درمان عفونت دندان
درمان عفونت دندان نیازمند مداخله فوری دندانپزشکی است.
این عارضه معمولاً با درد شدید، تورم لثه و آبسه چرکی همراه است و در صورت بی‌توجهی می‌تواند به استخوان فک یا حتی خون سرایت کند.
راه‌حل قطعی شامل تخلیه آبسه، درمان ریشه یا کشیدن دندان است؛ نه صرفاً مراقبت‌های موقت خانگی.
اگر دندان با عصب‌کشی قابل حفظ باشد، قیمت عصب‌کشی دندان در مطب دکتر کندری از ۷ میلیون تومان برای دندان جلو تا ۸٫۵ میلیون تومان برای آسیای بزرگ است.
فهرست مطالب
عفونت دندان چیست و چرا اتفاق می‌افتد؟
عفونت دندان یعنی میکروب‌های دهان از راه پوسیدگی، ترک یا جیب عمیق لثه به داخل دندان یا بافت دورش رسیده‌اند و بدن برای مهارشان چرک ساخته است.
این چرک یا دور نوک ریشه جمع می‌شود، یا کنار ریشه داخل لثه، یا روی دندان عقلی که نیمه بیرون آمده است.
دانستن اینکه عفونت دندان چیست و از کجا شروع شده مهم است، چون همین روش درمان عفونت دندان را تعیین می‌کند:
از کجا بفهمیم دندان عفونت کرده؟
مطمئن‌ترین نشانهٔ عفونت، چرک است. هرچه تعداد نشانه‌های زیر بیشتر باشد، احتمال عفونت بیشتر است:
- جوش یا برآمدگی چرکی روی لثه که گاهی می‌ترکد و طعم شور یا بد در دهان می‌گذارد.
- ورم لثه، گونه یا زیر فک در همان سمت.
- دردی که با گاز گرفتن یا ضربهٔ آرام به دندان تیر می‌کشد.
- دندانی که حس می‌کنید از بقیه بلندتر شده یا کمی لق است.
- تب، بی‌حالی یا غده‌های دردناک زیر فک.
اگر هنوز برایتان سؤال است که از کجا بفهمیم دندان عفونت کرده یا فقط عصبش ملتهب است، به این فرق دقت کنید: حساسیت شدید به سرما که بیش از ۳۰ ثانیه بعد از قطع سرما ادامه دارد، معمولاً یعنی عصب ملتهب است و هنوز چرکی در کار نیست.
عفونت دندان بدون درد هم ممکن است: وقتی عصب کامل مرده، دندان دیگر درد نمی‌کند ولی چرک دور ریشه آرام‌آرام استخوان را می‌خورد.
برای همین جوش بی‌درد لثه را هم باید دندانپزشک ببیند و درمان عفونت دندان را شروع کند.
تورم لثه و چرک اطراف ریشه دندان در نمای کلوزآپ دهان
برای رفع سریع عفونت دندان چه باید کرد؟
سریع‌ترین مرحله در درمان عفونت دندان، خالی شدن چرک در مطب است، معمولاً همان روز. تا رسیدن به مطب، مسکن ضدالتهاب و آب‌نمک ولرم کمک می‌کند.
اگر نفس کشیدن یا قورت دادن سخت شده، جای مطب اورژانس بیمارستان است. از روی این جدول ببینید کی باید اقدام کنید:
برای عفونت شدید دندان چی خوبه؟
عفونت شدید در خانه مهار نمی‌شود. بیمارانی که با ورم و تب به مطب زنگ می‌زنند، اولین سؤالشان این است که «برای عفونت شدید دندان چی خوبه؟» و جواب همیشه یکی است.
درمان عفونت دندان در حالت شدید دو کار است که فقط در مطب انجام می‌شود: تخلیهٔ چرک، و اگر عفونت به بافت‌های اطراف رسیده، آنتی‌بیوتیک با نسخه.
تا آن موقع ایبوپروفن طبق دستور جعبه، کمپرس سرد از روی گونه و خوابیدن با سر بالاتر درد را کمتر می‌کند.
درمان عفونت دندان و ورم صورت؛ کی اورژانسی است؟
ورم صورت یعنی چرک از دیوارهٔ استخوان فک عبور کرده و به بافت نرم صورت رسیده است.
درمان عفونت دندان و ورم صورت معمولاً تخلیهٔ چرک همراه آنتی‌بیوتیک است و ورمی که سفت و داغ است، ساعت به ساعت بزرگ می‌شود، پلک را می‌بندد یا زیر زبان را بالا می‌دهد، باید در بیمارستان درمان شود.
کلینیک مایو توصیه می‌کند تب همراه با ورم صورت، وقتی دندانپزشک در دسترس نیست، و هر مشکلی در تنفس یا بلع در اورژانس بررسی شود.
چگونه عفونت دندان را خارج کنیم؟
چرک فقط از دو راه بیرون می‌آید: دندانپزشک سقف دندان را سوراخ می‌کند تا چرک از راه کانال بیرون بریزد، یا روی برآمدگی لثه شکاف کوچکی می‌دهد و چرک را خالی می‌کند.
فشار دادن جوش با انگشت یا سوزن زدن در خانه، میکروب تازه وارد زخم می‌کند و چرک را به عمق بافت می‌راند.
اگر جوش خودش ترکید، درد کم می‌شود ولی منبع عفونت داخل دندان هنوز هست.
برای همین، به این سؤال که چگونه عفونت دندان را خارج کنیم فقط یک جواب درست وجود دارد: تخلیه در مطب.
چه قرصی برای عفونت دندان خوب است؟
برای درد عفونت، قرص ضدالتهاب بهترین انتخاب است. «چه قرصی برا عفونت دندون خوبه؟» از رایج‌ترین سؤال‌هایی است که پشت تلفن مطب پرسیده می‌شود.
اینکه چه قرصی برای عفونت دندان خوب است، بستگی دارد منظور قرص درد باشد یا قرص عفونت.
راهنمای سال ۲۰۲۴ انجمن دندانپزشکی آمریکا برای دنداندرد بزرگسالان ترکیب ایبوپروفن و استامینوفن را پیشنهاد می‌کند و مسکن‌های مخدر را کنار گذاشته است.
اگر معده‌تان زخم دارد، کلیه‌تان ضعیف است یا وارفارین و آسپرین مصرف می‌کنید، ایبوپروفن نخورید و فقط استامینوفن بخورید.
هیچ‌کدام از این قرص‌ها جای درمان عفونت دندان را نمی‌گیرند و فقط تا روز درمان کمک می‌کنند.
کدام قرص چرک خشک کن برای عفونت دندان قوی است؟
قرصی که چرک را خشک کند وجود ندارد. وقتی بیماری می‌پرسد کدام قرص چرک خشک کن برای عفونت دندان قوی است، منظورش آنتی‌بیوتیک است، ولی آنتی‌بیوتیک چرکی را که داخل استخوان جمع شده خشک نمی‌کند.
چرک یک کیسهٔ بسته است و دارو از راه خون به داخلش خوب نمی‌رسد. برای همین قوی‌تر بودن آنتی‌بیوتیک مهم نیست، تخلیه مهم است.
طبق راهنمای ۲۰۱۹ انجمن دندانپزشکی آمریکا، آنتی‌بیوتیک فقط وقتی کنار درمان عفونت دندان تجویز می‌شود که تب، ورمی که پخش می‌شود، سختی باز کردن دهان یا ضعف ایمنی وجود داشته باشد.
در این حالت دندانپزشک معمولاً از خانوادهٔ پنی‌سیلین شروع می‌کند.
خوردن خودسرانهٔ آنتی‌بیوتیک، علائم را چند روز پنهان می‌کند، میکروب‌ها را مقاوم می‌کند و بعضی از این داروها اسهال شدید می‌دهند.
آیا عفونت ریشه دندان را می‌توان در خانه درمان کرد؟
نه. عفونت داخل کانال باریک ریشه و در استخوان فک است و هیچ دهان‌شویه، گیاه یا دارویی که از بیرون استفاده شود به آن‌جا نمی‌رسد.
سؤال «آیا عفونت ریشه دندان را می‌توان در خانه درمان کرد؟» معمولاً وقتی پیش می‌آید که درد چند روز آرام شده و بیمار فکر می‌کند خطر گذشته است.
کارهای خانگی بخشی از درمان عفونت دندان نیستند و فقط درد را برای مدت کوتاهی کم می‌کنند.
درمان عفونت دندان در خانه تا رسیدن به مطب
این کارها درد و ورم را یکی دو روز کم می‌کنند و بیشتر از این نباید از درمان عفونت دندان در خانه انتظار داشت.
یک قاشق چای‌خوری نمک را در یک لیوان آب ولرم حل کنید و چند بار در روز دهان را با آن بشویید.
مسکن را طبق دستور بخورید، کمپرس سرد را با فاصله روی گونه بگذارید و با سمت دیگر دهان غذای نرم بجوید.
گرما روی صورت نگذارید، چون ورم را بیشتر می‌کند.
التهاب لثه با قرمزی و عفونت اطراف دندان در نمای کلینیکی
چرا درمان عفونت ریشه دندان در خانه جواب نمی‌دهد؟
چون میکروب‌ها داخل لوله‌ای زندگی می‌کنند که از هر طرف با دیوارهٔ سخت دندان بسته شده است.
تنها راه رسیدن به آن‌ها سوراخ کردن دندان و تمیز کردن کانال است و هیچ روشی برای درمان عفونت ریشه دندان در خانه این کار را نمی‌کند.
اگر درد بعد از چند روز خودبه‌خود آرام شد، معمولاً عصب کامل مرده است، نه اینکه عفونت خوب شده باشد، و درمان عفونت دندان هنوز لازم است.
درمان خانگی عفونت دندان و لثه
در عفونت لثه، گاهی علت یک تکه غذا مثل پوست ذرت یا تخمه است که زیر لثه گیر کرده.
در این حالت، بهترین درمان خانگی عفونت دندان و لثه این است که با نخ دندان آرام آن تکه را بیرون بیاورید و دهان را با آب‌نمک بشویید.
دهان‌شویهٔ کلرهگزیدین چند روز التهاب سطحی لثه را کم می‌کند، ولی جیب عمیق لثه و جرم زیر آن فقط با جرم‌گیری عمقی تمیز می‌شود.
آیا سیر برای عفونت دندان خوب است؟
برای خوردن بله، برای گذاشتن روی لثه نه. سؤال «آیا سیر برای عفونت دندان خوب است؟»
از آن‌جا می‌آید که مادهٔ اصلی سیر در آزمایشگاه میکروب‌کش است، ولی در دهان به عفونت داخل ریشه نمی‌رسد.
سیر خام یا له‌شده‌ای که روی لثه گذاشته شود، در گزارش‌های پزشکی باعث سوختگی شیمیایی و زخم لثه شده است.
خوردن سیر در غذا ضرری ندارد، ولی گذاشتنش روی لثه یک زخم تازه به عفونت اضافه می‌کند.
آیا زردچوبه برای عفونت دندان مفید است؟
برای لثهٔ ملتهب کمی، برای آبسه نه. پشت سؤال «آیا زردچوبه برای عفونت دندان مفید است؟»
چند مطالعهٔ کوچک هست که در آن‌ها ژل یا دهان‌شویهٔ زردچوبه قرمزی و التهاب لثه را کمی کم کرد.
این اثر برای لثهٔ ملتهب است، نه برای چرکی که دور ریشه جمع شده.
هیچ مطالعه‌ای نشان نداده زردچوبه آبسه دندان را درمان کند و خمیر زردچوبه روی دندان لکه زرد هم می‌گذارد.
درمان عفونت ریشه دندان با طب سنتی
هیچ دمنوش یا ضمادی به داخل کانال ریشه راه ندارد، پس درمان عفونت ریشه دندان با طب سنتی ممکن نیست.
میخک تنها گیاهی است که اثرش ثابت شده: ماده‌ای به نام اوژنول دارد که برای مدت کوتاهی درد را بی‌حس می‌کند و در دندانپزشکی هم استفاده می‌شود.
روغن خالص میخک لثه را می‌سوزاند، پس اگر استفاده می‌کنید، یک قطرهٔ رقیق‌شده روی پنبه و فقط روی دندان بگذارید.
برای عفونت دندان چی بخوریم؟
هیچ خوراکی عفونت را درمان نمی‌کند، ولی انتخاب غذا درد را کم یا زیاد می‌کند.
اگر برایتان سؤال است برای عفونت دندان چی بخوریم، غذای نرم با دمای معمولی، آب کافی و پرهیز از خوراکی خیلی داغ، خیلی سرد و شیرین، دردسر را کمتر می‌کند.
اگر تب دارید، مایعات بیشتر بنوشید و درمان را عقب نیندازید.
عفونت ریشه دندان چه عوارضی دارد؟
عفونتی که رها شود اول استخوان و خود دندان را از بین می‌برد و در موارد نادر به صورت، گردن و خون می‌رسد.
اینکه عفونت ریشه دندان چه عوارضی دارد، بیشتر به مدت رها شدنش بستگی دارد. به ترتیب از شایع به نادر:
- از دست رفتن استخوان دور ریشه: چرک استخوان را می‌خورد و هرچه دیرتر درمان شود، احتمال نجات دندان کمتر می‌شود.
- از دست رفتن دندان: دندانی که ریشه‌اش در استخوان شل شده، دیگر قابل نگه داشتن نیست.
- سینوزیت یک‌طرفه: ریشهٔ آسیاهای بالا به کف سینوس نزدیک است و عفونتش می‌تواند سینوس همان سمت را درگیر کند.
- عفونت صورت و گردن: ورمی که از گونه به زیر فک و گردن می‌رسد و ممکن است راه نفس را تنگ کند.
- عفونت خون: نادر، ولی تهدیدکنندهٔ جان، به‌ویژه در کسانی که ایمنی ضعیف دارند.
- عفونت دریچهٔ قلب: در بیمارانی که دریچهٔ مصنوعی یا سابقهٔ عفونت دریچه دارند.
این عوارض جدی تقریباً همیشه در عفونت‌هایی پیش می‌آیند که روزها یا هفته‌ها رها شده‌اند.
اگر بیماری قلبی، دیابت یا مشکل ایمنی دارید، درمان عفونت دندان را حتی یک روز هم عقب نیندازید.
آبسه و تورم لثه با التهاب شدید در اطراف ریشه دندان
درمان عفونت دندان در مطب؛ سه راه قطعی
این سه راه تنها راه‌های قطعی‌اند و انتخاب بینشان با معاینه و عکس رادیوگرافی انجام می‌شود.
عکس سه‌بعدی فقط وقتی لازم می‌شود که عفونت به سینوس یا فضاهای عمیق فک رسیده باشد.
تخلیهٔ آبسه
وقتی چرک جمع شده، اولین کار خالی کردن آن است، یا از داخل دندان یا از راه لثه.
درد معمولاً از همان روز رو به کاهش می‌رود. تخلیه اولین قدم درمان عفونت دندان است و بعد از آن دندان باید عصب‌کشی یا کشیده شود، وگرنه چرک دوباره جمع می‌شود.
عفونت لثه با تورم و التهاب اطراف دندان در نمای واقعی
عصب‌کشی؛ وقتی دندان قابل نجات است
اگر ریشه سالم است و تاج دندان آن‌قدر مانده که بشود ترمیمش کرد، عصب‌کشی بهترین روش درمان عفونت دندان است، چون منبع عفونت را از داخل کانال برمی‌دارد و دندان را نگه می‌دارد.
مراحل عصب‌کشی دندان در دندانی که آبسه دارد معمولاً دو جلسه است و بین دو جلسه دارو داخل کانال گذاشته می‌شود.
در بررسی نزدیک به ۵۰۰ هزار دندان عصب‌کشی‌شده در آمریکا، ۸۶٪ دندان‌ها ده سال بعد هنوز در دهان بودند (Burry و همکاران، Journal of Endodontics، ۲۰۱۶).
کشیدن دندان؛ وقتی دندان قابل نجات نیست
دندانی که ترک عمیق دارد، تاجش تا زیر لثه پوسیده یا استخوان دورش زیادی از بین رفته، کشیده می‌شود.
در این حالت درمان عفونت دندان با کشیدن کامل می‌شود، چون منشأ چرک یکجا حذف می‌شود.
برای جای خالی، بعد از جوش خوردن استخوان، ایمپلنت یا پل دندانی گزینه‌های اصلی‌اند.
درمان عفونت دندان کشیده شده
درد شدید روز دوم تا چهارم بعد از کشیدن دندان بیشتر وقت‌ها عفونت نیست، خشک شدن جای دندان است.
لختهٔ خون از جای دندان افتاده، استخوان بیرون مانده و درد به گوش می‌زند، معمولاً بدون تب.
این حالت بعد از کشیدن‌های ساده کم پیش می‌آید و بعد از جراحی دندان عقل پایین شایع‌تر است.
درمانش شست‌وشو و گذاشتن پانسمان دارویی در مطب است و آنتی‌بیوتیک لازم ندارد.
درمان عفونت دندان کشیده شده وقتی لازم است که ورم بعد از روز سوم به‌جای کم شدن بیشتر شود، از جای دندان چرک بیاید یا تب کنید.
در این حالت جای دندان شست‌وشو و تمیز می‌شود و گاهی آنتی‌بیوتیک تجویز می‌شود.
سیگار، مکیدن نی و تف کردن شدید در روزهای اول، خطر هر دو مشکل را بالا می‌برد.
مدت زمان بهبود عفونت دندان
بعد از شروع درمان عفونت دندان، چه تخلیه باشد چه عصب‌کشی، درد و ورم معمولاً در ۲ تا ۷ روز کم می‌شود.
دهانهٔ چرکی روی لثه هم معمولاً تا دو هفته جمع می‌شود.
استخوانی که عفونت خورده آهسته‌تر ترمیم می‌شود و برای دیدن نتیجه، حدود یک سال بعد عکس کنترل لازم است.
هزینه درمان عفونت دندان
عدد نهایی به این بستگی دارد که دندان نجات پیدا کند یا کشیده شود. تعرفهٔ ۱۴۰۵ مطب دکتر کندری به این شرح است:
قرارداد بیمه‌ای در کار نیست، اما با گواهی درمان و عکس‌های قبل و بعد می‌توانید بخشی از هزینه را از بیمهٔ تکمیلی پس بگیرید. پرداخت چهار قسطی دیجی‌پی هم فعال است.
درمان عفونت دندان در بارداری و شیردهی
درمان عفونت دندان در بارداری را نباید تا بعد از زایمان عقب انداخت، چون تب و عفونت جنین را بیشتر از بی‌حسی و عکس دندان تهدید می‌کنند.
کارهای اورژانسی مثل تخلیه و عصب‌کشی در هر ماهی از بارداری انجام می‌شوند و کارهای غیرفوری بهتر است به ماه‌های چهارم تا ششم بیفتد.
برای عکس، روپوش سربی روی شکم و گردن گذاشته می‌شود.
برای درد، استامینوفن انتخاب اول است و سازمان غذا و داروی آمریکا مصرف ایبوپروفن را از هفتهٔ بیستم بارداری به بعد توصیه نمی‌کند.
درمان عفونت دندان در شیردهی
شیردهی مانع هیچ‌کدام از کارهای درمانی نیست و درمان عفونت دندان در شیردهی همان درمان معمول است.
بی‌حسی موضعی دندانپزشکی در شیر به مقدار ناچیزی می‌رسد و لازم نیست بعد از آن شیر را دور بریزید.
ایبوپروفن و استامینوفن هر دو در شیردهی مجازند.
اگر آنتی‌بیوتیک لازم شد، به دندانپزشک بگویید شیر می‌دهید تا دارویی انتخاب شود که برای نوزاد مشکلی ندارد.
پیشگیری از عفونت دندان
پیشگیری خیلی ارزان‌تر از درمان عفونت دندان تمام می‌شود.
بیشتر عفونت‌ها از یک پوسیدگی کوچک شروع می‌شوند که ماه‌ها دیده نشده است:
- دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید و شب‌ها نخ دندان بکشید.
- هر ۶ ماه معاینه و هر سال عکس بایت‌وینگ بگیرید تا پوسیدگی بین دندان‌ها پیش از رسیدن به عصب پیدا شود.
- خوراکی و نوشیدنی شیرین را به وعده‌ها محدود کنید، نه میان‌وعدهٔ مداوم.
- دندان عصب‌کشی‌شدهٔ عقب را زود روکش کنید تا ترک برندارد و از بالا نشت نکند.
- دیابت و سیگار احتمال عفونت لثه را بالا می‌برند و چکاپ منظم را مهم‌تر می‌کنند.
سؤال‌های پرتکرار
چرا درد عفونت دندان شب‌ها بدتر می‌شود؟
وقتی دراز می‌کشید، خون بیشتری به سر و صورت می‌رود و فشار داخل بافت ملتهب بالا می‌رود. در طول روز هم کارهای روزمره حواس را پرت می‌کند. دردی که شب بیدارتان می‌کند یعنی درمان عفونت دندان را عقب نیندازید.
بعد از کشیدن دندان عفونی، ایمپلنت ممکن است؟
بله. گاهی اگر عفونت محدود و استخوان کافی باشد، ایمپلنت همان روز کشیدن گذاشته می‌شود. در عفونت‌های وسیع، اول جای دندان کامل تمیز می‌شود و ایمپلنت بعد از ترمیم استخوان، معمولاً دو تا سه ماه بعد، گذاشته می‌شود.
عفونت دندان به دندان‌های دیگر سرایت می‌کند؟
مثل سرماخوردگی از یک دندان به دندان دیگر منتقل نمی‌شود. ولی عفونتی که ماه‌ها رها شود، استخوان دور دندان‌های کناری را هم می‌خورد و میکروب‌های پوسیدگی در دهانی که درمان نشده، به دندان‌های دیگر هم حمله می‌کنند.
