چرا موقع مسواک زدن حالت تهوع می‌گیریم؟
نویسنده: دکتر کیهان کندری، جراح دندانپزشک
به‌روزرسانی: ۱۷ مهر ۱۴۰۵ · زمان مطالعه: ۹ دقیقه
چرا موقع مسواک زدن حالت تهوع می‌گیریم؟ چون مسواک یا خمیردندان به عقبِ زبان و گلو می‌رسد و رفلکس گگِ طبیعی بدن را روشن می‌کند؛ گاهی هم رفلاکس معده، خمیردندانِ تند و کف‌زا، یا مسواک‌زدن با معده‌ی پر مقصرند.
در بیشتر موارد این حالت طبیعی است، نشانه‌ی بیماری خطرناک نیست و با چند تغییر ساده در مسواک و روش مسواک‌زدن برطرف می‌شود.
اگر این تهوع را فقط سرِ صندلی دندانپزشکی و موقع درمان تجربه می‌کنید، موضوع کمی فرق دارد و آن را جداگانه در حالت تهوع در دندانپزشکی توضیح داده‌ایم. این صفحه مخصوصِ تهوعِ مسواک‌زدنِ روزمره در خانه است.
فهرست مطالب
- ۵ علت اصلی تهوع هنگام مسواک زدن
- جدول علت و راه‌حل سریع
- چرا موقع مسواک زدن حالت تهوع می‌گیریم؟ نقش رفلکس گگ
- مسواک و خمیردندان را درست انتخاب کنیم
- مسواک با معده‌ی پر و رفلاکس معده
- حالت تهوع با مسواک زدن در بارداری
- تهوعِ مسواک در کودکان
- مسواک برقی تهوع را کم می‌کند یا بیشتر؟
- راهکارهای عملی موقع مسواک زدن
- چرا تهوعِ مسواک صبح‌ها بیشتر است؟
- چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
- سؤالات پرتکرار
۵ علت اصلی تهوع هنگام مسواک زدن
پیش از راه‌حل، باید بدانید دقیقاً چرا موقع مسواک زدن حالت تهوع می‌گیریم؛ چون راه‌حل هر علت فرق دارد و بدون شناختِ علت، تغییرِ کورکورانه‌ی مسواک و خمیر فایده‌ای ندارد. پنج علتِ شایع این‌ها هستند:
- رسیدن مسواک به عقبِ زبان و گلو: شایع‌ترین علت؛ تماس با ناحیه‌ی حساسِ عقب دهان، رفلکس گگ را فعال می‌کند.
- خمیردندانِ تند و پرکف: طعم نعناییِ قوی و کف زیاد، گلو را تحریک می‌کند و حالت تهوع می‌دهد.
- رفلاکس معده: برگشت اسید به گلو، به‌خصوص موقع خم‌شدن روی روشویی، تهوع را بیشتر می‌کند.
- مسواک‌زدن با معده‌ی پر یا بلافاصله بعد غذا: فشار روی معده‌ی پر و تحریک گلو با هم، عق‌زدن می‌آورد.
- بارداری: تغییرات هورمونی رفلکس گگ را حساس‌تر می‌کند و تهوع صبحگاهی را بدتر.
معمولاً یکی دو مورد از این‌ها مقصرند، نه همه با هم. برای همین، پاسخِ اینکه چرا موقع مسواک زدن حالت تهوع می‌گیریم برای هر نفر کمی فرق دارد؛ وقتی علتِ خودتان را شناختید، راه‌حلِ همان را از بخش‌های بعد بردارید و لازم نیست همه‌ی روش‌ها را امتحان کنید.
جدول علت و راه‌حل سریع
اگر عجله دارید و فقط می‌خواهید سریع بدانید چرا موقع مسواک زدن حالت تهوع می‌گیریم و از کجا شروع کنید، این جدول کوتاه هر علت را به ساده‌ترین راه‌حلش وصل می‌کند:
چرا موقع مسواک زدن حالت تهوع می‌گیریم؟ نقش رفلکس گگ
در بیشتر افراد، جوابِ اینکه چرا موقع مسواک زدن حالت تهوع می‌گیریم همین رفلکس گگ است. رفلکس گگ یک واکنش طبیعی بدن است که وقتی چیزی به عقبِ زبان یا سقفِ نرمِ دهان می‌رسد، گلو را منقبض می‌کند.
این یک بیماری نیست؛ همه آن را دارند، فقط در بعضی‌ها حساس‌تر است. اگر مسواک یا خمیردندان را تا ته دهان می‌برید، همین رفلکس روشن می‌شود.
کنترلش ساده است:
- عقبِ زبان را با فشار و تا ته مسواک نزنید: برای تمیزی زبان، فقط تا جایی بروید که راحتید و آرام بکشید.
- مسواک با سرِ کوچک بردارید: راحت‌تر در دهان می‌چرخد و کمتر به ناحیه‌ی حساس می‌خورد.
- موقع مسواک از بینی نفس بکشید: تنفس دهانی حس تهوع را بیشتر می‌کند.
- کم‌کم «عادت» بدهید: اگر رفلکس‌تان خیلی قوی است، هر روز چند ثانیه کمی عقب‌تر مسواک بزنید تا ناحیه کم‌حساس‌تر شود.
- ترفند فوری نمک: اگر درست وسط مسواک حس عق‌زدن آمد، کمی نمک روی نوک زبان بگذارید؛ این طعم برای چند لحظه رفلکس گگ را آرام می‌کند.
همین چهار کار برای بیشتر افراد کافی است تا مسواک‌زدن بدون عق‌زدن انجام شود. اگر با وجود این‌ها باز هم عق می‌زنید، احتمالاً علتِ اصلیِ شما رفلکس گگ نیست و باید سراغ خمیردندان یا معده بروید.
مسواک و خمیردندان را درست انتخاب کنیم
گاهی جوابِ اینکه چرا موقع مسواک زدن حالت تهوع می‌گیریم اصلاً به بدن شما ربط ندارد و مشکل از خودِ ابزار است. مسواکِ سفت و خمیردندانِ تند، هر دو می‌توانند تهوع بسازند. چند انتخاب درست خیلی فرق می‌سازد:
- مسواک نرم با سرِ کوچک: فشار کمتری به لثه و دهان می‌آورد و به ناحیه‌ی حساس نمی‌رسد.
- خمیردندان با طعم ملایم‌تر: اگر نعناعِ تند اذیت‌تان می‌کند، سراغ طعم ملایم بروید. مهم است بدانید که فلوراید را حذف نکنید؛ فلوراید محافظ اصلی مینای دندان در برابر پوسیدگی است و کنار گذاشتنش برای دهان ضرر دارد. فقط طعم را ملایم‌تر کنید، نه فلوراید را حذف.
- خمیردندان کمتر بزنید: به‌اندازه‌ی یک نخود کافی است؛ خمیر زیاد یعنی کف زیاد و تحریک بیشتر.
- کف را زودتر تف کنید: به‌جای نگه‌داشتن کف در دهان، در فاصله‌های کوتاه آن را بیرون بریزید.
- دهان‌شویه‌ی تند را هم کم کنید: دهان‌شویه‌های الکل‌دار و تند هم مثل خمیردندانِ تند می‌توانند گلو را تحریک کنند؛ نوعِ ملایم و بدون الکل را انتخاب کنید.
با همین تغییرها، خیلی از کسانی که فکر می‌کردند مشکلشان جدی است، می‌بینند فقط مسواک و خمیرشان مناسب نبوده است.
پس پیش از نگرانی درباره‌ی بیماری، یک‌بار با مسواکِ نرمِ سرکوچک و خمیرِ ملایم امتحان کنید؛ در خیلی از افراد همین کافی است.
مسواک با معده‌ی پر و رفلاکس معده
گاهی جوابِ اینکه چرا موقع مسواک زدن حالت تهوع می‌گیریم به زمانِ مسواک برمی‌گردد.
مسواک‌زدن بلافاصله بعد از غذا، وقتی معده پر است و اسید بالاست، احتمال تهوع را زیاد می‌کند؛ به‌خصوص اگر رفلاکس معده دارید. وقتی روی روشویی خم می‌شوید، اسید راحت‌تر به گلو برمی‌گردد و حس عق‌زدن می‌دهد.
چند کار کمک می‌کند:
- حدود ۳۰ دقیقه بعد از غذا مسواک بزنید، نه بلافاصله.
- هنگام مسواک سرتان را خیلی خم نکنید و تا حد امکان صاف بایستید.
- اگر رفلاکس دارید، آن را درمان کنید؛ وقتی رفلاکس کنترل شود، تهوعِ مسواک هم کم می‌شود.
اگر سوزش سر دل و ترش‌کردنِ مکرر هم دارید، علت تهوعِ مسواک‌تان احتمالاً معده است، نه دهان؛ در این حالت هر چقدر هم مسواک و خمیر را عوض کنید، تا رفلاکس درمان نشود مشکل می‌ماند.
اینجا بهتر است با پزشک درباره‌ی رفلاکس صحبت کنید تا ریشه‌ی تهوع برطرف شود.
حالت تهوع با مسواک زدن در بارداری
یکی از رایج‌ترین موقعیت‌هایی که در آن می‌پرسیم چرا موقع مسواک زدن حالت تهوع می‌گیریم، دوران بارداری است.
در بارداری این مشکل خیلی شایع‌تر می‌شود و دلیلش طبیعی است: تغییرات هورمونی، رفلکس گگ را حساس‌تر می‌کنند و تهوع صبحگاهی هم مزید بر علت می‌شود.
نکته‌ی مهم این است که به‌خاطر این تهوع، مسواک را کنار نگذارید؛ در بارداری لثه‌ها حساس‌ترند و نیاز به بهداشت دهان بیشتر است. این کارها کمک می‌کنند:
- مسواک را به ساعتی ببرید که حالتان بهتر است، معمولاً نه بلافاصله بعد از بیدار شدن.
- خمیردندانِ بی‌بو یا کم‌طعم انتخاب کنید؛ بوی تند نعناع در بارداری زودتر تهوع می‌آورد.
- مسواکِ سرکوچک و تنفس از بینی را جدی بگیرید.
- اگر اصلاً نمی‌توانید، موقتاً دهان را با آب یا دهان‌شویه‌ی ملایم بشویید تا حالتان بهتر شود، ولی مسواک را کامل حذف نکنید.
این حالت تقریباً همیشه بی‌خطر است و معمولاً بعد از سه‌ماهه‌ی اول بهتر می‌شود. اگر شدید بود، با دندانپزشک و پزشک‌تان در میان بگذارید.
تهوعِ مسواک در کودکان چرا پیش می‌آید؟
خیلی از والدین هم همین را درباره‌ی فرزندشان می‌پرسند که چرا موقع مسواک زدن عق می‌زند.
در کودکان، رفلکس گگ طبیعتاً حساس‌تر است و دهان کوچک‌شان زودتر تحریک می‌شود؛ گاهی هم طعم تندِ خمیردندانِ بزرگسالان مقصر است. چند کار کمک می‌کند بدون اینکه کودک از مسواک بترسد:
- مسواک مخصوص کودک با سرِ خیلی کوچک انتخاب کنید.
- خمیردندان کودک با طعم ملایم و فقط به اندازه‌ی یک دانه نخود بزنید.
- اجازه دهید خودش مسواک را نگه دارد؛ حسِ کنترل، عق‌زدن را کم می‌کند.
- عقبِ زبان را مسواک نزنید؛ تمیزیِ جلوی دهان برای کودک کافی است.
اگر کودک با هر بار مسواک شدیداً عق می‌زند یا بالا می‌آورد، بهتر است به دندانپزشک بگویید تا دهانش بررسی و روش درست به شما آموزش داده شود.
مسواک برقی تهوع را کم می‌کند یا بیشتر؟
این هم یکی از سؤال‌های رایجِ کسانی است که می‌پرسند چرا موقع مسواک زدن حالت تهوع می‌گیریم.
جواب به خودِ شما بستگی دارد: برای خیلی‌ها مسواک برقی تهوع را کم می‌کند، چون لازم نیست دست را زیاد در دهان بچرخانید و سرِ کوچکِ آن کمتر به ناحیه‌ی حساس می‌خورد؛ کافی است مسواک را آرام روی دندان‌ها نگه دارید.
اما در بعضی افراد، لرزش و صدای مسواک برقی خودش حس تهوع می‌دهد. اگر جزو این گروهید، یک مسواک معمولیِ نرم با سرِ کوچک انتخاب بهتری است.
پس قاعده‌ی ثابتی وجود ندارد؛ هر کدام که برایتان راحت‌تر است همان بهتر است، به شرطی که نرم و سرکوچک باشد.
راهکارهای عملی موقع مسواک زدن
جدا از انتخاب درستِ ابزار، خودِ روشِ مسواک‌زدن هم تهوع را کم یا زیاد می‌کند. این نکته‌ها را همان لحظه می‌توانید به کار ببرید:
- فشار را کم کنید: مسواک را محکم روی دندان فشار ندهید؛ حرکت آرام و دایره‌ای کاملاً کافی است.
- از دندان‌های جلو شروع کنید و آخر سراغ عقب بروید: وقتی دهان گرم شد، ناحیه‌ی حساس را بهتر تحمل می‌کنید.
- حواس‌تان را پرت کنید: نگاه‌کردن به یک نقطه یا فشار دادن آرام شست، ذهن را از رفلکس دور می‌کند.
- اگر عق زدید، چند ثانیه مکث کنید و با چند نفسِ آرام از بینی دوباره شروع کنید.
این روش‌ها ساده‌اند ولی واقعاً جواب می‌دهند؛ ترکیبشان با مسواک و خمیرِ مناسب، تهوعِ مسواک را برای بیشتر افراد حل می‌کند.
چرا تهوعِ مسواک صبح‌ها بیشتر است؟
خیلی‌ها فقط صبح‌ها موقع مسواک عق می‌زنند، نه شب. این هم علت ساده‌ای دارد: صبح معده خالی است، شب هنگام خواب کمی ترشحات پشت حلق جمع می‌شود و در افراد رفلاکسی، اسید در طول شب بالا آمده است؛ همه‌ی این‌ها گلو را صبح‌ها حساس‌تر می‌کنند.
برای همین است که همان فردی که شب راحت مسواک می‌زند، صبح می‌پرسد چرا موقع مسواک زدن حالت تهوع می‌گیریم.
- اول یک لیوان آب بخورید و کمی صبر کنید، بعد مسواک بزنید.
- اگر صبحانه می‌خورید، مسواک را به بعدِ صبحانه (با کمی فاصله) ببرید.
- گلو را با آب ولرم بشویید تا ترشحات شبانه پاک شود.
با همین کارها، تهوعِ صبحگاهیِ مسواک برای بیشتر افراد کم می‌شود.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
بیشترِ علت‌های تهوعِ مسواک بی‌خطرند؛ ولی در این حالت‌ها بهتر است حتماً بررسی شوید:
- تهوع مدام و شدید است و با هیچ‌کدام از این روش‌ها کم نمی‌شود.
- همراه با سوزش سر دل، ترش‌کردنِ مکرر یا درد معده است (احتمال رفلاکس جدی).
- با خونریزی لثه، زخم دهانی یا بوی بدِ ماندگار همراه است (مراجعه به دندانپزشک).
- رفلکس گگِ شما با کوچک‌ترین تحریک فعال می‌شود و زندگی‌تان را سخت کرده است.
در این موارد، علت را باید دقیق پیدا کرد؛ گاهی مشکل از دهان است و گاهی از معده، و درمان هرکدام فرق دارد. اگر این حالت ادامه‌دار است، پاسخِ دقیقِ اینکه چرا موقع مسواک زدن حالت تهوع می‌گیریم را بعد از معاینه می‌توان داد.
تهوعِ مسواک‌تان ادامه دارد یا با خونریزی و زخم لثه همراه است؟ برای بررسی وقت بگیرید:
۰۲۱-۸۸۷۸۱۹۷۸
واتساپ ۰۹۹۱۲۹۵۳۸۸۵
کلینیک دندانپزشکی دکتر کیهان کندری · تهران، خیابان ولیعصر، خیابان عباسپور(توانیر)، روبه‌روی بیمارستان دی، ساختمان پزشکان ۱۸، طبقه اول
سؤالات پرتکرار درباره تهوع هنگام مسواک زدن
چرا موقع مسواک زدن حالت تهوع می‌گیریم؟ آیا نشانه‌ی بیماری است؟
بیشتر وقت‌ها نه. علت شایع آن رفلکس گگِ طبیعی است که با رسیدن مسواک به عقبِ دهان فعال می‌شود. فقط اگر مدام و شدید باشد یا با سوزش معده و خونریزی لثه همراه شود، باید بررسی شود.
مسواک‌زدن زبان باعث تهوع می‌شود؛ چه کنم؟
عقبِ زبان را با فشار و تا ته مسواک نزنید. فقط تا جایی که راحتید آرام بکشید و از بینی نفس بکشید؛ مسواک با سرِ کوچک هم کمک می‌کند.
برای تهوع مسواک، خمیردندان بدون فلوراید بخرم؟
نه. فلوراید محافظ مینای دندان است و حذفش به دهان ضرر می‌زند. اگر طعم تند اذیت‌تان می‌کند، فقط خمیردندان با طعم ملایم‌تر انتخاب کنید، نه بدون فلوراید.
تهوعِ مسواک فقط صبح‌ها دارم؛ طبیعی است؟
بله، شایع است. صبح‌ها معده خالی است و ترشحات شبانه پشت حلق جمع شده‌اند، پس گلو حساس‌تر است. اول کمی آب بخورید یا مسواک را به بعد از صبحانه ببرید تا بهتر شود.
در بارداری چرا تهوعِ مسواک بیشتر می‌شود؟
چون هورمون‌ها رفلکس گگ را حساس‌تر می‌کنند و تهوع صبحگاهی هم اضافه می‌شود. مسواک را به ساعتی ببرید که حالتان بهتر است و خمیرِ بی‌بو استفاده کنید، ولی مسواک را کنار نگذارید.
آیا دهان‌شویه هم می‌تواند باعث تهوع شود؟
بله. دهان‌شویه‌های تند و الکل‌دار گلو را مثل خمیردندانِ نعناییِ قوی تحریک می‌کنند و در افراد حساس حس تهوع می‌دهند. اگر این مشکل را دارید، نوعِ ملایم و بدون الکل انتخاب کنید و آن را قرقره‌ی عمیق و طولانی نکنید.
