عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال
عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال یعنی میکروب از یک راه تازه به داخل ریشه برگشته است: کانالی که در درمان اول جا مانده، پرکردگی یا روکشی که نشت کرده، پوسیدگی تازه یا ترک ریشه.
این عفونت گاهی هیچ دردی ندارد و فقط در عکس دیده می‌شود. در بیشتر موارد دندان با عصب‌کشی مجدد نجات پیدا می‌کند؛ اگر نشد، جراحی نوک ریشه و در آخر کشیدن دندان لازم می‌شود.
فهرست مطالب
چرا عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال برمی‌گردد؟
عصب‌کشی میکروب‌های داخل ریشه را پاک می‌کند و کانال‌ها را می‌بندد، ولی اگر یکی از این پنج اتفاق بیفتد، عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال برمی‌گردد:
- کانال جامانده: آسیاهای بزرگ گاهی یک کانال چهارم بسیار ریز دارند. اگر در مراحل عصب‌کشی دندان این کانال پیدا و تمیز نشود، میکروب‌های داخلش سال‌ها بعد عفونت را برمی‌گردانند.
- نشت پرکردگی یا روکش: وقتی لبهٔ پرکردگی یا روکش باز شود، بزاق و میکروب از همان درز به کانال‌ها می‌رسد. تحقیقات نشان می‌دهد کیفیت پرکردگی روی دندان مستقیماً روی ماندگاری عصب‌کشی اثر دارد.
- پوسیدگی تازه: دندان عصب‌کشی‌شده هم پوسیده می‌شود و چون عصب ندارد، تا وقتی پوسیدگی به ریشه نرسد دردی حس نمی‌کنید.
- ترک یا شکستگی ریشه: آسیای عصب‌کشی‌شده‌ای که روکش لازم داشته و نگرفته، زیر فشار جویدن ممکن است ترک بخورد و میکروب از راه ترک وارد ریشه شود.
- ضعف بدن در مقابله با عفونت: در دیابت کنترل‌نشده یا هنگام شیمی‌درمانی، عفونت‌های کوچک راحت‌تر بزرگ می‌شوند.
علت و علائم عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال
اگر دندان خوب عصب‌کشی نشود چه می‌شود؟
خیلی از بیماران می‌پرسند اگر دندان خوب عصب‌کشی نشود چه می‌شود. جواب این است که وقتی کانالی جا بماند یا تا انتهای ریشه پر نشود، میکروب‌های باقی‌مانده آرام‌آرام دور نوک ریشه عفونت می‌سازند.
این عفونت ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها بی‌صدا بماند و بعد با درد، ورم یا یک جوش کوچک روی لثه خودش را نشان دهد. در عکس هم به شکل یک لکهٔ تیره دور نوک ریشه دیده می‌شود.
از کجا بفهمیم دندان عصب‌کشی شده عفونت کرده؟
دندان عصب‌کشی‌شده عصب ندارد و سرما و گرما را حس نمی‌کند؛ برای همین نشانه‌های عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال با دندان معمولی فرق دارد. اگر می‌خواهید بدانید از کجا بفهمیم دندان عصب‌کشی شده عفونت کرده، به این‌ها دقت کنید:
ردیف آخر جدول از همه مهم‌تر است: گاهی عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال هیچ‌کدام از این علامت‌ها را ندارد و فقط در عکس رادیوگرافی معلوم می‌شود. برای همین در معاینه‌های دوره‌ای، از دندان عصب‌کشی‌شده هم عکس بگیرید.
از کجا بفهمیم دندان روکش شده عفونت کرده؟
زیر روکش دیده نمی‌شود، پس باید به نشانه‌های اطرافش دقت کرد: درد موقع گاز گرفتن، جوش روی لثهٔ همان دندان، باز شدن لبهٔ روکش یا تیره شدن لثه کنار آن، و بوی بد از کنار روکش.
برای اینکه مطمئن شوید دندان روکش شده عفونت کرده یا نه، عکس رادیوگرافی لازم است. گاهی برای دیدن دقیق زیر روکش، عکس سه‌بعدی (CBCT) هم لازم می‌شود که ۱ تا ۲٫۵ میلیون تومان هزینه دارد.
علت درد دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال
علت درد دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال تقریباً همیشه عفونت دور نوک ریشه یا ترک ریشه است. عصب دندان برداشته شده، پس درد از استخوان و بافت اطراف ریشه می‌آید و معمولاً با گاز گرفتن بیشتر می‌شود.
گاهی هم درد اصلاً مال این دندان نیست و از دندان کناری یا لثه است؛ معاینه و عکس این را روشن می‌کند.
درد دندان عصب‌کشی شده بعد از چند ماه طبیعی است؟
نه. درد طبیعی بعد از عصب‌کشی معمولاً ۲ تا ۳ روز طول می‌کشد. درد دندان عصب‌کشی شده بعد از چند ماه یعنی چیزی درست نیست؛ شایع‌ترین علت‌ها کانال جامانده، پرکردن موقتی که هیچ‌وقت دائمی نشد، یا آسیایی است که روکش لازم داشت، روکش نگرفت و ترک خورد.
علت بوی بد دندان عصب‌کشی شده
علت بوی بد دندان عصب‌کشی شده معمولاً یکی از این سه است: نشت پرکردگی یا روکش که غذا و میکروب زیرش جمع می‌شود، پوسیدگی تازه، یا چرکی که از یک جوش کوچک روی لثه بیرون می‌آید. بوی بدی که با مسواک و نخ دندان نرود، نشانهٔ عفونت است و باید معاینه شود.
عفونت چند سال بعد از عصب‌کشی ممکن است برگردد؟
محدودیت زمانی ندارد؛ عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال، و گاهی حتی ده‌ها سال بعد، ممکن است ظاهر شود. دلیلش این است که بیشتر این عفونت‌ها آرام پیش می‌روند.
نشت یک پرکردگی یا پوسیدگی زیر روکش، میکروب را قطره‌قطره به کانال‌ها می‌رساند و ضایعهٔ دور ریشه سال‌ها طول می‌کشد تا آن‌قدر بزرگ شود که درد یا ورم بدهد.
برای همین «دندانم ده سال پیش عصب‌کشی شده، پس مشکلش نیست» استدلال درستی نیست. اگر دندان قدیمی عصب‌کشی‌شده‌ای علامتی از جدول بالا دارد، عمر درمان قبلی آن را بی‌خطر نمی‌کند.
زمان عصب‌کشی قبلی فقط به دندانپزشک کمک می‌کند حدس بزند علت کدام است: عفونتی که چند ماه بعد برمی‌گردد معمولاً از کانال جامانده است و عفونتی که سال‌ها بعد می‌آید، بیشتر از نشت پرکردگی، پوسیدگی تازه یا ترک.
عفونت ریشه دندان عصب‌کشی شده؛ کیست و ضایعه نوک ریشه
عفونت ریشه دندان عصب‌کشی شده وقتی طول بکشد، استخوان دور نوک ریشه را کم‌کم از بین می‌برد. این ناحیه در عکس به شکل یک لکهٔ تیره دیده می‌شود.
در عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال، بیشتر بیماران وقتی دندانپزشک می‌گوید «کیست» یا «ضایعه» دارید، نگران می‌شوند؛ این دو بخش زیر دقیقاً توضیح می‌دهد یعنی چه.
ضایعه دندان عصب‌کشی شده یعنی چه؟
ضایعه دندان عصب‌کشی شده همان لکهٔ تیرهٔ دور نوک ریشه در عکس است؛ یعنی جایی که عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال استخوان را تحلیل برده.
خبر خوب این است که بعد از درمان، استخوان دوباره پر می‌شود و در عکس پیگیری حدود یک سال بعد، کوچک‌تر شدنش دیده می‌شود.
ولی تحقیقات نشان می‌دهد هرچه ضایعه بزرگ‌تر باشد، شانس موفقیت درمان کمتر است؛ پس دیر کردن به ضرر شماست.
کیست دندان عصب‌کشی شده؛ جراحی لازم است؟
بیشتر ضایعه‌های نوک ریشه کیست نیستند، بلکه بافت التهابی‌اند که با عصب‌کشی مجدد خوب می‌شوند. کیست دندان عصب‌کشی شده را از روی عکس معمولی نمی‌شود با قطعیت تشخیص داد.
اگر ضایعه بعد از درمان کوچک نشود، جراحی نوک ریشه لازم می‌شود و بافت برداشته‌شده برای آزمایش فرستاده می‌شود.
ضایعه بی‌درد هم درمان لازم دارد؟
معمولاً بله. نبود درد یعنی عفونت فعلاً آرام است، نه اینکه خوب شده. ضایعه‌ای که در عکس دیده شده، معمولاً آرام بزرگ‌تر می‌شود و هرچه بزرگ‌تر شود، درمانش سخت‌تر و شانس موفقیتش کمتر است.
به‌خصوص اگر قرار است روی این دندان روکش یا بریج تازه ساخته شود، اول باید عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال درمان شود؛ وگرنه ممکن است روکش نو را برای درمان مجدد سوراخ کنند یا کنار بگذارند.
فقط در یک حالت دندانپزشک ممکن است صبر کند: ضایعه کوچک است، درمان قبلی خوب به نظر می‌رسد و چند ماه از درمان گذشته. در این حالت با عکس پیگیری بررسی می‌شود که ضایعه در حال کوچک شدن است یا نه.
عفونت دندان عصب‌کشی شده خطرناک است؟
عفونت دندان عصب‌کشی شده خطرناک است، ولی معمولاً نه فوراً؛ خطرش در رها کردن آن است. عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال بیشتر وقت‌ها آرام و محدود به نوک ریشه است، اما اگر درمان نشود استخوان فک را تحلیل می‌برد و ممکن است ناگهان به آبسه و ورم تبدیل شود. این علامت‌ها اورژانسی‌اند و باید همان روز مراجعه کنید:
- ورمی که به سمت چشم یا گردن پیش می‌رود
- تب و لرز
- سختی در قورت دادن یا نفس کشیدن
درمان عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال
درمان عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال به یک سؤال برمی‌گردد: دندان قابل نجات است یا نه؟ بیشتر وقت‌ها جواب بله است و درمان از ساده به سخت این‌طور پیش می‌رود:
عصب‌کشی مجدد؛ اولین انتخاب
پرکردگی قدیمی کانال‌ها برداشته می‌شود و کانال‌ها دوباره تمیز و پر می‌شوند. برای عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال این بهترین انتخاب است؛ در یک تحقیق بزرگ، شانس موفقیت عصب‌کشی مجدد تقریباً هم‌اندازهٔ عصب‌کشی بار اول بود: حدود ۸۰ درصد.
قیمت عصب‌کشی دندان برای درمان مجدد در مطب دکتر کندری ۷ تا ۹ میلیون تومان است و بعد از آن پرکردن دندان (۷ میلیون تومان) لازم است. اگر عصب‌کشی قبلی در همین مطب انجام شده و ایراد از کار پزشک باشد، درمان مجدد رایگان است.
عصب‌کشی مجدد چطور انجام می‌شود و چند جلسه است؟
عصب‌کشی مجدد معمولاً دو جلسه است و با بی‌حسی کامل انجام می‌شود:
- عکس رادیوگرافی؛ اگر احتمال کانال جامانده باشد، عکس سه‌بعدی (CBCT) هم گرفته می‌شود.
- باز کردن دندان از روی پرکردگی یا روکش.
- بیرون آوردن مواد قدیمی داخل کانال‌ها و اگر پین یا پست دارد، خارج کردن آن.
- پیدا کردن کانال جامانده و تمیز کردن همهٔ کانال‌ها.
- گذاشتن دارو داخل کانال‌ها تا جلسهٔ بعد، اگر عفونت زیاد باشد.
- پر کردن دوباره کانال‌ها و بعد پرکردن یا بیلدآپ دندان.
دارو گذاشتن داخل ریشه و جلسهٔ دوم هزینهٔ جدا ندارد؛ یک جلسه باشد یا دو جلسه، قیمت همان است.
روکش قبلی باید برداشته شود؟
نه همیشه. اگر روکش سالم است و لبه‌اش باز نشده، معمولاً دندانپزشک از وسط روکش راه کانال‌ها را باز می‌کند و بعد آن سوراخ را می‌بندد.
ولی اگر علت عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال خود روکش باشد، یعنی لبه‌اش باز شده یا زیرش پوسیده، باید برداشته و بعد از درمان، روکش نو ساخته شود.
هزینهٔ روکش در مطب دکتر کندری ۱۵ میلیون تومان است. اینکه روکش شما می‌ماند یا عوض می‌شود، قبل از شروع درمان گفته می‌شود تا هزینهٔ کل را از اول بدانید.
عصب‌کشی مجدد بهتر است یا کشیدن و ایمپلنت؟
اگر دندان قابل بازسازی است، نگه داشتن دندان خودتان تقریباً همیشه بهتر است. دندان طبیعی حس فشار جویدن را دارد، استخوان اطرافش حفظ می‌شود و هزینهٔ عصب‌کشی مجدد، حتی با پرکردن و روکش، معمولاً از کشیدن به‌علاوهٔ ایمپلنت کمتر است.
ایمپلنت وقتی انتخاب درست است که ریشه ترک عمودی خورده، بدنهٔ کافی برای بازسازی نمانده یا عصب‌کشی مجدد و جراحی هر دو جواب نداده‌اند.
در عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال، این تصمیم را بعد از عکس بگیرید، نه از روی درد یا ترس.
جراحی نوک ریشه (اپیکو)
اگر عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال با عصب‌کشی مجدد درمان‌شدنی نباشد، جراحی نوک ریشه راه بعدی است؛ یعنی وقتی عصب‌کشی مجدد ممکن نیست، مثلاً پین بلندی داخل ریشه است که بیرون نمی‌آید، یا بعد از عصب‌کشی مجدد ضایعه خوب نشده است: از راه لثه، نوک ریشه و بافت عفونی برداشته می‌شود و انتهای ریشه بسته می‌شود.
کشیدن دندان؛ آخرین راه
اگر ریشه ترک عمودی خورده یا بدنه‌ای برای بازسازی نمانده، دندان قابل نجات نیست و عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال فقط با کشیدن دندان تمام می‌شود.
کشیدن دندان دائمی در مطب دکتر کندری ۳ تا ۶ میلیون تومان است و جای خالی آن بعداً باید با ایمپلنت یا بریج پر شود.
آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی کافی است؟
نه. آنتی‌بیوتیک عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال را درمان نمی‌کند، چون به داخل کانال بسته‌شدهٔ دندان نمی‌رسد.
فقط وقتی ورم یا تب هست، تا روز درمان کمک می‌کند. قرص خوردن بدون درمان ریشه، عفونت را فقط مدتی خاموش می‌کند و دوباره برمی‌گرداند.
بعد از درمان، کی خوب می‌شوید؟
درد و ورم معمولاً ظرف چند روز بعد از درمان فروکش می‌کند و اگر جوشی روی لثه بوده، در چند هفته بسته می‌شود.
ولی استخوانی که عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال از بین برده، کندتر برمی‌گردد؛ ترمیمش در عکس پیگیری حدود یک سال بعد دیده می‌شود.
این نشانه‌ها یعنی باید زودتر برگردید: جوش لثه که بعد از چند هفته هنوز چرک می‌دهد، ورمی که دوباره برمی‌گردد، یا دردی که هنگام گاز گرفتن بیشتر می‌شود به جای اینکه کم شود.
برای مراجعه چه چیزهایی همراه ببرید؟
چند چیز ساده تشخیص عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال را سریع‌تر و دقیق‌تر می‌کند و گاهی جلوی یک عکس اضافه را می‌گیرد:
- عکس‌های قدیمی دندان، به‌خصوص عکس پایانی عصب‌کشی قبلی. مقایسهٔ آن با عکس امروز نشان می‌دهد ضایعه تازه است یا از قبل بوده و بزرگ شده.
- زمان تقریبی عصب‌کشی قبلی و اینکه روکش یا پرکردن دائمی بعدش گذاشته شد یا نه.
- فهرست داروهایی که مصرف می‌کنید، به‌خصوص رقیق‌کنندهٔ خون، داروی دیابت یا داروهای پوکی استخوان.
- شروع علامت‌ها: درد از کی شروع شده، با گاز گرفتن بیشتر می‌شود یا نه، و آیا جوشی روی لثه دیده‌اید.
اگر هنوز نمی‌دانید لازم است بیایید یا نه، عکس یا رادیوگرافی دندان را در واتساپ بفرستید تا دکتر کندری ببیند و بگوید عجله لازم است یا نه.
طب سنتی برای درمان عفونت ریشه دندان عصب‌کشی شده؛ کمک می‌کند؟
نه. هیچ گیاه یا دمنوشی به داخل ریشهٔ دندان نمی‌رسد؛ برای همین طب سنتی برای درمان عفونت ریشه دندان عصب‌کشی شده راه درمانی ندارد و فقط ممکن است درد را موقتاً کم کند. تا روز درمان عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال، این کارها درد را کم می‌کنند:
- شستشوی دهان با آب‌نمک ولرم، چند بار در روز
- کمپرس سرد روی صورت؛ کمپرس گرم نگذارید
- مسکنی که دندانپزشک یا داروساز گفته
جوش لثه را فشار ندهید و نترکانید؛ این کار عفونت را پخش می‌کند.
درمان خانگی عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال
چطور جلوی عفونت دوباره را بگیریم؟
بیشتر موارد عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال با همین چهار کار پیشگیری می‌شود:
- پرکردن دائمی را عقب نیندازید. پانسمان موقت بعد از چند هفته نشت می‌کند و میکروب را به کانال‌ها برمی‌گرداند.
- آسیایی که روکش لازم دارد، روکش بگیرد. هزینهٔ روکش ۱۵ میلیون تومان است، ولی جلوی ترک خوردن ریشه را می‌گیرد که معمولاً یعنی از دست دادن دندان.
- معاینهٔ دوره‌ای همراه با عکس. عفونتی که زود و بی‌درد پیدا شود، با درمان ساده‌تر و ارزان‌تری خوب می‌شود.
- مسواک و نخ دندان دور لبهٔ پرکردگی و روکش. پوسیدگی تازه از همین لبه‌ها شروع می‌شود.
راه‌های پیشگیری از عفونت دندان عصب‌کشی شده بعد از چند سال
منبع: Ng و همکاران، «عوامل مؤثر بر موفقیت عصب‌کشی»، International Endodontic Journal، ۲۰۱۱، منتشرشده در سایت انجمن اندودانتیست‌های آمریکا (AAE).
