسانی که بیماری فعال لثه دارند. تا وقتی لثه ملتهب و خون‌ریزی‌دهنده است، سطح لثه ثابت نیست و لبه روکش بعد از درمان لثه در جای اشتباه قرار می‌گیرد. اول لثه درمان میشود، بعد روکش.
آیا روکش دندان با بلیچینگ سفید میشود؟
نه. روکش رنگش را تغییر نمی‌دهد، ولی دندان‌های طبیعی کنارش سفید می‌شوند و اختلاف رنگ ایجاد میشود. اگر قصد بلیچینگ دارید، اول بلیچینگ کنید و بعد روکش بگذارید تا رنگ روکش با دندان‌های سفیدشده تنظیم شود.
معایب روکش دندان چیست؟
تراش بخشی از نسج سالم دندان که برگشت‌پذیر نیست، حساسیت موقت در روزهای اول، و نیاز به تعویض بعد از چند سال. اگر بهداشت رعایت نشود، پوسیدگی از لبه روکش شروع میشود و چون زیر روکش پنهان است دیر تشخیص داده میشود.