مراحل عصب کشی دندان
مراحل عصب کشی دندان ۷ قدم است:
عصبِ عفونی یا آسیبدیدهٔ داخل دندان خارج میشود، کانالها ضدعفونی و پر میشوند و دندان ترمیم میشود تا بدونِ کشیدن نجات پیدا کند. کلِ این قدمها با بیحسی موضعی و بدون درد انجام میشود:
- معاینه و رادیوگرافی: با یک عکس معلوم میشود عفونت تا کجا رسیده و دندان چند کانال دارد.
- بیحسی موضعی: تنها لحظهٔ محسوسِ کلِ درمان؛ یک سوزشِ کوتاه، بعد بیحسیِ کامل.
- قراردادنِ رابردم: یک پردهٔ نازک لاستیکی فقط همان دندان را جدا نگه میدارد تا نه بزاق وارد کانال شود و نه ذرهای به گلویتان برسد.
- برداشتن پوسیدگی و بازکردنِ مسیر: اول پوسیدگی کامل پاک و بعد راهی باریک تا عصب باز میشود؛ فقط صدا و لرزشِ خفیف، بدون درد.
- خارجکردن عصب و شستوشوی کانالها: ریشهٔ دردتان بیرون میآید و کانالها تا ته ضدعفونی میشوند.
- پرکردن کانالها: کانالها با گوتاپرکا مهروموم میشوند تا راهِ برگشتِ میکروب برای همیشه بسته شود.
- ترمیم یا روکش: دندان بازسازی میشود و دوباره مثل قبل کار میکند.
در مراحل عصب کشی دندان از زمانی که که عصب خارج میشود، دردتان هم تمام میشود؛ برای همین هرچه جلوتر بروید، راحتتر میشوید.
بازکردن مسیر دسترسی به پالپ در مراحل عصب کشی دندان
| مرحله | مدت | چه حسی داری |
|---|---|---|
| معاینه و رادیوگرافی | ~۵ دقیقه | بیدرد |
| بیحسی موضعی | ۲ تا ۵ دقیقه | تنها قدمی که حس میکنی؛ یک سوزشِ کوتاه |
| قراردادنِ رابردم | ۱ تا ۲ دقیقه | روی خودِ درمان هیچ حسی ندارد |
| برداشتن پوسیدگی و بازکردنِ مسیر | ۵ تا ۱۰ دقیقه | صدا و لرزشِ خفیف، بدون درد |
| خارجکردن عصب و شستوشوی کانالها | ۲۰ تا ۴۰ دقیقه | بیدرد؛ اگر دندان درد داشت، از همینجا آرام میشود |
| پرکردن کانالها | ۱۰ تا ۱۵ دقیقه | بیحس؛ معمولاً بیحسیِ تازه لازم نیست |
| ترمیم یا روکش | ۱۰ تا ۲۰ دقیقه (گاهی جلسهٔ بعد) | فقط فشارِ ملایم |
کلِ درمان معمولاً ۴۵ تا ۹۰ دقیقه در یک تا دو جلسه است؛ اگر دندان عفونتِ شدید داشته باشد، بین دو جلسه دارو داخل کانال گذاشته میشود و حدوداً دو هفته فاصله میافتد.
آیا عصب کشی دندان درد دارد؟
خیر، مراحل عصب کشی دندان معمولاً دردناک نیست. با بیحسی موضعی، دندان و لثهٔ اطرافش کاملاً بیحس میشود و شما در تمام مدت بیدارید ولی چیزی حس نمیکنید.
تنها حسِ محسوسِ درمان، سوزشِ کوتاهِ لحظهٔ تزریقِ بیحسی است که چند ثانیه بیشتر طول نمیکشد.
در واقع بیشترِ دردی که بیماران به عصبکشی نسبت میدهند، مالِ خودِ درمان نیست؛ مالِ عصبِ ملتهب و عفونی است که پیش از مراجعه اذیتشان کرده.
بهمحضِ اینکه این عصب در حین درمان خارج شود، منبعِ درد از بین میرود؛ به همین دلیل هرچه در مراحل عصب کشی دندان جلوتر بروید راحتتر میشوید، نه سختتر — تا جایی که در قدمهای پایانی مثل پرکردن کانال، معمولاً به بیحسیِ تازه هم نیازی نیست.
فقط یک استثنا هست:
اگر دندان عفونت یا التهابِ شدید داشته باشد، گاهی بیحسی دیرتر اثر میکند؛ در این حالت دندانپزشک بیحسیِ تکمیلی میزند تا پیش از شروع، ناحیه کاملاً بیحس شود. پس اگر هنگام کار هنوز حسی داشتید، همان لحظه بگویید؛ قرار نیست دردی را تحمل کنید.
بعد از درمان هم ممکن است یکی دو روز دندان کمی حساس یا دردناک باشد که با یک مسکنِ ساده کنترل میشود و طبیعی است.
مراحل عصب کشی دندان قدمبهقدم چگونه است؟
سه قدمِ اولِ مراحل عصب کشی دندان (عکس، بیحسی و رابردم) آمادهسازی است و دردی ندارد؛ کارِ اصلی از قدم چهارم شروع میشود.
بازکردنِ مسیر دسترسی: دندانپزشک اول پوسیدگی را برمیدارد و بعد راهی باریک از تاجِ دندان تا پالپ باز میکند. چون ناحیه بیحس است، فقط صدا و لرزشِ خفیفِ دستگاه را میشنوید، نه درد را.
خارجکردنِ عصب و شستوشوی کانالها: پالپِ عفونی از داخل کانالهای ریشه بیرون آورده میشود و کانالها با محلولِ ضدعفونیکننده (هیپوکلریت سدیم) شسته میشوند؛ ضدعفونیِ واقعیِ دندان همینجا انجام میشود. دندانپزشک طولِ دقیقِ هر کانال را هم با ابزاری بهنام اپکسلوکیتور اندازه میگیرد تا مواد در مرحلهٔ بعد نه کوتاه بماند و نه از نوکِ ریشه بیرون بزند.
پرکردنِ کانالها: کانالِ تمیز با مادهای بهنام گوتاپرکا و چسبِ مخصوص (سیلر) پر و مهروموم میشود تا میکروب راهِ برگشت نداشته باشد. خودِ گوتاپرکا ضدعفونیکننده نیست؛ فقط فضای کانال را میبندد. چون عصب قبلاً خارج شده، این مرحله معمولاً به بیحسیِ تازه نیاز ندارد.
ترمیم یا روکش: در پایان، تاجِ دندان بازسازی یا روکش میشود تا دندان دوباره مثلِ قبل کار کند.
شستوشو و ضدعفونی کانال ریشه دندان
پوسیدگیِ زیر لثه چه تغییری در مراحل عصب کشی دندان ایجاد میکند؟
اگر پوسیدگی به زیرِ خطِ لثه رسیده باشد، یک مرحلهٔ اضافه به نامِ «افزایش طول تاج» (کراونلنتینگ) به مراحل عصب کشی دندان افزوده میشود
. علتش ساده است: روکشِ نهایی باید لبهاش روی دندانِ سالم بنشیند، نه روی لثه؛ اگر بخشی از دندان زیرِ لثه پنهان باشد، جای کافیِ سالم برای آببندیِ روکش نمیماند.
در این حالت، دندانپزشک (یا متخصصِ لثه) با یک جراحیِ کوچک کمی از لثه و گاهی کمی استخوان را کنار میزند تا دندانِ سالمِ بیشتری بالای لثه نمایان شود.
این کار معمولاً بعد از برداشتنِ کاملِ پوسیدگی و در کنارِ عصبکشی و روکش انجام میشود.
نتیجه این است که روکش محکم و بدونِ نشت سرِ جایش مینشیند و عمرِ دندان بیشتر میشود. بدونِ این مرحله، لبهٔ روکش روی لثه میماند و همانجا مستعدِ نشت، پوسیدگیِ دوباره و التهابِ لثه میشود.
پوسیدگی عمیق دندان که به عصب رسیده است
عصب کشی دندان چند جلسه است و چقدر طول میکشد؟
مراحل عصب کشی دندان معمولاً در ۱ تا ۲ جلسه و هر جلسه حدود ۴۵ تا ۹۰ دقیقه کامل میشود. اگر دندان عفونت نداشته باشد و کانالهای ریشه ساده باشند، اغلب همان یک جلسه کافی است.
وقتی دندان عفونتِ فعال یا التهابِ شدید دارد، دندانپزشک درمان ریشه را عمداً دو جلسهای میکند: در جلسهٔ اول پالپِ عفونی خارج و کانالها ضدعفونی میشوند و یک داروی ضدمیکروبی بهنام کلسیم هیدروکساید داخل کانال گذاشته میشود.
بعد حدود دو هفته فاصله میافتد تا این دارو عفونت و التهاب را کنترل کند، و در جلسهٔ دوم کانال با گوتاپرکا پر و دندان بسته میشود.
پس اگر شنیدید درمانتان دو جلسهای است، نگران نباشید؛ این فاصله نشانهٔ مشکل نیست، بلکه به کنترلِ کاملِ عفونت و ماندگاریِ بیشترِ دندان کمک میکند.
دندانهای عقب (آسیا) هم چون کانالهای بیشتری دارند، طبیعتاً کمی بیشتر طول میکشند.
اگر مراحل عصب کشی دندان را بین جلسات نیمهکاره رها کنید چه باید کرد؟
بستگی دارد کار در کدام مرحله رها شده؛ دو حالتِ متفاوت است و اقدامِ درستِ هرکدام فرق میکند:
حالت اول: عصبکشی هنوز تمام نشده و برای پرکردنِ کانال برنگشتهاید.
در این نقطه کانالها تمیز شدهاند و زیرِ پانسمان، دارو (کلسیم هیدروکساید) دارند، ولی هنوز پر نشدهاند. این دارو و پانسمان عمرِ محدودی دارند؛ اگر فاصله طولانی شود یا پانسمان بشکند، باکتری دوباره وارد کانالِ باز میشود.
آنوقت دندانپزشک باید کانال را دوباره باز، پاک و ضدعفونی کند و بعد پر کند — یعنی بخشی از مراحل عصب کشی دندان از نو انجام میشود. پس باید هرچه زودتر برای جلسهٔ بعد برگردید.
حالت دوم: عصبکشی تمام شده و فقط ترمیم یا روکش مانده.
اینجا کانالها پر و مهروموم شدهاند، ولی دندان هنوز ترمیمِ دائمی یا روکش ندارد. خطر این است که دندانِ عصبکشیشده شکننده است و بدونِ روکش میتواند زیرِ فشارِ جویدن بشکند و دیگر قابلِ نگهداری نباشد.
ضمن اینکه پوششِ موقت بهمرور نشت میکند و باکتری میتواند تا کانالهای پرشده نفوذ کند و عفونت را برگرداند. راهِ درست این است که ترمیمِ نهایی یا روکش را زود (معمولاً ظرفِ چند هفته) انجام دهید.
در هر دو حالت، هرچه زودتر برگردید شانسِ حفظِ دندان بیشتر است؛ نیمهکاره رهاکردنِ مراحل عصب کشی دندان میتواند کار را به عفونتِ دوباره، آبسه یا از دست رفتنِ دندان بکشاند.
«اگر عصبکشی و حتی درمانِ مجدد هم عفونتِ نوکِ ریشه را برطرف نکند، آخرین راهِ نجاتِ دندان پیش از کشیدن، یک جراحیِ کوچک و سرپایی است؛ در مقالهٔ [جراحی اپیکو دندان] توضیح دادهایم این روش چطور ریشه را بدونِ از دست دادنِ دندان درمان میکند.»
بعد از عصب کشی دندان چه اتفاقی میافتد؟
بعد از عصب کشی دندان، دندان حفظ میشود و مثل قبل کار میکند؛ فقط چند روزِ اول ممکن است موقعِ جویدن کمی حساسیت یا فشار داشته باشید که طبیعی است و با یک مسکنِ ساده برطرف میشود. برای محافظت از دندان در برابرِ شکستن هم معمولاً روکش توصیه میشود.
یک نکتهٔ مهم: دندانِ عصبکشیشده بهمرور شکنندهتر میشود، اما نه بهخاطرِ «کشیدهشدنِ عصب» یا «خشکشدنِ دندان».
علتِ واقعی این است که در جریانِ مراحل عصب کشی دندان، بخشی از ساختارِ خودِ دندان (بر اثرِ پوسیدگی و بازکردنِ مسیر دسترسی) از دست رفته و دیوارهٔ دندان نازکتر شده.
برای همین در دندانهای عقب که فشارِ جویدن بیشتری تحمل میکنند، روکش دندان را در برابرِ شکستن محافظت میکند و باعث میشود سالها دوام بیاورد.
بعد از عصب کشی دندان چه چیزی طبیعی است؟
چند روزِ اول، حساسیت یا دردِ خفیف طبیعی است و نشانهٔ مشکل نیست:
- حساسیت یا دردِ خفیف موقع جویدن تا چند روز
- احساسِ فشار یا کمی التهابِ لثه در ناحیهٔ درمان
- تفاوتِ جزئیِ حس در دندان تا زمانِ عادتکردن
بعد از عصب کشی دندان چه علائمی خطرناک است و باید مراجعه کرد؟
اگر بهجای بهترشدن، علائم بدتر شد، جدی بگیرید؛ این نشانهها میتوانند خبر از عفونتِ باقیمانده بدهند:
- تورمِ رو به افزایشِ لثه یا صورت
- دردِ شدید که روزبهروز بدتر میشود
- تب یا خروجِ چرک از لثه
- شکستنِ ترمیم یا لقشدنِ دندان
تا وقتی روکش یا ترمیمِ نهایی انجام نشده، با آن سمت غذای سفت نجوید و بهداشتِ دهان را رعایت کنید تا نتیجهٔ مراحل عصب کشی دندان حفظ شود.
عصب کشی دندان بهتر است یا کشیدن دندان؟
در بیشترِ موارد، مراحل عصب کشی دندان و حفظِ دندانِ طبیعی بهتر از کشیدنِ آن است؛ چون دندانِ طبیعی، عملکردِ جویدن و استخوانِ فک را حفظ میکند و از نظرِ زمان و ماندگاری هم معمولاً بهصرفهتر از ایمپلنت است.
اما چرا حتی اگر هزینهٔ نگهداشتنِ دندان بهاندازهٔ ایمپلنت شود، باز هم حفظِ دندان بهتر است؟ چون مسیرِ ایمپلنت هم طولانی است و هم دائمی نیست:
- اگر دندانِ خیلی عفونی کشیده شود، معمولاً باید حدود ۳ ماه صبر کنید تا محلِ آن ترمیم شود و بعد ایمپلنت گذاشته شود.
- حتی اگر ایمپلنت همزمان با کشیدن انجام شود، از کاشت تا تحویلِ روکش حدود ۳ تا ۵ ماه طول میکشد که در این مدت آن ناحیه بیدندان است.
- طول عمرِ ایمپلنت بهطور متوسط حدود ۱۳ تا ۱۵ سال است و بعد از آن معمولاً باید تعویض شود.
پس تا وقتی ریشهٔ دندان سالم است و دندانی که مراحل عصب کشی دندان و روکش را گذرانده میتواند سالها دوام بیاورد، حفظِ آن منطقیتر است — حتی اگر هزینهاش نزدیک به ایمپلنت باشد.
تنها استثنا اینجاست: اگر دندان آنقدر تخریب شده باشد که بعد از مراحل عصب کشی دندان و روکش هم کمتر از یک سال دوام بیاورد، دیگر نگهداشتنش بهصرفه نیست و کشیدن و ایمپلنت انتخابِ بهتری است.
و یادتان باشد اگر عصبِ عفونی را درمان نکنید، عفونت به استخوان و آبسه میرسد و آخرش به کشیدنِ دندان میانجامد؛ پس بهتعویقانداختنِ مراحل عصب کشی دندان، شانسِ حفظِ دندان را کم میکند.
بعد از توصیهٔ دندانپزشک، چه زمانی عصب کشی دندان را شروع کنم؟
بهترین زمانِ شروعِ مراحل عصب کشی دندان، همان روزهای اولِ درد یا حساسیت است؛ چون در این مرحله عفونت هنوز محدود است و درمان سادهتر، کوتاهتر و کمهزینهتر انجام میشود.
اما اگر منتظر بمانید تا درد آرام شود، اشتباهِ رایجی مرتکب شدهاید: آرامشدنِ درد اغلب یعنی عصبِ دندان مرده، نه اینکه مشکل حل شده — و عفونت بیسروصدا به سمتِ ریشه و استخوان پیش میرود.
نشانههایی که میگویند نباید بیشتر صبر کنید: دردِ خودبهخودی یا شبانه، حساسیتِ طولانی به گرما و سرما، تیرهشدنِ دندان، یا یک جوشِ چرکی روی لثه.
هرچه زودتر اقدام کنید، شانسِ نجاتِ دندان بیشتر است؛ و بعد از درمان، روکشِ بهموقع همان چیزی است که دندان را سالها نگه میدارد.
پس معطل نکنید؛ یک معاینه و عکسِ ساده مشخص میکند دندانتان واقعاً به عصبکشی نیاز دارد یا نه، و همین تشخیصِ زودهنگام تفاوتِ نجاتِ دندان با کشیدنِ آن است.
سؤالات متداول مراحل عصب کشی دندان
در حین عصب کشی چیزی میبینم یا حس میکنم؟
نه؛ ناحیه بیحس است و فقط فشار و صدای خفیفِ دستگاه را متوجه میشوید. دندانپزشک هم با رابردم جلوی دهان را میپوشاند، پس چیزی وارد گلویتان نمیشود.
از کجا مطمئن شوم عصبکشی کامل انجام شده؟
هر دندان چند کانالِ باریک دارد و اگر حتی یکی از آنها ناقص درمان شود، ممکن است درد و عفونت برگردد. برای همین دندانپزشک با عکس، تعدادِ کانالها را میشمارد و در پایان با یک عکسِ دیگر مطمئن میشود همهٔ کانالها کامل تمیز و پر شدهاند.
چرا بعضی دندانها یک جلسه و بعضی دو جلسه عصبکشی میشوند؟
اگر عفونت کنترلشده باشد، یک جلسه کافی است؛ اما در عفونتِ شدید، بین دو جلسه دارو (کلسیم هیدروکساید) داخل کانال گذاشته میشود تا عفونت بخوابد و بعد کانال پر شود.
بعد از خارجکردنِ عصب، دندان میمیرد؟
دندان از بافتهای اطرافش تغذیه میشود و سرِ جایش میماند؛ فقط حسِ داخلیاش را از دست میدهد. برای همین بعد از عصبکشی دیگر سرما و گرما را حس نمیکند.
اگر مراحل عصب کشی دندان نیمهکاره بماند چه میشود؟
اگر بین دو جلسه دندان باز یا بدونِ ترمیمِ موقت بماند، میکروب دوباره وارد کانال میشود؛ برای همین نباید فاصلهٔ جلسات را طولانی کرد یا جلسهٔ دوم را رها کرد.
