تفاوت سدیشن و بیهوشی؛ سدیشن چیست؟
تفاوت سدیشن و بیهوشی در عمق خواب و نحوه‌ی نفس کشیدن است. در سدیشن، با داروی آرام‌بخش به خواب عمیق می‌روید ولی خودتان نفس می‌کشید.
در بیهوشی عمومی، کاملاً بیهوش می‌شوید، حتی با درد هم بیدار نمی‌شوید و دستگاه به‌جای شما نفس می‌کشد. سدیشن معمولاً در کلینیک انجام می‌شود و بیهوشی عمومی در بیمارستان.
دانستن تفاوت سدیشن و بیهوشی کمک می‌کند بدانید کدام روش برای درمان شما لازم است. اگر برای درمان دندان دنبال سدیشن هستید، دندانپزشکی با سدیشن در تهران در کلینیک دکتر کیهان کندری زیر نظر متخصص بیهوشی انجام می‌شود.
فهرست مطالب
سدیشن چیست؟ معنی sedation و سداسیون
سدیشن یعنی آرام کردن بیمار با دارو، طوری که از درمان نترسد و درد و ناراحتی آن را حس نکند. بیمار در سدیشن آرام و خواب‌آلود است یا به خواب عمیق می‌رود، ولی بیهوش نیست و خودش نفس می‌کشد.
معنی sedation در پزشکی: sedation یک واژه‌ی انگلیسی به معنی «آرام‌سازی» است. «سداسیون» هم تلفظ فرانسوی همین کلمه است. پس اگر پزشکی گفت «سداسیون» یا «سدیشن»، منظورش یک چیز است.
سدیشن یعنی چه خواب عمیقی؟ سدیشن سه سطح دارد و متخصص بیهوشی با مقدار دارو، سطح آن را تنظیم می‌کند:
- سدیشن خفیف: بیدار هستید ولی آرام؛ مثل وقتی که استرس از شما رفته است.
- سدیشن متوسط: خواب‌آلود هستید و چشم‌هایتان بسته است، ولی اگر صدایتان کنند جواب می‌دهید.
- سدیشن عمیق: به خواب عمیق می‌روید و معمولاً چیز زیادی از درمان یادتان نمی‌ماند، ولی هنوز خودتان نفس می‌کشید.
سدیشن برای کسی است که از درمان می‌ترسد، با گذاشتن وسیله در دهانش حالت تهوع می‌گیرد، یا درمانش آن‌قدر طولانی است که نمی‌تواند بیدار و بی‌حرکت بماند.
بیمار روی صندلی دندانپزشکی در حال سدیشن، متصل به دستگاه پایش اکسیژن
سدیت چیست؟ سدیت شدن بیمار در پزشکی
«سدیت» از کلمه‌ی انگلیسی sedate گرفته شده و اصطلاح روزمره‌ی پزشک‌ها و پرستارها در بیمارستان است.
«بیمار را سدیت کنید» یعنی داروی آرام‌بخش را شروع کنید. سدیت در پزشکی، جدا از دندانپزشکی، بیشتر در این جاها شنیده می‌شود:
- ICU: بیماری که به دستگاه تنفس وصل است، سدیت می‌شود تا لوله‌ی تنفسی را تحمل کند و با دستگاه مقابله نکند.
- ام‌آر‌آی و سی‌تی‌اسکن کودکان: کودکی که نمی‌تواند چند دقیقه بی‌حرکت بماند.
- بیمار بی‌قرار: بیماری که به خاطر درد شدید یا گیجی، خودش یا سرم و لوله‌هایش را در خطر می‌اندازد.
اگر به شما گفتند بیمارتان سدیت شده: ممکن است با صدا زدن چشمش را باز کند یا دستتان را فشار دهد، ولی بعداً چیزی از آن ساعت‌ها یادش نیاید.
برای خانواده‌ها دانستن همین‌جا مهم است: بیمار سدیت‌شده در کما نیست و با کم کردن دارو، کم‌کم بیدار می‌شود.
درمان دندان بیمار تحت سدیشن، با پایش مداوم در کلینیک دکتر کیهان کندری
۶ تفاوت سدیشن و بیهوشی؛ کدام روش مناسب‌تر است؟
بعضی‌ها به سدیشن «بیهوشی سدیشن» یا «بیهوشی سبک» می‌گویند، ولی این دو روش شش تفاوت مهم دارند.
۱. عمق خواب و حافظه
در سدیشن، رفلکس‌های محافظ بدن مثل سرفه و قورت دادن تا حد زیادی کار می‌کنند و ممکن است تکه‌هایی از درمان یادتان بماند. در بیهوشی این رفلکس‌ها از کار می‌افتند و هیچ خاطره‌ای از درمان نمی‌ماند.
۲. تنفس
در سدیشن فقط کمی اکسیژن از راه یک لوله‌ی نازک زیر بینی می‌گیرید. در بیهوشی لوله‌ی تنفسی داخل نای گذاشته می‌شود؛ به همین دلیل بعد از بیهوشی، گلودرد خفیف تا یکی دو روز شایع است.
۳. داروها
سدیشن با داروی آرام‌بخش از راه رگ یا دهان انجام می‌شود. در بیهوشی، داروهای قوی‌تر از راه رگ و گاهی گاز بیهوشی از راه لوله‌ی تنفسی داده می‌شود و گاهی داروی شل‌کننده‌ی عضلات هم لازم است.
۴. تجهیزات و پایش
برای سدیشن، دستگاه پایش اکسیژن خون، ضربان قلب و فشار خون کافی است. بیهوشی به دستگاه بیهوشی، ونتیلاتور و تجهیزات اتاق عمل نیاز دارد.
۵. زمان برگشت
از سدیشن معمولاً ظرف کمتر از یک ساعت بیدار می‌شوید. بعد از بیهوشی، مدت بیشتری در ریکاوری می‌مانید و احتمال تهوع و استفراغ بیشتر است.
۶. هزینه
سدیشن معمولاً هزینه‌ی کمتری دارد، چون به اتاق عمل و تجهیزات بیهوشی کامل نیاز ندارد.
کدام برای شما مناسب‌تر است؟ اگر از درمان می‌ترسید یا درمانتان کوتاه یا متوسط است، معمولاً سدیشن کافی است.
برای جراحی‌های طولانی، بیماری‌های قلبی یا ریوی شدید، یا بیمارانی که به هیچ شکلی نمی‌توانند همکاری کنند، بیهوشی ایمن‌تر است. انتخاب نهایی را متخصص بیهوشی بعد از معاینه انجام می‌دهد.
دستگاه پایش اکسیژن، ضربان قلب و فشار خون کنار صندلی دندانپزشکی
انواع داروهای سدیشن؛ داروی سدیشن چیست؟
داروی سدیشن معمولاً میدازولام یا پروپوفول است که از راه رگ تزریق می‌شود. این داروها چند دقیقه‌ای شما را به خواب می‌برند و چند دقیقه بعد از قطع شدن، از بدن می‌روند.
داروهای سدیشن و حسی که از هر کدام دارید:
- میدازولام: ترس را می‌برد و بیشتر لحظه‌های درمان یادتان نمی‌ماند.
- پروپوفول: زود خوابتان می‌کند و زود هم بیدار و سرحال می‌شوید. ممکن است موقع تزریق چند ثانیه در دستتان سوزش حس کنید.
- کتامین: هم خواب می‌کند و هم درد را می‌برد. بعضی‌ها موقع بیدار شدن خواب‌های عجیب می‌بینند که زود می‌گذرد.
- مسکن‌ها: برای درمان‌های دردناک‌تر، کنار داروی خواب داده می‌شوند.
یک نکته‌ی جالب: بعضی از همین داروها با مقدار کم سدیشن ایجاد می‌کنند و با مقدار زیاد بیهوشی. یعنی تفاوت سدیشن و بیهوشی گاهی فقط در مقدار داروست. برای همین داروهای سدیشن را فقط متخصص بیهوشی باید بدهد، کسی که تمام مدت کنار شما می‌ماند.
اگر اثر دارو بیشتر از حد لازم شد: برای میدازولام و مسکن‌ها داروی برگرداننده وجود دارد که اثرشان را در چند دقیقه از بین می‌برد.
خطرات سدیشن؛ چه کسانی نباید سدیت شوند؟
خطرات سدیشن
مهم‌ترین خطرات سدیشن کند شدن تنفس و افت اکسیژن خون است. عارضه‌های شایع‌تر، مثل تهوع، سرگیجه و افت خفیف فشار، خفیف‌اند و چند ساعته از بین می‌روند.
- کند شدن تنفس یا افت اکسیژن: نادر است و چون اکسیژن خون مدام اندازه‌گیری می‌شود، همان لحظه دیده و برطرف می‌شود.
- تهوع و سرگیجه: بعد از بیدار شدن، معمولاً تا چند ساعت.
- گیجی یا بی‌قراری: چند دقیقه موقع بیدار شدن، بیشتر در کودکان.
- افت فشار خون: معمولاً خفیف است و با سرم برطرف می‌شود.
- حساسیت به دارو: خیلی نادر است.
چه کسانی نباید سدیت شوند؟
این بیماران یا نباید در کلینیک سدیت شوند، یا قبلش نظر پزشک دیگری لازم است:
- آپنه‌ی خواب (خروپف شدید با قطع نفس)، بیماری شدید ریه یا آسم کنترل‌نشده: دارو تنفس را کند می‌کند و ریه‌ی ضعیف تحمل کمتری دارد.
- بیماری قلبی ناپایدار: نارسایی قلب، ضربان نامنظم کنترل‌نشده، درد قفسه‌ی سینه یا سکته‌ی قلبی در ماه‌های اخیر؛ فقط با نظر متخصص قلب.
- بارداری: درمان‌های غیرفوری تا بعد از زایمان صبر می‌کنند؛ درمان فوری با هماهنگی متخصص بیهوشی و پزشک زنان.
- حساسیت قبلی به داروهای آرام‌بخش: داروی دیگری انتخاب می‌شود.
- مصرف دائمی الکل یا مواد: پاسخ بدن به دارو قابل‌پیش‌بینی نیست.
- بیماری روان‌پزشکی کنترل‌نشده: با هماهنگی روان‌پزشک.
برای بعضی از این بیماران، بیهوشی در بیمارستان از سدیشن در کلینیک ایمن‌تر است؛ اگر هر کدام از این شرایط را دارید، قبل از نوبت به متخصص بیهوشی بگویید.
سدیشن در جراحی و دندانپزشکی
سدیشن در جراحی
سدیشن در جراحی برای کارهای کوتاهی به کار می‌رود که بیمار باید آرام و بی‌حرکت باشد، ولی بیهوشی کامل لازم ندارد:
- آندوسکوپی و کولونوسکوپی
- نمونه‌برداری (بیوپسی)
- برداشتن توده یا خال سطحی
- عمل آب‌مروارید
نکته‌ای که بیشتر بیماران نمی‌دانند: در بیشتر این جراحی‌ها، سدیشن به‌تنهایی استفاده نمی‌شود و کنار بی‌حسی موضعی است. بی‌حسی، درد محل عمل را از بین می‌برد و سدیشن، ترس و اضطراب را.
برای جراحی‌های بزرگ و طولانی، مثل جراحی شکم یا قلب، بیهوشی لازم است.
سدیشن دندانپزشکی؛ مناسب چه کسانی است؟
سدیشن دندانپزشکی برای کسانی است که:
- آن‌قدر از دندانپزشکی می‌ترسند که سال‌ها درمانشان را عقب انداخته‌اند
- در کودکی تجربه‌ی بدی از دندانپزشکی داشته‌اند
- با گذاشتن آینه یا قالب در دهان، عق می‌زنند (رفلکس تهوع)
- درمان طولانی دارند، مثل کاشت چند ایمپلنت یا جراحی دندان عقل
روند کار: اول رگ گرفته می‌شود و داروی سدیشن تزریق می‌شود. بعد از اینکه به خواب رفتید، دندانپزشک ناحیه‌ی درمان را بی‌حس می‌کند. به همین دلیل نه آمپول بی‌حسی را حس می‌کنید، نه وقتی بیدار شدید درد دارید.
اگر از سوزن هم می‌ترسید: اول یک داروی خوراکی می‌خورید تا خواب‌آلود شوید، و بعد رگ گرفته می‌شود.
کودکان: سدیشن دندانپزشکی برای کودکان از ۳ سالگی انجام می‌شود.
برای مشاوره درباره‌ی سدیشن یا گرفتن نوبت، تماس بگیرید:
بیدار شدن بعد از سدیشن
بیدار شدن بعد از سدیشن معمولاً ۱۰ تا ۳۰ دقیقه بعد از قطع دارو اتفاق می‌افتد و بیمار حدود یک ساعت بعد، با همراهش به خانه برمی‌گردد.
موقع بیدار شدن چه حسی دارید؟ بیشتر بیماران خیال می‌کنند فقط چند دقیقه خوابیده‌اند و تعجب می‌کنند که درمان تمام شده است. کمی گیجی، خواب‌آلودگی یا خشکی دهان طبیعی است.
کی می‌توانید بروید؟ وقتی:
- کاملاً بیدار هستید و جواب سؤال‌ها را درست می‌دهید
- ضربان، فشار و اکسیژن خونتان ثابت شده
- می‌توانید بنشینید، راه بروید و چند جرعه آب بنوشید
تا ۲۴ ساعت بعد:
- همراه داشته باشید؛ تنها با تاکسی یا پیاده برنگردید.
- رانندگی نکنید و با وسایل خطرناک کار نکنید.
- قرارداد امضا نکنید و تصمیم مهم نگیرید؛ دارو حتی وقتی سرحال به نظر می‌رسید، روی قضاوت اثر دارد.
- چند ساعت خواب‌آلودگی طبیعی است؛ بقیه‌ی روز را استراحت کنید.
سؤالات پرتکرار
آیا قبل از سدیشن باید ناشتا باشم؟
بله، ۶ تا ۸ ساعت قبل از سدیشن نباید غذا بخورید. در این مورد تفاوت سدیشن و بیهوشی وجود ندارد؛ هر دو رفلکس قورت دادن را ضعیف می‌کنند و معده‌ی پر خطرناک است.
آیا داروی سدیشن اعتیادآور است؟
خیر. یک بار مصرف داروی سدیشن، آن هم با مقدار حساب‌شده و زیر نظر متخصص بیهوشی، اعتیاد نمی‌آورد. اعتیاد با مصرف مکرر و طولانی‌مدت ایجاد می‌شود.
اگر سرما خورده باشم، می‌توانم سدیشن شوم؟
اگر تب، سرفه یا گرفتگی بینی دارید، قبل از آمدن خبر دهید. سرماخوردگی راه تنفس را حساس می‌کند و معمولاً سدیشن تا خوب شدنتان عقب می‌افتد.
بعد از سدیشن کی می‌توانم سر کار بروم؟
معمولاً از روز بعد. اگر کارتان رانندگی یا کار با دستگاه است، ۲۴ ساعت کامل صبر کنید.
منابع
- American Society of Anesthesiologists (ASA): Continuum of Depth of Sedation؛ تعریف رسمی سطح‌های سدیشن و بیهوشی عمومی
- Mayo Clinic: Dental sedation؛ سدیشن در دندانپزشکی، ایمنی و موارد استفاده
