مقالات

دندان اضافه در کودکان؛ علت و درمان دندان اضافی

دندان اضافه در کودکان به وجود یک یا چند دندان بیشتر از تعداد طبیعی گفته می‌شود که به دلیل اختلال در روند تشکیل دندان ایجاد شده و ممکن است در لثه، داخل استخوان فک یا بین دندان‌های طبیعی دیده شود.

این دندان‌ها در بسیاری از موارد در فک بالا مشاهده می‌شوند و اگر باعث اختلال در رویش دندان‌های دائمی، جابه‌جایی یا شلوغی دندان‌ها شوند، نیاز به بررسی و درمان دارند.

تشخیص دندان اضافه در کودکان معمولاً با معاینه دندانپزشکی و عکس‌هایی مانند OPG انجام می‌شود و روش درمان آن به محل قرارگیری، نوع دندان اضافه و تأثیر آن بر دندان‌های دیگر بستگی دارد؛ در بعضی موارد فقط پیگیری کافی است و در برخی شرایط کشیدن یا جراحی توصیه می‌شود.

در ادامه، علت ایجاد، انواع دندان اضافه، روش تشخیص و بهترین زمان درمان را بررسی می‌کنیم.

دندان اضافه در لثه بالا چیست؟

دندان اضافه در لثه بالا به تشکیل یک یا چند دندان بیشتر از تعداد طبیعی دندان‌ها در فک بالا گفته می‌شود که در اصطلاح علمی هایپردونتیا (Hyperdontia) نام دارد.

این دندان‌ها ممکن است از لثه خارج شوند یا به‌صورت نهفته داخل استخوان فک باقی بمانند و معمولاً در بخش جلویی فک بالا، به‌ویژه بین دو دندان پیشین، بیشتر دیده می‌شوند.

شایع‌ترین نوع آن مزیودنس (Mesiodens) است که می‌تواند باعث تأخیر رویش دندان دائمی، فاصله بین دندان‌ها یا جابه‌جایی آن‌ها شود.

اگر والدین متوجه یک دندان کوچک، برجستگی روی لثه یا تأخیر در رویش دندان دائمی کودک شوند، بررسی دندانپزشکی و تصویربرداری می‌تواند مشخص کند که آیا این وضعیت مربوط به دندان اضافه است یا خیر.

تصمیم برای درمان نیز بر اساس محل دندان، وضعیت دندان‌های مجاور و ایجاد یا عدم ایجاد مشکل برای رشد طبیعی فک و دندان‌ها انجام می‌شود.

بیماری هایپردونتیا چیست؟

بیماری هایپردونتیا چیست؟ این سؤال به یک ناهنجاری رشدی در تعداد دندان‌ها مربوط می‌شود؛ هایپردونتیا (Hyperdontia) وضعیتی است که در آن یک یا چند دندان بیشتر از تعداد طبیعی دندان‌های شیری یا دائمی تشکیل می‌شود.

این دندان‌های اضافی در اصطلاح علمی «دندان‌های سوپرنومری» (Supernumerary Teeth) نامیده می‌شوند.

در بیماری هایپردونتیا، افزایش تعداد دندان‌ها می‌تواند به شکل‌های مختلفی دیده شود و همیشه به معنی وجود مشکل فوری نیست؛ اما به دلیل احتمال تأثیر بر روند طبیعی رشد و نظم دندان‌ها، تشخیص دقیق آن اهمیت دارد.

بررسی نوع و وضعیت این ناهنجاری به دندانپزشک کمک می‌کند مشخص کند آیا فقط نیاز به پیگیری وجود دارد یا اقدام درمانی لازم است.

بیماری هایپردونتیا

دندان شیری اضافه چیست و چگونه درمان می‌شود؟

دندان شیری اضافه به وجود یک دندان بیشتر از تعداد طبیعی دندان‌های شیری گفته می‌شود که ممکن است در برخی کودکان دیده شود.

اگر این دندان مسیر رویش دندان دائمی را مسدود نکند، باعث جابه‌جایی دندان‌های مجاور نشود و مشکل عملکردی یا زیبایی ایجاد نکند، معمولاً با معاینه و بررسی‌های دوره‌ای تحت نظر قرار می‌گیرد.

اما اگر دندان اضافه باعث تأخیر در رویش دندان دائمی، تغییر مسیر رویش، ایجاد شلوغی دندان‌ها یا آسیب به ساختارهای اطراف شود، درمان می‌تواند شامل خارج کردن دندان اضافه در زمان مناسب باشد و در صورت باقی ماندن مشکل رویش یا نظم دندان‌ها، درمان ارتودنسی برای هدایت دندان‌ها انجام شود.

عکس دندان اضافه در فک بالا

عکس دندان اضافه در فک بالا معمولاً با رادیوگرافی OPG بررسی می‌شود تا محل قرارگیری دندان، وضعیت رویش و ارتباط آن با دندان‌های دائمی مشخص شود.

در دندان اضافه در کودکان، اگر دندان داخل استخوان یا نزدیک ساختارهای حساس فک قرار داشته باشد، ممکن است برای بررسی دقیق‌تر موقعیت سه‌بعدی دندان و ریشه‌ها، CBCT (تصویربرداری سه‌بعدی فک و دندان) درخواست شود.

این بررسی‌ها به دندانپزشک کمک می‌کند مشخص کند آیا فقط پیگیری کافی است یا دندان نیاز به خارج کردن دارد.

عکس دندان اضافه در فک بالا

عکس opg دندان اضافه در فک بالا

آیا دندان اصلی پشت دندان شیری بیرون می‌آید؟

بله، در بیشتر کودکان این حالت مربوط به رویش طبیعی دندان‌های دائمی جلوی فک پایین در حدود ۶ تا ۷ سالگی است؛ دندان دائمی ممکن است ابتدا پشت دندان شیری (سمت زبان) دیده شود و با لق شدن و افتادن دندان شیری، معمولاً به سمت جایگاه اصلی خود حرکت کند.

اگر دندان شیری هنوز کمی لق است و دندان دائمی تازه در حال درآمدن است، معمولاً نیاز به کشیدن نیست و بهتر است فرصت داده شود دندان شیری خودبه‌خود بیفتد.

اما اگر دندان دائمی کاملاً درآمده و تقریباً هم‌قد دندان شیری شده ولی دندان شیری هنوز باقی مانده و لق نمی‌شود، باید کودک توسط دندانپزشک بررسی شود و ممکن است خارج کردن دندان شیری لازم باشد.

در دندان اضافه در کودکان، تفاوت مهم این است که دندان اضافی معمولاً خارج از مسیر طبیعی رویش قرار دارد یا باعث تأخیر، جابه‌جایی یا اختلال در رویش دندان‌های اصلی می‌شود.

بنابراین اگر این وضعیت در سن غیرمعمول رویش دیده شود، چند دندان اضافی مشاهده شود یا دندان اصلی مسیر طبیعی خود را پیدا نکند، بررسی با معاینه و در صورت نیاز عکس دندان می‌تواند علت را مشخص کند.

انواع دندان اضافه در کودکان چیست؟

انواع دندان اضافه در کودکان بر اساس محل تشکیل و شکل ظاهری دندان متفاوت هستند. دندان‌های اضافی (Supernumerary Teeth) ممکن است در بخش‌های مختلف فک ایجاد شوند و مهم‌ترین انواع آن‌ها عبارت‌اند از:

• مزیودنس (Mesiodens): شایع‌ترین نوع دندان اضافه است که معمولاً بین دو دندان جلویی فک بالا تشکیل می‌شود و ممکن است باعث تأخیر در رویش یا جابه‌جایی دندان‌های دائمی شود.
• پارامولار (Paramolar): دندان اضافه‌ای است که در کنار دندان‌های آسیاب ایجاد می‌شود و ممکن است در سمت گونه یا سمت زبان دندان‌های آسیاب قرار داشته باشد.
• دیستومولار (Distomolar): دندان اضافه‌ای است که پشت آخرین دندان آسیاب قرار می‌گیرد و گاهی به آن دندان آسیاب چهارم نیز گفته می‌شود.
• پاراپرمولار (Parapremolar): دندان اضافه‌ای است که در ناحیه دندان‌های آسیاب کوچک (پرمولرها) ایجاد می‌شود.

از نظر شکل ظاهری نیز دندان‌های اضافه به چند گروه تقسیم می‌شوند:

• مخروطی (Conical): معمولاً دندانی کوچک با تاج باریک و نوک‌تیز است که ظاهر آن با دندان‌های طبیعی تفاوت دارد.
• تکمیلی یا مشابه دندان طبیعی (Supplemental / Eumorphic): از نظر شکل و اندازه شباهت زیادی به دندان‌های معمولی همان ناحیه دارد و گاهی تشخیص آن بدون عکس دندان دشوار است.
• توبِرکوله (Tuberculate): دندانی با شکل غیرطبیعی‌تر که معمولاً تاج پهن‌تر و برجستگی‌های اضافی دارد و اغلب به‌طور کامل در دهان رویش پیدا نمی‌کند.
• ادونتوما مانند (Odontoma-like): ساختاری شبیه یک توده کوچک دندانی یا مجموعه‌ای از بافت‌های دندانی است و ظاهر یک دندان معمولی را ندارد.

انواع دندان اضافه در کودکان به‌صورت خلاصه

علت درآمدن دندان اضافه در کودکان چیست؟

علت درآمدن دندان اضافه در کودکان به‌طور قطعی مشخص نشده است، اما مهم‌ترین نظریه علمی این است که فعالیت بیش‌ازحد ناحیه تشکیل‌دهنده دندان (Dental Lamina) باعث ایجاد جوانه دندانی اضافی می‌شود.

به زبان ساده، در زمان شکل‌گیری دندان‌ها، بخشی از سلول‌هایی که باید یک دندان طبیعی بسازند، ممکن است باعث تشکیل یک دندان اضافی شوند.

عوامل ژنتیکی نیز در ایجاد این مشکل نقش مهمی دارند؛ به همین دلیل گاهی دندان اضافه در چند نفر از اعضای یک خانواده دیده می‌شود.

در برخی کودکان نیز این وضعیت همراه با بعضی اختلالات رشدی یا سندرم‌های خاص مشاهده می‌شود، اما بسیاری از کودکانی که دندان اضافه دارند، هیچ بیماری زمینه‌ای ندارند.

در واقع، دندان اضافه در کودکان معمولاً نتیجه یک تغییر در روند طبیعی رشد دندان است، نه به دلیل مراقبت نادرست از دندان‌ها، تغذیه یا کاری که والدین انجام داده باشند.

علائم دندان اضافه در کودکان چیست؟

علائم دندان اضافه در کودکان همیشه با دیدن یک دندان اضافه مشخص نمی‌شود؛ اما والدین می‌توانند به چند نشانه مهم توجه کنند:

• دیر درآمدن دندان دائمی: اگر دندان دائمی کودک در زمان معمول خود بیرون نیاید، ممکن است یک دندان اضافه مسیر رویش آن را مسدود کرده باشد.
• بیرون زدن یک دندان کوچک یا غیرعادی: اگر دندانی از نظر اندازه، شکل یا محل قرارگیری با دندان‌های اطراف متفاوت باشد، نیاز به بررسی دارد.
• باقی ماندن دندان شیری در زمانی که دندان دائمی باید جایگزین آن شده باشد: گاهی دندان اضافه مانع افتادن طبیعی دندان شیری یا رویش دندان اصلی می‌شود.
• فاصله غیرطبیعی بین دندان‌های جلو یا کج شدن مسیر رویش دندان‌ها: به‌خصوص در فک بالا، دندان اضافه می‌تواند باعث ایجاد فاصله یا تغییر مسیر دندان‌های دائمی شود.
• برآمدگی روی لثه بدون وجود دندان طبیعی: گاهی دندان اضافه زیر لثه باقی می‌ماند و فقط به شکل برجستگی یا تغییر در فرم لثه دیده می‌شود.

اگر کودک یکی از این نشانه‌ها را داشته باشد، به‌تنهایی نمی‌توان تشخیص قطعی داد که علت آن دندان اضافه در کودکان است.

اما معاینه دندانپزشک و در صورت نیاز عکس OPG یا CBCT مشخص می‌کند که آیا دندان اضافی وجود دارد و چه تأثیری روی دندان‌های اصلی گذاشته است.

علت درآمدن دندان در لثه چیست؟

علت درآمدن دندان در لثه معمولاً به این دلیل است که دندان در مسیر طبیعی رویش خود حرکت نمی‌کند و به دلیل کمبود فضا، باقی ماندن دندان شیری یا تغییر مسیر رویش، از محل غیرمعمولی مثل پشت یا کنار دندان‌های دیگر دیده می‌شود.

در کودکان، شایع‌ترین حالت این است که دندان دائمی قبل از افتادن کامل دندان شیری از سمت داخل لثه ظاهر شود.

اما اگر دندان در زمان غیرطبیعی، خارج از مسیر معمول یا همراه با وجود دندان اضافی دیده شود، نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد تا علت اصلی مشخص شود.

آیا دندان اضافی نهفته وجود دارد؟

بله، دندان اضافی نهفته ممکن است سال‌ها داخل استخوان فک یا زیر لثه باقی بماند و فرد هیچ علامتی از وجود آن نداشته باشد.

در بسیاری از موارد، زمانی مشخص می‌شود که بیمار برای بررسی‌های معمول دندانپزشکی یا تهیه عکس OPG مراجعه می‌کند و دندانپزشک متوجه وجود یک دندان اضافی مدفون می‌شود.

این نوع دندان اضافه ممکن است هیچ مشکلی ایجاد نکند، اما اگر در مسیر رویش دندان‌های طبیعی قرار گرفته باشد، می‌تواند باعث تأخیر در رویش، تغییر مسیر دندان یا ایجاد مشکلات دیگر شود.

برای مشخص شدن محل دقیق دندان، شکل آن و ارتباطش با ساختارهای اطراف، در بعضی موارد CBCT کمک می‌کند تا تصمیم درمانی دقیق‌تر گرفته شود.

کشیدن دندان اضافه در فک بالا

در کشیدن دندان اضافه در فک بالا، اگر دندان داخل لثه یا استخوان قرار داشته باشد، جراح ابتدا با توجه به تصاویر سه‌بعدی، محل دقیق دندان را مشخص می‌کند.

سپس از طریق یک برش کوچک در لثه، مسیر دسترسی ایجاد شده و در صورت پوشیده بودن دندان با استخوان، مقدار کنترل‌شده‌ای از استخوان اطراف آن برداشته می‌شود تا دندان بدون آسیب به دندان‌های مجاور خارج شود.

در بعضی موارد که دندان اضافه در عمق بیشتری قرار دارد یا نزدیک ریشه دندان‌های دائمی است، ممکن است دندان به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم شود و سپس خارج شود تا نیاز به برداشتن استخوان کمتر شود و احتمال آسیب به ساختارهای اطراف کاهش پیدا کند.

پس از خارج کردن دندان، محل جراحی تمیز شده و لثه در جای خود قرار گرفته و بخیه می‌شود.

علت گوشت اضافه در لثه کودکان چیست؟

گوشت اضافه در لثه کودکان معمولاً به دلیل بزرگ‌شدن بافت لثه ایجاد می‌شود و شایع‌ترین علت آن التهاب لثه در اثر تجمع پلاک میکروبی است.

در بعضی کودکان نیز هنگام رویش دندان، لثه اطراف دندان تازه‌درآمده متورم و برجسته می‌شود که ممکن است به شکل یک تکه گوشت اضافه دیده شود.

اگر این برجستگی سفت باشد، به‌مرور بزرگ شود، بخش زیادی از دندان را بپوشاند، باعث تأخیر در رویش دندان دائمی شود یا در چند نفر از اعضای خانواده وجود داشته باشد، احتمال بزرگ‌شدگی‌های خاص لثه مانند فیبروماتوز لثه‌ای ارثی یا عوامل دیگر مطرح می‌شود و نیاز به بررسی دندانپزشکی دارد.

هزینه کشیدن دندان اضافه کودکان چقدر است؟

هزینه کشیدن دندان اضافه کودکان معمولاً حدود ۳ تا ۶ میلیون تومان است، اما مبلغ نهایی به این بستگی دارد که دندان اضافه نهفته باشد یا در دسترس قرار داشته باشد.

اگر دندان داخل لثه یا استخوان فک مدفون باشد، معمولاً نیاز به جراحی دارد و هزینه بیشتر می‌شود؛ اما اگر دندان اضافه کاملاً قابل مشاهده و بدون پیچیدگی باشد، ممکن است با روش ساده‌تر خارج شود.

برای اطلاع دقیق‌تر از عوامل مؤثر بر هزینه، می‌توانید جزئیات قیمت کشیدن دندان را بررسی کنید؛ زیرا عواملی مثل نوع جراحی، پیچیدگی خارج کردن دندان و شرایط هر بیمار روی هزینه نهایی تأثیر می‌گذارند.

سوالات متداول درباره دندان اضافه در کودکان

آیا دندان اضافه در کودکان همیشه نیاز به کشیدن دارد؟

خیر. اگر دندان اضافه روی رویش دندان‌های اصلی یا سلامت دهان تأثیری نداشته باشد، ممکن است فقط تحت نظر بماند؛ اما در صورت ایجاد مشکل، خارج کردن آن لازم می‌شود.

دندان اضافه پشت دندان شیری چیست؟

گاهی دندان دائمی قبل از افتادن دندان شیری از پشت آن دیده می‌شود و این حالت طبیعی است؛ اما اگر دندان خارج از مسیر معمول یا با شکل غیرطبیعی باشد، باید بررسی شود.

عوارض دندان اضافه در کودکان چیست؟

ممکن است باعث دیر درآمدن دندان دائمی، جابه‌جایی دندان‌ها، فاصله بین دندان‌ها یا ایجاد مشکل در نظم رویش شود.

دندان اضافه در لثه کودکان چگونه درمان می‌شود؟

اگر دندان داخل لثه یا استخوان باشد و مانع رشد دندان اصلی شود، معمولاً با جراحی خارج می‌شود؛ در موارد بدون مشکل، ممکن است فقط پیگیری کافی باشد.

آیا دندان اضافه ممکن است بدون علامت باشد؟

بله. بعضی دندان‌های اضافی هیچ نشانه‌ای ندارند و فقط در عکس‌های دندان مانند OPG مشخص می‌شوند.

دندان اضافه بیشتر در کدام قسمت ایجاد می‌شود؟

بیشتر در فک بالا و ناحیه بین دو دندان جلویی دیده می‌شود؛ شایع‌ترین نوع آن مزیودنس (Mesiodens) است.

چگونه بفهمیم دندان پشت دندان شیری، دندان اضافه است یا دندان اصلی؟

از روی ظاهر همیشه نمی‌توان تشخیص داد؛ تعداد دندان‌ها، زمان رویش و در صورت نیاز عکس دندان مشخص می‌کند که دندان اضافه است یا رویش طبیعی دندان دائمی.