از کجا بفهمیم دندان به عصب رسیده
از کجا بفهمیم دندان به عصب رسیده؟ از روی سه نشانه: دردی که بدون هیچ محرکی خودبه‌خود شروع می‌شود، دردی که شب از خواب بیدارتان می‌کند، و دردی که بعد از خوردن چیز سرد یا گرم بیشتر از ۳۰ ثانیه می‌ماند.
اگر کنار این‌ها لثه ورم کرده، روی لثه جوش چرکی دیده می‌شود یا دندان موقع گاز گرفتن تیر می‌کشد، التهاب یا عفونت به دور ریشه رسیده و بهتر است همان روز دندانپزشک ببیند.
دندانی که به عصب رسیده، با عصب‌کشی معمولاً نجات پیدا می‌کند. قیمت عصب‌کشی دندان در مطب دکتر کندری برای دندان جلو ۷ میلیون و برای آسیای بزرگ ۸٫۵ تا ۹ میلیون تومان است.
اگر دندان فقط حساسیت کوتاه دارد و زود بیایید، گاهی یک پرکردن ساده کافی است.
فهرست مطالب
از کجا بفهمیم دندان به عصب رسیده؟ علائم دندان به عصب رسیده در هر مرحله
علائم دندان به عصب رسیده یک‌شبه پیدا نمی‌شوند. عصب دندان مرحله به مرحله درگیر می‌شود و هر مرحله نشانهٔ خودش را دارد. دندان خودتان را با این جدول مقایسه کنید:
ساده‌ترین جواب به اینکه از کجا بفهمیم دندان به عصب رسیده، همین مرز بین ردیف اول و ردیف دوم است.
انجمن اندودانتیست‌های آمریکا هم همین را ملاک می‌گیرد: دردی که با رفتن محرک فوراً قطع می‌شود، یعنی عصب هنوز می‌تواند خوب شود؛ دردی که می‌ماند یا خودبه‌خود می‌آید، یعنی التهاب برگشت ندارد و عصب باید درمان شود.
از کجا بدانیم دندونمون به عصب رسیده؟ یک تست ساده در خانه
اگر می‌خواهید بدانید از کجا بدانیم دندونمون به عصب رسیده، این کار ساده را امتحان کنید: یک جرعه آب سرد را چند ثانیه روی همان دندان نگه دارید، بعد قورت بدهید و ثانیه‌ها را بشمارید.
اگر درد چند ثانیه بعد رفت، عصب احتمالاً سالم است. اگر درد ماند، بیشتر شد یا به ضربان تبدیل شد، عصب درگیر است. این تست جای معاینه را نمی‌گیرد و اگر همین حالا درد شدید دارید، انجامش ندهید.
علائم رسیدن پوسیدگی به عصب دندان
درد دندان به عصب رسیده چگونه است؟
درد دندان به عصب رسیده چگونه است و چه فرقی با یک حساسیت ساده دارد؟ چهار ویژگی آن را از بقیهٔ دردها جدا می‌کند:
- جای دقیقش را نمی‌توانید نشان دهید. در حساسیت ساده، دقیقاً می‌دانید کدام دندان است. وقتی عصب ملتهب می‌شود، درد پخش می‌شود و گاهی از دندان بالا به پایین یا به گوش و شقیقه تیر می‌کشد.
- با دراز کشیدن بدتر می‌شود. در حالت درازکش خون بیشتری به سر می‌رسد و فشار داخل عصبِ ملتهب، که در فضای بسته‌ای گیر افتاده، بالا می‌رود. برای همین درد شب‌ها شدیدتر است.
- ضربان دارد. بعضی‌ها آن را مثل نبض حس می‌کنند. این ضربان همان فشار خون در عصب ملتهب است.
- مسکن آن را فقط چند ساعت آرام می‌کند. درد بعد از تمام شدن اثر مسکن برمی‌گردد، چون علتش هنوز داخل دندان است.
بعضی دردها شبیه درد عصب‌اند ولی از جای دیگری می‌آیند. درد سینوس معمولاً چند دندان بالا را با هم درد می‌آورد، با خم شدن سر بیشتر می‌شود و همراه سرماخوردگی است.
درد دندان‌قروچه صبح‌ها در فک و چند دندان با هم حس می‌شود. التهاب لثه درد سطحی و خونریزی دارد ولی به سرما حساس نیست.
حساسیتی هم که همهٔ دندان‌ها را با هم می‌گیرد، معمولاً از ساییدگی مینا، عقب رفتن لثه یا مواد سفیدکننده است، نه از عصب یک دندان. اگر درد شما به یکی از این‌ها شبیه‌تر است، احتمالاً عصب دندان سالم است.
ترک دندان؛ وقتی دندانِ بدون پوسیدگی به عصب می‌رسد
همیشه پوسیدگی مقصر نیست. ترک ریزی که با جویدن چیز سفت یا دندان‌قروچه در دندان پیدا می‌شود، می‌تواند تا عصب برود.
نشانهٔ خاصش دردی تیز است که موقع گاز گرفتن، و بیشتر موقع رها کردن گاز، حس می‌شود. دندان در ظاهر سالم است و ترک گاهی حتی در عکس دیده نمی‌شود.
دندانی که ترکش به عصب رسیده، اول به سرما حساس می‌شود و بعد علائم دندان به عصب رسیده را پیدا می‌کند. هرچه زودتر روکش شود، احتمال اینکه ترک به ریشه نرسد بیشتر است.
درد دندان به عصب رسیده تا چند روز طول می‌کشد؟
قابل پیش‌بینی نیست. درد دندان به عصب رسیده ممکن است چند روز شدید باشد، چند روز کم شود و دوباره برگردد. این بالا و پایین شدن تا وقتی ادامه دارد که عصب زنده است.
بعد از مردن عصب، درد می‌خوابد و جایش را درد گاز گرفتن و ورم می‌گیرد. پس کم شدن درد بعد از چند روز را نشانهٔ بهبود حساب نکنید.
از کجا بدانیم پوسیدگی دندان به عصب رسیده؟
بیشتر دندان‌هایی که به عصب می‌رسند، از یک پوسیدگی ساده شروع کرده‌اند. پوسیدگی از لایهٔ بیرونی دندان، یعنی مینا، شروع می‌شود و آرام‌آرام به عاج و بعد به عصب می‌رسد.
اینکه از کجا بدانیم پوسیدگی دندان به عصب رسیده، به لایه‌ای بستگی دارد که پوسیدگی به آن رسیده:
حفره‌ای که غذا در آن گیر می‌کند، شیرینی‌ای که دردش فوراً نمی‌رود و تکه‌ای از دندان که شکسته و زیرش لایهٔ نرم و قهوه‌ای پیداست، یعنی پوسیدگی دست‌کم به ردیف چهارم رسیده است. اگر درد ماندگار هم دارید، با دندان به عصب رسیده سروکار دارید.
برای کسی که حفرهٔ دندانش را می‌بیند و می‌پرسد از کجا بفهمیم دندان به عصب رسیده، مطمئن‌ترین راه ترکیب همین نشانه‌ها با نوع درد است: حفرهٔ بزرگ همراه با درد ماندگار تقریباً همیشه یعنی پوسیدگی به عصب رسیده.
عمق واقعی پوسیدگی را فقط عکس دندان نشان می‌دهد. پوسیدگی بین دو دندان یا زیر پرکردگی قدیمی از بیرون دیده نمی‌شود و گاهی تا نزدیک عصب پیش رفته، بی‌آنکه دردی داشته باشد.
پوسیدگی چند سال طول می‌کشد تا به عصب برسد؟
زمان ثابتی ندارد. پوسیدگی در مینا آهسته پیش می‌رود و در بسیاری از بزرگسالان سال‌ها طول می‌کشد تا از مینا رد شود؛ ولی وقتی به عاج رسید، که نرم‌تر است، سرعتش چند برابر می‌شود و ممکن است در چند ماه به عصب برسد.
خوردن مکرر شیرینی و نوشابه، خشکی دهان، پوسیدگی‌های قبلی و پرکردگی‌هایی که لبه‌شان باز شده، این روند را تندتر می‌کنند.
برای همین فاصلهٔ چکاپ‌ها مهم است: پوسیدگی‌ای که امسال در مینا بوده، اگر دو سال دیده نشود، ممکن است دیگر با پرکردن ساده درمان نشود.
ترمیم دندان نزدیک به عصب؛ هنوز می‌شود عصب را نجات داد؟
بله، اگر عصب هنوز ملتهبِ ماندگار نشده باشد. در ترمیم دندان نزدیک به عصب، دندانپزشک پوسیدگی را با احتیاط برمی‌دارد، اگر لازم باشد لایهٔ نازکی از عاج نرم را روی عصب باقی می‌گذارد و کف حفره را با یک مادهٔ محافظ مثل MTA یا مواد مشابه می‌پوشاند تا عصب ترمیم شود و بعد دندان را پر می‌کند.
انجمن اندودانتیک اروپا این روش‌های حفظ عصب را برای پوسیدگی‌های عمیق توصیه می‌کند.
بعد از چنین ترمیمی، دندانپزشک چند ماه بعد با تست سرما و عکس بررسی می‌کند که عصب زنده و سالم مانده است.
اگر در این فاصله درد ماندگار شد، خودبه‌خود شروع شد یا شب بیدارتان کرد، یعنی عصب نتوانسته خوب شود و عصب‌کشی لازم است.
برای جلوگیری از به عصب رسیدن دندان چه کنیم؟
برای جلوگیری از به عصب رسیدن دندان، کار اصلی این است که پوسیدگی را وقتی کوچک است پیدا کنید:
- هر ۶ تا ۱۲ ماه معاینه با عکس بین‌دندانی: پوسیدگی بین دندان‌ها در آینه دیده نمی‌شود و فقط در عکس پیدا می‌شود.
- حساسیت تازه را جدی بگیرید: دندانی که تازه به شیرینی حساس شده، معمولاً هنوز با یک پرکردن ساده درمان می‌شود.
- خمیردندان فلورایددار و نخ دندان هر شب: بیشتر پوسیدگی‌های عمیق از بین دندان‌ها شروع می‌شوند.
- تعداد دفعات خوردن شیرینی را کم کنید، نه فقط مقدارش را: هر بار خوردن شیرینی، دندان را تا حدود نیم ساعت در معرض اسید قرار می‌دهد.
- اگر دندان‌قروچه دارید، نایت‌گارد بگذارید: ترک‌های ریز دندان هم راه میکروب به عصب‌اند.
علائم نیاز به عصب‌کشی دندان چیست؟
علائم نیاز به عصب‌کشی دندان چیست، چیزی است که دندانپزشک با چند تست ساده تأیید می‌کند، نه فقط با شرح درد:
- تست سرما: یک پنبهٔ خیلی سرد روی دندان گذاشته می‌شود. دردی که بعد از برداشتن آن می‌ماند، یعنی التهاب برگشت‌ناپذیر. اگر دندان اصلاً سرما را حس نکند، عصب ممکن است مرده باشد.
- تست ضربه و گاز گرفتن: درد با ضربهٔ آرام یا گاز گرفتن روی یک چوب کوچک، یعنی التهاب از نوک ریشه بیرون زده یا دندان ترک دارد.
- عکس دندان: تیرگی دور نوک ریشه یعنی عفونت از داخل دندان به استخوان رسیده است.
هیچ‌کدام از این تست‌ها به‌تنهایی کافی نیست. دندانپزشک نتیجهٔ آن‌ها را کنار درد شما می‌گذارد و بعد می‌گوید دندان به عصب رسیده یا هنوز با پرکردن درمان می‌شود.
از کجا بفهمیم دندان عصب‌کشی میخواد؟
برای اینکه بدانید از کجا بفهمیم دندان عصب‌کشی میخواد، کافی است یکی از این سه حالت را داشته باشید:
دندانی که درد دارد، دست‌کم شما را به دندانپزشکی می‌کشاند؛ دندان به عصب رسیده‌ای که عصبش بی‌صدا مرده، نه. برای همین حالت دوم را جدی بگیرید. عصبی که می‌میرد، گاهی بی‌سروصدا از بین می‌رود و چند ماه بعد با ورم یا جوش روی لثه خودش را نشان می‌دهد.
چه دندانی نیاز به عصب‌کشی دارد و چه دندانی نه؟
چه دندانی نیاز به عصب‌کشی دارد؟ دندان به عصب رسیده‌ای که عصبش برگشت‌ناپذیر آسیب دیده ولی خودش هنوز قابل نگه داشتن است: تاج آن بعد از درمان قابل بازسازی است، ریشه ترک عمودی ندارد و استخوان دور آن کافی است.
اگر عصب فقط کمی حساس است، پرکردن کافی است. برای دندانی که ریشه‌اش از طول ترک برداشته یا تاجش دیگر قابل بازسازی نیست، عصب‌کشی فایده ندارد و دندان کشیده می‌شود.
تیرگی دور نوک ریشه در عفونت دندان
علائم به عصب رسیدن دندان جلو
در دندان‌های جلو، جواب اینکه از کجا بفهمیم دندان به عصب رسیده کمی فرق می‌کند، چون درد همیشه اولین نشانه نیست.
علائم به عصب رسیدن دندان جلو یک تفاوت مهم با دندان‌های عقب دارد: دندان جلو بیشتر از پوسیدگی، با ضربه به عصب می‌رسد.
ضربه‌ای که سال‌ها پیش به دندان خورده، می‌تواند رگ‌های ورودی عصب را پاره کند و عصب آرام‌آرام و اغلب بی‌درد از بین برود. نشانه‌هایش این‌هاست:
- دندان نسبت به کناری‌ها خاکستری، زرد تیره یا صورتی شده است. این تیرگی از داخل دندان است و برخلاف لکهٔ چای یا جرم، با جرم‌گیری و بلیچینگ معمولی نمی‌رود.
- روی لثهٔ بالای آن جوش کوچکی پیدا شده که گاهی چرک می‌دهد.
- دندان موقع گاز زدن یا با فشار انگشت درد دارد.
تیره شدن یک دندان جلو، حتی بدون درد، دلیل کافی برای معاینه است، چون دندان به عصب رسیده در جلوی دهان اغلب فقط با همین تغییر رنگ خودش را نشان می‌دهد.
عصب‌کشی دندان جلو چون معمولاً یک کانال دارد، ساده‌تر و ارزان‌تر از آسیاست و رنگ تیره را هم بعد از درمان می‌شود با سفید کردن از داخل دندان برگرداند.
علائم پوسیدگی دندان جلویی چیست؟
اینکه علائم پوسیدگی دندان جلویی چیست، به مرحلهٔ پوسیدگی بستگی دارد. این پوسیدگی بیشتر بین دو دندان شروع می‌شود، چون جلوی دندان را مسواک تمیز می‌کند ولی بین دندان‌ها را نه. به ترتیب پیشرفت:
- لکهٔ سفید گچی نزدیک لثه یا بین دو دندان.
- خط یا سایهٔ قهوه‌ای بین دو دندان که با مسواک پاک نمی‌شود.
- سایهٔ خاکستری پشت مینا که وقتی نور از پشت دندان رد می‌شود، بهتر دیده می‌شود.
- حساسیت به شیرینی یا سرما در همان دندان.
پوسیدگی بین دندان‌های جلو را با نخ دندان هم می‌شود حس کرد: اگر نخ در یک نقطه گیر می‌کند یا ریش‌ریش بیرون می‌آید، همان‌جا را به دندانپزشک نشان دهید. پوسیدگی جلو هرچه زودتر پر شود، پرکردگی کوچک‌تر و نامحسوس‌تر است.
به عصب رسیدن دندان پرشده
به عصب رسیدن دندان پرشده دو راه دارد. یکی اینکه پوسیدگی آن‌قدر عمیق بوده که پرکردگی خیلی نزدیک عصب قرار گرفته و عصب بعد از پرکردن ملتهب شده است.
دیگری اینکه سال‌ها بعد، میکروب از لبهٔ پرکردگی قدیمی نفوذ کرده و زیر آن پوسیدگی تازه درست شده است.
در دندان پرشده، ملاک اصلی زمان درد است. حساسیت به سرما و فشار تا دو سه هفته بعد از پرکردن طبیعی است و باید کم‌کم کم شود.
اگر بعد از این مدت درد بیشتر شد، خودبه‌خود آمد یا شب‌ها بیدارتان کرد، عصب درگیر شده است. احساس بلندی دندان هم بعد از پرکردن شایع است و با یک تراش چنددقیقه‌ای درست می‌شود و نباید آن را با درد عصب اشتباه گرفت.
از کجا بفهمیم دندان پر شده عفونت کرده؟
اینکه از کجا بفهمیم دندان پر شده عفونت کرده، از روی نشانه‌هایی معلوم می‌شود که بیشتر به لثه و دور ریشه مربوط‌اند تا خود دندان:
- درد موقع گاز گرفتن که روزبه‌روز بیشتر می‌شود.
- جوش کوچک روی لثه، کنار ریشهٔ همان دندان، که گاهی ترشح شور یا بدمزه دارد.
- ورم لثه یا گونه در همان سمت.
- تیره شدن دندان پرشده نسبت به دندان‌های کناری.
- لق شدن دندان؛ عفونت طولانی استخوان دور ریشه را کم می‌کند.
عفونت دندان پرشده گاهی هیچ دردی ندارد و فقط در عکس، به شکل تیرگی دور نوک ریشه، دیده می‌شود. برای همین دندانی که پرکردگی خیلی عمیق دارد، باید در چکاپ‌ها با عکس کنترل شود.
پوسیدگی عمیق نزدیک عصب دندان
چگونه درد دندان به عصب رسیده را کم کنیم؟
تا وقتی به دندانپزشک برسید، چگونه درد دندان به عصب رسیده را کم کنیم؟ این کارها درد را کمتر می‌کنند، ولی هیچ‌کدام عصب را درمان نمی‌کنند:
- سر را بالا نگه دارید: شب با یک بالش اضافه بخوابید تا فشار داخل عصب کمتر شود.
- از سرما، گرما و شیرینی دوری کنید و با سمت دیگر دهان غذا بخورید.
- کمپرس سرد روی گونه برای چند دقیقه کمک می‌کند، ولی گرما درد عصب را بیشتر می‌کند.
- حفرهٔ دندان را تمیز نگه دارید: غذای گیرکرده را با آب ولرم و نخ دندان دربیاورید، چون غذا داخل حفره درد را بیشتر می‌کند.
اگر شب درد امانتان را بریده و مسکن هم اثر نمی‌کند، تا صبح صبر نکنید. درمانگاه‌های دندانپزشکی شبانه‌روزی و اورژانس دندانپزشکی بیمارستان‌ها می‌توانند دندان را باز کنند تا فشار خالی شود. دندان به عصب رسیده‌ای که ورم صورت یا تب هم آورده، حتماً همان شب دیده شود.
این کارها را نکنید: گذاشتن قرص آسپرین یا سیر روی لثه که لثه را می‌سوزاند، و تکیه به اسپری‌های بی‌حسی که فقط سطح لثه را چند دقیقه بی‌حس می‌کنند و به عصب داخل دندان نمی‌رسند.
چه قرص‌هایی برای دندان درد عصبی خوب هستند؟
در جواب اینکه چه قرص‌هایی برای دندان درد عصبی خوب هستند، راهنمای انجمن دندانپزشکی آمریکا (ADA) برای درد حاد دندان روشن است: مسکن‌های ضدالتهاب مثل ایبوپروفن یا ناپروکسن، به‌تنهایی یا همراه استامینوفن، مؤثرترین انتخاب‌اند و به‌اندازهٔ مسکن‌های قوی‌تر یا بهتر از آن‌ها جواب می‌دهند.
مقدار مصرف را از داروساز یا دندانپزشک بپرسید و از سقف روزانهٔ روی جعبه بیشتر نخورید.
- اگر زخم معده، بیماری کلیه یا فشار خون کنترل‌نشده دارید، یا داروی رقیق‌کنندهٔ خون مصرف می‌کنید، ایبوپروفن را بدون مشورت نخورید.
- اگر باردارید، پیش از خوردن هر مسکنی بخش بارداری پایین‌تر را ببینید.
- آنتی‌بیوتیک درد عصب را آرام نمی‌کند. مرور Cochrane نشان داده آنتی‌بیوتیک در التهاب عصب دندان، درد را بیشتر از دارونما کم نمی‌کند. آنتی‌بیوتیک فقط وقتی جا دارد که عفونت به صورت و گردن پخش شده باشد.
چگونه فوراً دندان درد را درمان کنیم؟
اگر می‌خواهید بدانید چگونه فوراً دندان درد را درمان کنیم، سریع‌ترین راه واقعی دارو نیست؛ باز کردن دندان است.
وقتی دندانپزشک عصب ملتهب را از اتاقک دندان برمی‌دارد، فشار داخل دندان خالی می‌شود و درد بیشتر بیماران همان روز می‌خوابد. این کار در یک جلسهٔ کوتاه و با بی‌حسی انجام می‌شود و بقیهٔ عصب‌کشی در جلسهٔ بعد کامل می‌شود.
دندان به عصب رسیده در بارداری؛ صبر کنیم یا درمان کنیم؟
دندان به عصب رسیده را در بارداری نباید تا بعد از زایمان رها کرد، چون عفونت دندان برای مادر و جنین از خود درمان پرخطرتر است. سه‌ماههٔ دوم بهترین زمان برای عصب‌کشی است، ولی دندانی که درد شدید یا ورم دارد، در هر ماهی درمان می‌شود.
- بی‌حسی: بی‌حسی‌های معمول دندانپزشکی، مثل لیدوکائین، در بارداری بی‌خطر شناخته می‌شوند.
- عکس دندان: با پوشش سربی روی شکم و گردن گرفته می‌شود و پرتوی آن بسیار کم است.
- مسکن: از هفتهٔ ۲۰ به بعد مسکن‌های ضدالتهاب مثل ایبوپروفن مصرف نشوند. مسکن مناسب را پزشک یا دندانپزشک تعیین می‌کند.
بارداری خود را از اول به دندانپزشک بگویید تا زمان جلسه و داروها با آن تنظیم شود.
درمان درد دندان به عصب رسیده
درمان درد دندان به عصب رسیده یکی از این سه راه است و انتخابش به مرحلهٔ درگیری عصب بستگی دارد. جزئیات کار را در مراحل عصب‌کشی دندان نوشته‌ایم:
دندان به عصب رسیده با دارو، دهان‌شویه یا صبر کردن خوب نمی‌شود. درمانی که امروز یک جلسه است، چند هفته بعد ممکن است دو جلسه یا حتی کشیدن دندان شود.
سه اشتباه رایج وقتی دندان به عصب رسیده
- پر کردن دندانی که درد ماندگار دارد: اگر دندان به عصب رسیده فقط پر شود، درد چند روز بعد برمی‌گردد و پرکردگی دوباره باز می‌شود. هم وقت هدر می‌رود هم هزینه.
- کشیدن دندانی که قابل نگه داشتن است، فقط چون امروز ارزان‌تر است: جای خالی دندان بعداً ایمپلنت یا بریجی می‌خواهد که چند برابر عصب‌کشی خرج دارد و دندان‌های کناری هم کم‌کم به سمت جای خالی کج می‌شوند.
- هفته‌ها مسکن خوردن به‌جای درمان: مصرف طولانی مسکن به معده و کلیه آسیب می‌زند و فقط پیشرفت عفونت را پنهان می‌کند.
یک دندان به عصب رسیده تقریباً همیشه یکی از این دو مسیر را دارد: یا الان عصب‌کشی می‌شود، یا کارش بعداً با درمان سخت‌تر یا کشیدن تمام می‌شود.
سؤال‌های پرتکرار
دندان به عصب رسیده خودش خوب می‌شود؟
اگر درد کوتاه است و فقط با سرما یا شیرینی می‌آید و علتش، یعنی پوسیدگی یا پرکردگی شکسته، درمان شود، بله؛ عصب می‌تواند به حالت عادی برگردد. اگر درد ماندگار یا خودبه‌خودی شده، نه؛ آن التهاب دیگر برگشت ندارد.
دندان به عصب رسیده بو می‌دهد؟
گاهی. وقتی عصب داخل دندان می‌میرد و حفرهٔ دندان باز است، بافت مرده و میکروب‌ها بوی بد و طعم ناخوشایندی می‌سازند که با مسواک هم کامل نمی‌رود. بوی بدی که فقط از یک دندان پوسیده می‌آید، معمولاً یعنی عصب آن مرده است و باید درمان شود.
تا کی می‌شود عصب‌کشی را عقب انداخت؟
دندان به عصب رسیده‌ای را که درد ماندگار یا شبانه دارد، چند هفته رها نکنید. هر هفته تأخیر احتمال مردن عصب و رسیدن عفونت به استخوان را بیشتر می‌کند. اگر ورم یا تب دارید یا دهانتان سخت باز می‌شود، همان روز مراجعه کنید.
