جرم‌گیری حین ارتودنسی
نویسنده و بازبینی علمی: دکتر کیهان کندری، دندانپزشک•آخرین بروزرسانی: مهر ۱۴۰۵•زمان مطالعه: ۸ دقیقه
جرم‌گیری حین ارتودنسی بی‌خطر است و به براکت، چسب یا روند حرکت دندان آسیب نمی‌زند. توصیه‌ی استاندارد، هر ۴ تا ۶ ماه یک‌بار در طول درمان است.
براکت و سیم، فضاهایی می‌سازند که مسواک و نخ دندان به آن‌ها نمی‌رسد. پلاک در همین فضاها می‌ماند، سفت می‌شود و اگر برداشته نشود، لثه ملتهب می‌شود و مینای دور براکت شروع به تخریب می‌کند.
آنچه در این مقاله می‌خوانید
- چرا جرم‌گیری حین ارتودنسی حیاتی است؟
- روش‌های جرم‌گیری دندان ارتودنسی‌شده
- جرم‌گیری دندان ارتودنسی‌شده
- تفاوت جرم‌گیری معمولی با جرم‌گیری حین ارتودنسی
- ایرفلو برای بیماران ارتودنسی
- بهترین روش برای ارتودنسی‌ها
- هر چند وقت یک‌بار جرم‌گیری کنیم؟
- نقش جرم‌گیری در پیشگیری از مشکلات لثه
- عوارض نادیده‌گرفتن جرم‌گیری حین ارتودنسی
- مراقبت‌های ۲۴ ساعت اول بعد از جرم‌گیری
- هزینهٔ جرم‌گیری دندان ارتودنسی‌شده
- آیا قبل از برداشتن براکت‌ها باید جرم‌گیری کرد؟
- سؤال‌های پرتکرار
- جمع‌بندی
چرا جرم‌گیری حین ارتودنسی حیاتی است؟
جرم‌گیری حین ارتودنسی کار زیبایی نیست؛ بخشی از خودِ درمان است. براکت و سیم دسترسی مسواک و نخ دندان را محدود می‌کنند و پلاک در اطراف پایه‌ها و زیر سیم جمع می‌شود.
مهم‌ترین چیزی که از این تجمع پلاک می‌ترسیم، لکه‌ی سفید گچی دور براکت است.
این لکه، پوسیدگی مرحله‌ی اول مینا است و برخلاف تصور رایج، بعد از برداشتن براکت خودبه‌خود از بین نمی‌رود. مطالعات نشان داده‌اند بخش بزرگی از بیماران ارتودنسی دست‌کم یک لکه‌ی سفید می‌گیرند.
در کنار آن، پلاک باقی‌مانده لثه را ملتهب می‌کند: خونریزی هنگام مسواک، تورم لبه‌ی لثه و بوی بد دهان. جرم‌گیری حین ارتودنسی هر دو مسیر را متوقف می‌کند.
سمت جرم‌گرفته، رسوب دور پایه‌ی براکت و قرمزی لبه‌ی لثه دیده می‌شود.
روش‌های جرم‌گیری دندان ارتودنسی‌شده
جرم‌گیری حین ارتودنسی باید با ظرافت بیشتری انجام شود، چون کار در فاصله‌ی چند میلی‌متری چسب براکت است. سه روش کاربرد دارد:
۱) جرم‌گیری التراسونیک
نوک ظریف ارتعاشی همراه با آب خنک، جرم سفت را از سطح دندان جدا می‌کند. دندانپزشک نوک را موازی سطح دندان و دور از لبه‌ی براکت نگه می‌دارد تا ارتعاش به چسب منتقل نشود.
۲) ایرفلو
ترکیب هوا، آب و پودر، پلاک نرم و رنگ‌دانه را بدون تماس فلزی از اطراف براکت برمی‌دارد. نوع پودر اینجا تعیین‌کننده است و در بخش مربوط به ایرفلو توضیح داده شده.
۳) ابزار دستی ظریف
برای رسوبات سفتی که با دستگاه کامل جدا نشده‌اند. دندانپزشک با ابزار دستی سطح را لمس می‌کند و آنچه را دستگاه جا انداخته پیدا می‌کند.
در بیشتر بیماران، ترکیب التراسونیک و ایرفلو کامل‌ترین نتیجه را می‌دهد: اولی جرم سفت را برمی‌دارد، دومی پلاک نرم و لکه‌ی اطراف براکت را.
جریان پودر و آب بدون تماس فلزی به فضای بین براکت و لثه می‌رسد.
جرم‌گیری دندان ارتودنسی‌شده
جرم‌گیری دندان ارتودنسی‌شده یعنی پاک کردن پلاک و جرم از سه ناحیه‌ای که براکت ساخته است: دور پایه‌ی براکت، زیر سیم اصلی، و شیار بین دندان و لثه که با براکت دسترسی به آن سخت‌تر شده.
اگر این رسوب بماند، اول لثه ورم می‌کند و خون می‌دهد، بعد مینای دور براکت دچار لکه‌ی سفید می‌شود. هر دو قابل پیشگیری‌اند و هیچ‌کدام با مسواک تنها کنترل نمی‌شوند.
ترکیب التراسونیک برای جرم سفت و ایرفلو برای پلاک نرم، روش استاندارد جرم‌گیری دندان ارتودنسی‌شده است و هر دو بدون تماس با براکت انجام می‌شوند.
تفاوت جرم‌گیری معمولی با جرم‌گیری حین ارتودنسی
در جرم‌گیری معمولی، دندانپزشک به همه‌ی سطوح دندان دسترسی آزاد دارد. در جرم‌گیری حین ارتودنسی، براکت و سیم بخشی از سطح را می‌پوشانند و کار باید از اطراف آن‌ها انجام شود.
| جرم‌گیری معمولی | با براکت | |
|---|---|---|
| مدت جلسه | کوتاه‌تر | طولانی‌تر |
| ابزار | التراسونیک و دستی | التراسونیک + ایرفلو |
| فاصله‌ی جلسات | ۶ تا ۱۲ ماه | ۴ تا ۶ ماه |
تفاوت دوم در مراقبت بعد است: بیمار ارتودنسی به نخ دندان مخصوص و دقت بیشتر در مسواک زدن نیاز دارد تا فاصله تا جلسه‌ی بعد حفظ شود.
ایرفلو برای بیماران ارتودنسی
ایرفلو بدون تماس فلزی کار می‌کند و به همین دلیل برای فضاهای اطراف براکت مناسب است. اما یک نکته‌ی مهم وجود دارد که معمولاً گفته نمی‌شود: نوع پودر تعیین‌کننده است.
- پودر بی‌کربنات سدیم — پودر کلاسیک و درشت‌دانه. سطح کامپوزیت و چسب براکت را می‌ساید و برای بیمار ارتودنسی انتخاب مناسبی نیست.
- پودر گلایسین یا اریتریتول — ریزدانه و ملایم. برای اطراف براکت، کامپوزیت و لبه‌ی لثه ساخته شده‌اند و انتخاب درست در جرم‌گیری حین ارتودنسی همین‌هاست.
پس «ایرفلو» به‌تنهایی ضمانت نیست؛ سؤال درستی که باید از مطب بپرسید این است که با چه پودری کار می‌کنند.
بهترین روش برای ارتودنسی‌ها
انتخاب روش به نوع رسوب بستگی دارد. برای پلاک نرم و رنگ‌دانه‌ی اطراف براکت، ایرفلو با پودر ریزدانه بهترین گزینه است. برای جرم سفتی که به مینا چسبیده، التراسونیک مؤثرتر عمل می‌کند.
ترکیب این دو در جرم‌گیری حین ارتودنسی، هم رسوب سطحی و هم جرم سفت را برمی‌دارد. نتیجه‌اش کاهش التهاب لثه، رفع بوی بد دهان و جلوگیری از لکه‌ی سفید دور براکت است.
هر چند وقت یک‌بار جرم‌گیری کنیم؟
در حالت استاندارد، جرم‌گیری حین ارتودنسی هر ۴ تا ۶ ماه یک‌بار توصیه می‌شود؛ کوتاه‌تر از فاصله‌ی معمول، چون پلاک با براکت سریع‌تر جمع می‌شود. با هر کدام از این نشانه‌ها زودتر مراجعه کنید:
- خونریزی یا قرمزی لثه هنگام مسواک زدن
- لکه‌ی سفید مات دور براکت — این علامت را جدی بگیرید، شروع پوسیدگی است
- بوی بد دهان که با مسواک برطرف نمی‌شود
- تورم یا حساسیت لبه‌ی لثه
نقش جرم‌گیری در پیشگیری از مشکلات لثه
تجمع پلاک اطراف براکت، لثه را ملتهب می‌کند؛ همان چیزی که با اسم ژنژیویت شناخته می‌شود. علامتش خونریزی هنگام مسواک و ورم لبه‌ی لثه است و در این مرحله کاملاً برگشت‌پذیر است.
اگر رها شود، التهاب به بافت‌های نگهدارنده‌ی دندان می‌رسد و آن مرحله دیگر برگشت‌پذیر نیست. جرم‌گیری حین ارتودنسی با برداشتن عامل، این مسیر را همان ابتدا متوقف می‌کند.
در لثه‌ی خیلی ملتهب، ممکن است چند روز اول بعد از درمان دندان کمی لق‌تر حس شود. علتش کنار رفتن ورم است و ظرف چند روز برطرف می‌شود.
عوارض نادیده‌گرفتن جرم‌گیری حین ارتودنسی
سه اتفاق به ترتیب رخ می‌دهد:
- التهاب و خونریزی لثه — ظرف چند هفته. با جرم‌گیری برمی‌گردد.
- لکه‌ی سفید گچی دور براکت — ظرف چند ماه. بعد از برداشتن براکت روی دندان باقی می‌ماند و برای محو کردنش درمان جداگانه لازم است.
- پوسیدگی زیر و اطراف براکت — اگر لکه‌ی سفید پیشرفت کند، دیگر ترمیم لازم می‌شود.
هزینه و زمان هیچ‌کدام از این سه، با هزینه‌ی یک جلسه جرم‌گیری قابل مقایسه نیست.
مراقبت‌های ۲۴ ساعت اول بعد از جرم‌گیری
- مسواک نرم با زاویه‌ی ۴۵ درجه روی خط لثه و اطراف براکت
- نخ دندان مخصوص ارتودنسی یا سوپرفلاس برای فضای زیر سیم
- پرهیز از نوشیدنی و غذای پررنگ تا ۲۴ ساعت
- در صورت حساسیت موقت، خمیردندان مخصوص دندان حساس و آب ولرم
دهان‌شویه فقط در صورت تجویز دندانپزشک و برای مدت کوتاه. دهان‌شویه‌ی کلرهگزیدین در مصرف طولانی روی دندان لکه‌ی قهوه‌ای می‌گذارد.
هزینهٔ جرم‌گیری دندان ارتودنسی‌شده
کار با براکت وقت بیشتری می‌برد و رسیدن به فضای بین براکت و لثه سخت‌تر است، برای همین تعرفه‌اش از جرم‌گیری دندان بدون براکت بالاتر است؛ قیمت جرم‌گیری دندان در حالت معمول، مبنای این تفاوت است.
سه چیز رقم نهایی را تعیین می‌کند: حجم و قدمت جرم، اینکه کار فقط با التراسونیک انجام شود یا ایرفلو هم اضافه شود، و وضعیت لثه. رقم دقیق بعد از معاینه و پیش از شروع کار به شما گفته می‌شود.
تلفن مطب: ۰۲۱۸۸۷۸۱۹۷۸
واتساپ: ۰۹۹۱۲۹۵۳۸۸۵
پودر ریزدانه به فضاهایی می‌رسد که موی مسواک وارد آن‌ها نمی‌شود.
آیا قبل از برداشتن براکت‌ها باید جرم‌گیری کرد؟
بله. در ماه‌های پایانی، بیشترین رسوب زیر سیم و دور پایه‌ها جمع شده است. اگر قبل از جدا کردن براکت برداشته نشود، بعد از جداسازی روی مینا لکه باقی می‌ماند.
یک جلسه جرم‌گیری حین ارتودنسی پیش از برداشتن براکت، سطح دندان را برای مرحله‌ی بعد آماده می‌کند. اگر لکه‌ی سفید هم شکل گرفته باشد، همان‌جا دیده می‌شود و می‌توان برایش تصمیم گرفت.
سؤال‌های پرتکرار
آیا جرم‌گیری حین ارتودنسی به چسب براکت آسیب می‌زند؟
با ابزار و پودر مناسب، نه. آنچه به چسب آسیب می‌زند پودر درشت‌دانه‌ی بی‌کربنات و تماس مستقیم نوک دستگاه با لبه‌ی براکت است — و هر دو قابل اجتناب‌اند.
لکه‌ی سفید دور براکت بعد از باز کردن ارتودنسی از بین می‌رود؟
خودبه‌خود نه. لکه‌ی سفید یعنی مینا مواد معدنی‌اش را از دست داده. لکه‌های تازه با فلوراید و مواد بازسازی‌کننده بهتر می‌شوند؛ لکه‌های قدیمی و عمیق به ترمیم نیاز دارند.
آیا ایرفلو فقط لکه را برمی‌دارد یا پلاک را هم؟
هر دو. ایرفلو پلاک نرم و رنگ‌دانه را برمی‌دارد، اما جرم سفت را نه؛ آن کار التراسونیک است.
آیا جرم‌گیری باعث لق شدن دندان می‌شود؟
نه. اگر لثه خیلی ملتهب بوده باشد، با کنار رفتن ورم ممکن است چند روز حس لقی داشته باشید؛ این برمی‌گردد. لق شدن واقعی نتیجه‌ی رها کردن جرم است، نه برداشتن آن.
آیا می‌توان جرم‌گیری را در خانه انجام داد؟
نه. پلاک نرم با مسواک کنترل می‌شود، اما جرم سفت فقط با ابزار مطب جدا می‌شود. ابزارهای فلزی جرم‌گیری خانگی با براکت خطرناک‌ترند، چون لبه‌ی چسب را می‌کَنند.
واترجت جای جرم‌گیری با براکت را می‌گیرد؟
نه، ولی مکمل خوبی است. واترجت غذا و پلاک نرم را از زیر سیم بیرون می‌آورد و برای بیمار ارتودنسی مفید است؛ جرم سفت را جدا نمی‌کند.
جمع‌بندی
در طول ارتودنسی، دو چیز را زیر نظر داشته باشید: خونریزی لثه هنگام مسواک، و لکه‌ی سفید مات دور براکت. اولی با یک جلسه جرم‌گیری برمی‌گردد؛ دومی اگر جا بیفتد، بعد از باز کردن براکت روی دندان می‌ماند.
جرم‌گیری حین ارتودنسی هر ۴ تا ۶ ماه، همراه با مسواک درست و نخ مخصوص، هر دو را کنترل می‌کند. آخرین جلسه را هم پیش از برداشتن براکت بگذارید، نه بعد از آن.
