عصب‌کشی دندان همان درمان ریشه دندان است: پالپ عفونی از داخل کانال‌های ریشه خارج می‌شود، کانال‌ها ضدعفونی و سپس با گوتاپرکا پر می‌شوند تا عفونت برنگردد.
درمان معمولاً در یک تا دو جلسه انجام می‌شود، با بی‌حسی موضعی و بدون درد. قیمت عصب‌کشی دندان هم به نوع دندان بستگی دارد و در مطب دکتر کندری از ۷ میلیون تومان برای دندان جلو تا ۸٫۵ میلیون تومان برای آسیای بزرگ است.
دردی که امشب نمی‌گذارد بخوابید از درمان نیست؛ از عفونتی است که همین حالا داخل ریشه است و خودش خوب نمی‌شود. تنها چیزی که آن درد را قطع می‌کند، خارج کردن همان عفونت است.
عصب‌کشی هم پایان کار نیست. دندان بعد از آن شکننده است و اگر ترمیم و روکش نشود، ممکن است با یک لقمهٔ سفت بشکند و دیگر قابل نگه‌داشتن نباشد.
جزئیات این دو مرحله را در هزینه ترمیم دندان و قیمت روکش دندان آورده‌ایم.
آخرین بازبینی: شهریور ۱۴۰۵
زمان مطالعه: ۱۳ دقیقه
عصب‌کشی دندان چیست و چرا انجام می‌شود؟
عصب‌کشی دندان یعنی خارج کردن عصب و بافت عفونی از داخل ریشهٔ دندان، شست‌وشوی کانال‌ها و پر کردن آن‌ها با گوتاپرکا. این کار وقتی لازم می‌شود که عفونت به پالپ — بافت نرم داخل دندان — رسیده باشد و پالپ دیگر توان ترمیم نداشته باشد.
پالپ داخل فضای سخت و بستهٔ دندان قرار دارد. وقتی ورم می‌کند جایی برای باز شدن ندارد، فشار داخلش بالا می‌رود و خون‌رسانی قطع می‌شود. همین فشار، علت درد ضربان‌دار و درد شبانهٔ دندان است.
آنتی‌بیوتیک منبع عفونت را از بین نمی‌برد. دارو با خون منتقل می‌شود و به کانال ریشه‌ای که خون‌رسانی ندارد نمی‌رسد؛ فقط ورم بافت اطراف را چند روز کنترل می‌کند.
بدون درمان ریشه، عفونت از نوک ریشه وارد استخوان فک می‌شود و آبسه دندان، تحلیل استخوان و تورم صورت ایجاد می‌کند.
دندان بعد از عصب‌کشی دندان مرده نیست. رباط پریودنتال که دندان را در استخوان نگه می‌دارد زنده می‌ماند، حس فشار و جویدن باقی است و دندان کار خودش را انجام می‌دهد.
پر کردن کانال ریشه با گوتاپرکا بعد از عصب‌کشی دندان
چه زمانی به درمان ریشه دندان نیاز داریم؟
درمان ریشه دندان با پنج نشانه مشخص می‌شود: درد خودبه‌خودی و ضربان‌دار، حساسیت طولانی به سرما یا گرما، درد هنگام گاز گرفتن روی یک دندان، جوش چرکی روی لثه، و تیره شدن یک دندان.
- درد خودبه‌خودی و ضربان‌دار: بدون محرک شروع می‌شود و شب‌ها با دراز کشیدن بدتر می‌شود، چون خون بیشتری به سر می‌رسد و به عصب ملتهب داخل دندان فشار می‌آورد.
- حساسیت طولانی به سرما یا گرما: اگر بعد از برداشتن لیوان، درد بیش از ۱۵ ثانیه بماند، التهاب عصب دندان برگشت‌ناپذیر شده. اگر درد با چیز داغ شروع شود و با آب سرد آرام شود، یعنی عصب دندان از بین رفته است.
- درد تیز هنگام گاز گرفتن روی یک دندان مشخص: عفونت از نوک ریشه بیرون زده و به بافت نگه‌دارندهٔ دندان رسیده؛ معمولاً حس می‌کنید آن دندان از بقیه بلندتر است.
- جوش چرکی یا فیستول روی لثه: برجستگی کوچکی کنار ریشه که گاهی می‌ترکد و مزهٔ بد می‌دهد. درد بعد از آن کم می‌شود، اما این یعنی عفونت راه خروج پیدا کرده، نه اینکه خوب شده.
- تیره شدن یک دندان: خاکستری یا قهوه‌ای شدن یک دندان، اغلب ماه‌ها بعد از ضربه، نشان می‌دهد عصب آن دندان از بین رفته، حتی اگر درد نداشته باشید.
دو حالت هیچ علامتی ندارند و فقط در رادیوگرافی دیده می‌شوند: عصب دندانی که بی‌سروصدا از بین رفته و عفونت مزمن نوک ریشه. نبودن درد به معنی نبودن نیاز به عصب‌کشی دندان نیست.
درمان ریشه دندان؛ خارج کردن عصب عفونی از کانال
آیا می‌شود دندان را بدون عصب‌کشی نجات داد؟
بله، اما فقط تا قبل از یک مرز مشخص: تا وقتی درد با محرک شروع می‌شود و چند ثانیه بعد تمام می‌شود، عصب دندان قابل نجات است.
در این مرحله با برداشتن پوسیدگی و گذاشتن مادهٔ محافظ روی عصب — درمانی که به آن پالپ کپ می‌گویند — می‌توان از عصب‌کشی دندان جلوگیری کرد.
پالپ کپ در افرادی جواب می‌دهد که خون‌رسانی بدنشان خوب است؛ چون ترمیم عصب دندان به خون‌رسانی وابسته است.
نتیجه معمولاً طی ۶ هفته مشخص می‌شود: اگر در این مدت درد خودبه‌خودی، حساسیت طولانی یا نشانهٔ عفونت ظاهر شود، درمان جواب نداده و باید درمان ریشه انجام شود.
اما اگر از همان ابتدا درد خودبه‌خود شروع شود، شب‌ها بیدارتان کند یا بعد از برداشتن محرک بیش از ۱۵ ثانیه بماند، این مرز رد شده و هیچ دارو، لیزر یا درمان جایگزینی جای درمان ریشه را نمی‌گیرد.
در دندان شیری و دندان دائمی نوجوانان که ریشه هنوز کامل نشده، گاهی حتی در مراحل پیشرفته‌تر هم می‌توان بخشی از عصب را زنده نگه داشت؛ این تصمیم با رادیوگرافی و سن دندان گرفته می‌شود، نه با شدت درد.
عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود؟
عصب‌کشی دندان تحت بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و از دید بیمار یک جلسهٔ ۴۵ تا ۹۰ دقیقه‌ای است که در آن فقط فشار و صدای دستگاه حس می‌شود، نه درد. کاری که انجام می‌شود این است (شرح کامل هر مرحله را در مراحل عصب‌کشی دندان ببینید):
- دندان با یک صفحهٔ لاستیکی به نام رابردم از بقیهٔ دهان جدا می‌شود تا مواد شست‌وشو و بزاق وارد گلو نشوند
- عصب عفونی از داخل کانال ریشه خارج می‌شود
- طول کانال با چند رادیوگرافی حین کار اندازه‌گیری می‌شود
- کانال‌ها شست‌وشو و ضدعفونی می‌شوند
- اگر عفونت فعال باشد، آنتی‌بیوتیک داخل کانال گذاشته می‌شود و حدود دو هفته می‌ماند
- کانال‌ها با گوتاپرکا پر و مسیر ورود دوباره باکتری بسته می‌شود
در فاصلهٔ دو جلسه با ترمیم موقت غذا می‌خورید، اما با آن سمت چیز سفت نجوید تا ترمیم موقت نشکند. اگر وسط کار درد حس کردید، دست را بالا ببرید؛ بی‌حسی قابل تکمیل است.
مراحل عصب‌کشی دندان و پاک‌سازی کانال ریشه
عصب‌کشی دندان چند جلسه است و چقدر طول می‌کشد؟
عصب‌کشی دندان معمولاً یک جلسهٔ ۴۵ تا ۹۰ دقیقه‌ای است. اگر عفونت فعال وجود داشته باشد، درمان دو جلسه‌ای می‌شود: در جلسهٔ اول کلسیم هیدروکساید داخل کانال گذاشته می‌شود و حدود دو هفته می‌ماند تا عفونت کنترل شود، آنتی‌بیوتیک هم تجویز می‌شود و کانال در جلسهٔ دوم پر می‌شود.
طول جلسه به تعداد کانال‌ها بستگی دارد؛ دندان آسیاب با سه یا چهار کانال زمان بیشتری می‌برد.
اگر به وجود کانال اضافه شک باشد، عکس سه‌بعدی CBCT درخواست می‌شود و درمان دو جلسه‌ای می‌شود، چون باید عکس گرفته شود. کانالی که پیدا نشود، شایع‌ترین دلیل برگشت عفونت است.
عصب‌کشی دندان درد دارد؟
خیر. عصب‌کشی دندان با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و حین کار درد ندارید.
در دندان‌های عفونی، بافت اطراف اسیدی می‌شود و اثر بی‌حسی معمولی کمتر می‌شود؛ در این حالت اول پوسیدگی برداشته می‌شود و بعد بی‌حسی تکمیلی مستقیم داخل همان عصب ملتهب تزریق می‌شود و درد کاملاً قطع می‌شود.
درد چند روز بعد از درمان هم طبیعی است: عصب از داخل کانال ریشه خارج شده و داخل دندان شما زخم است؛ مثل هر زخم دیگری زمان می‌خواهد تا خوب شود.
این درد خفیف تا متوسط است، هر روز کمتر می‌شود و با مسکن معمولی کنترل می‌شود.
درد بعد از عصب‌کشی؛ کدام طبیعی است و کدام نیست؟
درد بعد از عصب‌کشی وقتی طبیعی است که خفیف تا متوسط باشد و هر روز کمتر شود. دردی که رو به افزایش است، شب‌ها بیدارتان می‌کند یا با تورم و ترشح همراه شده، طبیعی نیست.
| چه چیزی حس می‌کنید | طبیعی است؟ | یعنی چه |
|---|---|---|
| درد مبهم و کوفتگی، روز اول و دوم | بله | بافت اطراف ریشه دست‌کاری شده و در حال ترمیم است |
| درد هنگام گاز گرفتن که هر روز کمتر می‌شود | بله | التهاب رباط نگه‌دارندهٔ دندان، در حال فروکش کردن |
| حساسیت دندان‌های کناری و لثهٔ اطراف | بله | اثر بی‌حسی و فشار ابزار روی لثه، چند روزه برطرف می‌شود |
| کوفتگی فک و درد جلوی گوش | بله | نتیجهٔ باز ماندن طولانی دهان، ربطی به دندان ندارد |
| درد هنگام گاز گرفتن که بعد از یک هفته هنوز هست | نه | ترمیم از سطح دندان‌های دیگر بلندتر مانده و فشار روی همان دندان جمع می‌شود |
| درد ضربان‌دار که شب بیدارتان می‌کند | نه | فشار عفونت در نوک ریشه هنوز تخلیه نشده |
| دردی که هر روز بدتر می‌شود | نه | عفونت کنترل نشده یا کانالی باقی مانده که تمیز نشده |
| تورم لثه یا صورت، رو به افزایش | نه | عفونت از نوک ریشه به بافت اطراف پخش شده |
| ترشح، طعم بد دائمی یا تب | نه | عفونت فعال است و خودبه‌خود جمع نمی‌شود |
| شکستن یا افتادن ترمیم موقت | نه | کانال باز مانده و باکتری دوباره وارد آن می‌شود |
| بی‌حسی لب که بعد از چند ساعت برطرف نشده | نه | تحریک عصب فک، باید بررسی شود |
روند درد مهم‌تر از شدت آن است: درد متوسطی که هر روز کمتر می‌شود، طبیعی است؛ درد خفیفی که هر روز بیشتر می‌شود، نیست.
درد طبیعی بعد از درمان ریشه چند روز طول می‌کشد؟
درد طبیعی بعد از درمان ریشه ۲ تا ۳ روز است. شدیدترین حالت آن در ۲۴ ساعت اول است و از روز دوم رو به کاهش می‌گذارد.
اگر عفونت یا آبسه داشتید، این مدت تا حدود ۱۰ روز طول می‌کشد.
حساسیت خفیف هنگام گاز گرفتن ممکن است تا همان روز دهم باقی بماند، اما باید هر روز کمتر از روز قبل باشد.
بعد از ۱۰ روز نباید هیچ دردی داشته باشید.
کدام علائم بعد از عصب‌کشی خطرناک است؟
این علائم اورژانس دندان‌پزشکی‌اند و همان روز باید بررسی شوند:
- تورمی که به چشم، زیر چانه یا گردن کشیده شده
- سختی در باز کردن دهان یا درد هنگام بلع
- تب همراه با لرز یا احساس بی‌حالی شدید
- تورمی که ظرف چند ساعت بزرگ‌تر می‌شود
- تغییر صدا یا احساس تنگی نفس
سه علامت دیگر اورژانس نیستند اما باید طی همان هفته بررسی شوند: بی‌حسی لب یا چانه که بعد از چند ساعت برطرف نشده، لق شدن دندان درمان‌شده، و برجستگی چرکی روی لثه که برمی‌گردد.
پخش شدن عفونت به فضاهای عمقی صورت و گردن، جدی‌ترین عارضهٔ رها کردن عفونت دندان است و با آنتی‌بیوتیک خانگی متوقف نمی‌شود.
چرا دندان عصب‌کشی‌شده باید ترمیم و روکش شود؟
دندانی که عصب ندارد شکننده است؛ هم بخش زیادی از بافتش برای درمان برداشته شده و هم دیگر از داخل تغذیه نمی‌شود، پس فشار جویدن روی دیواره‌های نازک باقی‌مانده جمع می‌شود.
روکش این دیواره‌ها را دور تا دور می‌گیرد و مانع شکستن می‌شود.
بدون روکش، دندان دیر یا زود می‌شکند و خطرناک‌ترین حالتش شکستگی عمودی ریشه است؛ ترکی که از تاج تا ریشه پیش می‌رود و با هیچ درمانی قابل نگه‌داشتن نیست.
نتیجه، کشیدن دندان و بعد ایمپلنت است؛ از دست دادن دندانی که درمان ریشه‌اش موفق بوده، فقط به‌خاطر نگذاشتن روکش.
دندان عصب‌کشی‌شده چند سال دوام می‌آورد؟
دندان عصب‌کشی‌شده‌ای که روکش شده باشد ۱۰ تا ۲۰ سال دوام می‌آورد و بیش از ۹۰ درصد این دندان‌ها بعد از ۱۰ سال هنوز در دهان باقی‌اند؛ بدون روکش، معمولاً ظرف چند سال می‌شکند.
سه عامل تعیین‌کننده‌اند: کیفیت پر شدن کانال ریشه، گذاشتن به‌موقع روکش، و نخ دندان کشیدن روزانه از لبهٔ روکش — با نخ سوپرفلاس اگر روکش به دندان کناری متصل است.
پوسیدگی این دندان‌ها از لبهٔ روکش شروع می‌شود و چون دندان بدون عصب درد هشداردهنده ندارد، بی‌سروصدا پیش می‌رود.
آیا درمان ریشه دندان همیشه موفق است؟
نه همیشه. موفقیت درمان ریشه دندان بین ۸۶ تا ۹۸ درصد است و نتیجهٔ قطعی آن با گذشت زمان مشخص می‌شود: اولین ارزیابی با رادیوگرافی یک سال بعد انجام می‌شود و ترمیم کامل استخوان اطراف ریشه گاهی تا ۴ سال طول می‌کشد.
سه دلیل اصلی شکست وجود دارد:
- کانالی جا مانده باشد: بعضی دندان‌ها کانال اضافه یا فرعی دارند که در رادیوگرافی معمولی دیده نمی‌شود و درمان‌نشده باقی می‌ماند.
- درزی برای ورود باکتری باقی مانده باشد: نشت از لبهٔ ترمیم یا روکش، راه بازگشت باکتری به کانال و عفونت مجدد را باز می‌کند.
- کانال کامل تمیز نشده باشد: باقی ماندن بافت عفونی یا باکتری‌های مقاوم مثل انتروکوکوس فکالیس، عفونت را زنده نگه می‌دارد.
نشانه‌های شکست درمان ریشه
- درد برگشتی چند ماه یا چند سال بعد از درمان، به‌ویژه هنگام گاز گرفتن
- برجستگی یا فیستول چرکی روی لثهٔ کنار همان دندان که برطرف و دوباره ظاهر می‌شود
- تورم موضعی لثه یا احساس فشار مداوم در ناحیهٔ ریشه
- طعم و بوی بد مداوم از یک نقطهٔ مشخص
- ضایعهٔ نوک ریشه در رادیوگرافی که بعد از یک سال کوچک‌تر نشده یا بزرگ‌تر شده — این مورد اغلب هیچ علامتی ندارد و فقط در عکس دیده می‌شود
درمان مجدد ریشه چه زمانی لازم می‌شود؟
وقتی عفونت باقی مانده یا برگشته باشد: ترمیم قبلی و مواد داخل کانال خارج می‌شود، کانال‌ها دوباره شست‌وشو و ضدعفونی می‌شوند و از نو پر می‌شوند.
اگر دندان روکش داشته باشد، در بیشتر موارد درمان مجدد از سوراخ کوچکی روی خود روکش انجام می‌شود و نیازی به برداشتن آن نیست.
عصب‌کشی بهتر است یا کشیدن دندان؟
تا وقتی ریشهٔ دندان سالم است و بافت کافی برای روکش باقی مانده، عصب‌کشی بهتر است؛ چون ریشه در استخوان باقی می‌ماند، تحلیل استخوان فک اتفاق نمی‌افتد و دندان‌های کناری به فضای خالی حرکت نمی‌کنند.
کشیدن دندان فقط وقتی انتخاب درست است که شکستگی عمودی ریشه وجود داشته باشد، پوسیدگی تا زیر لثه پیش رفته باشد یا آن‌قدر از تاج دندان مانده باشد که هیچ روکشی روی آن بند نشود.
ممکن است مجموع عصب‌کشی، ترمیم و روکش به اندازهٔ ایمپلنت خرج بردارد، اما باز هم نگه‌داشتن دندان خودتان بهتر است: طول عمر ایمپلنت حدود ۱۳ تا ۱۵ سال است و هرچه دیرتر به آن برسید، بهتر است.
بعد از کشیدن، جای خالی باید با ایمپلنت یا بریج پر شود و ایمپلنت هم به استخوان کافی نیاز دارد — استخوانی که با نگه‌داشتن ریشهٔ دندان طبیعی از دست نمی‌رفت.
مراقبت‌های بعد از عصب‌کشی دندان
- تا رفع کامل بی‌حسی موضعی چیزی نخورید؛ لب و گونهٔ بی‌حس را ناخودآگاه گاز می‌گیرید و زخم آن چند روز طول می‌کشد
- مسکن را قبل از شروع درد و پیش از پایان اثر بی‌حسی بخورید، نه بعد از شدت گرفتن درد بعد از عصب‌کشی
- تا گذاشتن ترمیم نهایی یا روکش، با آن سمت چیز سفت و چسبنده نجوید؛ دندان بدون عصب شکننده است و ترک برمی‌دارد
- اگر ترمیم موقت شکست یا افتاد، منتظر نوبت بعدی نمانید؛ کانال ریشه نباید باز بماند چون باکتری دوباره وارد آن می‌شود و عفونت مجدد شکل می‌گیرد
- مسواک و نخ دندان را همان شب اول از سر بگیرید؛ پلاک اطراف دندان درمان‌شده و لبهٔ ترمیم، شروع پوسیدگی ثانویه است
- آنتی‌بیوتیک تجویزشده را تا پایان دوره ادامه دهید، حتی اگر درد از روز دوم برطرف شد
- جلسهٔ کنترل و رادیوگرافی یک سال بعد را فراموش نکنید؛ شکست درمان ریشه اغلب بدون درد است و فقط در عکس با ضایعهٔ نوک ریشه دیده می‌شود
سؤال‌های پرتکرار دربارهٔ عصب‌کشی دندان و درمان ریشه
آیا عصب‌کشی دندان در بارداری بی‌خطر است؟
بله. درمان ریشه با بی‌حسی موضعی در بارداری انجام می‌شود و بهترین زمان آن سه‌ماههٔ دوم است. رادیوگرافی دندانی هم با پیش‌بند سربی ایمن است. رها کردن عفونت دندان در بارداری خطر بیشتری دارد تا خودِ درمان. حتماً باردار بودن خود را به دندان‌پزشک بگویید.
دندان عصب‌کشی‌شده تیره می‌شود؟
گاهی بله. اگر بقایای عصب و مواد پرکنندهٔ کانال کامل از داخل تاج دندان پاک نشود، رنگشان به‌مرور در بافت دندان نفوذ می‌کند و دندان از داخل تیره می‌شود. تمیز کردن کامل داخل تاج در پایان درمان، از این تیرگی جلوگیری می‌کند.
بعد از عصب‌کشی دندان می‌توان ورزش کرد؟
۲۴ ساعت اول ورزش سنگین را کنار بگذارید. فعالیت شدید فشار خون را بالا می‌برد و درد ضربان‌دار ناحیهٔ ریشه را بیشتر می‌کند. پیاده‌روی و فعالیت سبک از همان روز اول مانعی ندارد. اگر تورم دارید، تا کنترل کامل عفونت ورزش را عقب بیندازید.
سیگار بعد از عصب‌کشی دندان چه اثری دارد؟
سیگار خون‌رسانی بافت اطراف ریشه را کم می‌کند و ترمیم استخوان را کند می‌کند. مطالعات نشان می‌دهند احتمال شکست درمان ریشه در افراد سیگاری بیشتر است. دست‌کم تا ۴۸ ساعت بعد از درمان سیگار نکشید و بعد از آن هم تعدادش را کم کنید.
اگر عصب‌کشی را نیمه‌کاره رها کنم چه می‌شود؟
کانالی که باز مانده یا فقط ترمیم موقت دارد، دوباره آلوده می‌شود و عفونت برمی‌گردد. ترمیم موقت بیش از چند هفته دوام ندارد و با نشت آن، درمان انجام‌شده بی‌اثر می‌شود. در این حالت معمولاً درمان مجدد ریشه لازم می‌شود.
تهران، خیابان ولیعصر، خیابان عباسپور (توانیر)، روبه‌روی بیمارستان دی، ساختمان پزشکان ۱۸، طبقهٔ اول
ساعت کاری: شنبه تا پنجشنبه، ۱۰ تا ۱۹
نزدیک‌ترین مترو: میدان جهاد و شهید حقانی · بیماران ونک، جردن، ولیعصر و آرژانتین