علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن
علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن یکی از سردرگمکنندهترین مشکلاتی است که بسیاری از افراد با آن روبهرو میشوند.
تصور کنید هر روز با دقت مسواک میزنید، از خمیر دندان حاوی فلوراید استفاده میکنید، حتی دهانشویه میزنید، اما هنوز وقتی روی یونیت دندانپزشکی مینشینید، دکتر با لحن آرام میگوید: «این دندانت هم پوسیده شده.»
در آن لحظه هزار فکر به ذهنتان میرسد؛ یعنی همهٔ تلاشهایم بیفایده بود؟ چرا با وجود مسواکزدن، هنوز دندانهایم سوراخ میشوند؟
علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن چیست؟ شاید چون گاهی نخدندان نمیکشم، پلاک دندانی بین دندانها باقی میماند؟ یا شاید بزاق دهانم کم شده و نمیتواند اسیدهای مضر را خنثی کند؟
پوسیدگی مینای دندان همیشه نشانهٔ بیتوجهی نیست. گاهی حتی افرادی که بهترین عادات بهداشت دهان را دارند، بهدلیل عواملی مانند پلاک میکروبی مقاوم، باکتریهای دهانی، اسید ناشی از تغذیه، کاهش ترشح بزاق، زمان اشتباه مسواکزدن یا عدم جرمگیری منظم دچار تخریب تدریجی دندان میشوند.
در ادامه، بهصورت علمی و گامبهگام بررسی میکنیم که علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن چیست؟ و چرا گاهی با وجود مراقبت روزانه، هنوز خطر خراب شدن و پوسیدگی دندان وجود دارد و چطور میتوان با اصلاح عادات و پیشگیری اصولی، این چرخهٔ تکراری درد و ترمیم را متوقف کرد.
اگر تا حالا برای درمان پوسیدگی دندان فقط به مسواک و خمیر دندان تکیه کردهاید، حتماً صفحهٔ «درمان پوسیدگی دندان» را ببینید؛ جایی که متوجه میشوید کِی هنوز میتوان دندان را نجات داد و از چه مرحلهای به بعد خطر تخریب واقعی شروع میشود.
علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن
علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن معمولاً اشتباه در روش، بیتوجهی به برخی سطوح دندانی یا رعایت ناقص بهداشت دهان است.
دندان پنج سطح دارد؛ چهار سطح آن (خارجی، داخلی، جونده و کنار لثه) با مسواک تمیز میشود، اما سطح پنجم یعنی سطح بیندندانی فقط با نخدندان پاک میشود.
نادیده گرفتن هرکدام از این نواحی باعث باقیماندن پلاک دندانی، رشد باکتری دهان و در نهایت پوسیدگی مینای دندان میشود. به همین دلیل، درک علمی و صحیح از روش تمیزکردن دندانها اهمیت زیادی دارد.
اشتباه در روش مسواکزدن
یکی از اصلیترین علتهای پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن، روش نادرست مسواکزدن است. مسواک باید همیشه از لثه به سمت دندان حرکت کند، نه برعکس.
فشار زیاد یا زاویهٔ اشتباه مسواک باعث سایش مینای دندان، تحلیل لثه و تجمع پلاک در نواحی دستنیافتنی میشود.
بسیاری از افراد نواحی پشت دندانها یا اطراف لثه را فراموش میکنند، در حالیکه همین نواحی بیشترین میزان پوسیدگی پنهان را ایجاد میکنند.
استفاده از مسواک نرم و سالم و حرکات کوتاه و دایرهای، کلید اصلی پیشگیری از خرابی دندان و التهاب لثه است.
گیر کردن غذا بین دندان و التهاب لثه
مسواک زدن بدون نخدندان یا دهانشویه
بسیاری از افراد با وجود مسواکزدن منظم، از نخدندان استفاده نمیکنند یا آن را بهصورت نادرست بهکار میبرند. در حالیکه سطح پنجم دندان، یعنی همان سطح بیندندانی، فقط با نخدندان تمیز میشود.
نخدندان باید تا انتهای لثهٔ آزاد برود تا تمام ذرات گیرکرده و پلاکهای میکروبی پاک شوند.
اگر هنگام نخکشیدن خونریزی مشاهده کردید، آن نقطه را بیشتر تمیز کنید؛ چون خونریزی نشانهٔ التهاب لثه و وجود جرم یا پلاک است. معمولاً پس از چند روز استفادهٔ صحیح، این خونریزی برطرف میشود.
دهانشویه میتواند محیط دهان را از باکتریهای پوسیدگیزا پاک کند، اما جایگزین نخدندان نیست، زیرا توانایی جدا کردن پلاکهای چسبیده بین دندانها را ندارد.
نخ دندان بین دندان و لثه برای حذف پلاک دهانی
رژیم غذایی و مصرف مکرر قندها موثر بر علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن
یکی دیگر از علتهای مهم تخریب دندان و علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن، رژیم غذایی نامناسب و مصرف مکرر قند است.
تعداد دفعات مصرف قند از مقدار آن مهمتر است؛ چون هر بار که مواد قندی یا خوراکیهای اسیدی مانند نوشابه، لیموترش یا سرکه مصرف میشوند، باکتریهای دهان اسید تولید کرده و pH دهان را کاهش میدهند.
این اسیدها به مرور مینای دندان را ضعیف کرده و موجب سوراخ شدن دندان میشوند. بزاق دهان معمولاً میتواند اسید را خنثی کند، اما وقتی قندها بیشازحد و در فاصلههای کوتاه مصرف شوند، بزاق فرصت ترمیم را پیدا نمیکند.
خشکی دهان و کمبود بزاق
بزاق دهان نقش حیاتی در حفظ سلامت دندانها دارد؛ این مایع با شستن مواد غذایی، خنثیکردن اسیدها و تأمین مواد معدنی، از پوسیدگی مینای دندان جلوگیری میکند.
کاهش ترشح بزاق بر اثر مصرف داروها، اضطراب، کمآبی بدن یا تنفس دهانی، باعث افزایش پلاک دندانی و رشد باکتریها میشود.
در نتیجه حتی افرادی که مرتب مسواک میزنند، ممکن است دچار خرابی دندان شوند. نوشیدن آب کافی، جویدن آدامس بدون قند و مراجعه به دندانپزشک برای بررسی علت خشکی دهان از مهمترین روشهای پیشگیری است.
باکتریهای مقاوم و فلور دهانی ناسالم
دهان انسان حاوی صدها نوع باکتری است. در میان آنها، گونههایی مثل Streptococcus mutans عامل اصلی پوسیدگی دندان هستند.
اگر تعادل بین باکتریهای مفید و مضر بههم بخورد، حتی با رعایت بهداشت کامل هم ممکن است پوسیدگی ادامه پیدا کند.
استفاده از دهانشویههای ضدباکتری، رژیم غذایی سالم و جرمگیری منظم دندانها میتواند تعادل فلور دهانی را حفظ و از پوسیدگی پیشگیری کند.
مصرف داروها و بیماریهای زمینهای موثر بر علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن
برخی داروها مانند ضدافسردگیها، داروهای فشار خون یا آنتیهیستامینها موجب کاهش بزاق میشوند. از سوی دیگر، بیماریهایی مانند دیابت یا رفلاکس معده با افزایش اسید در دهان، خطر پوسیدگی مینای دندان را بالا میبرند.
اگر دارویی مصرف میکنید که موجب خشکی دهان میشود، باید با مشورت دندانپزشک از دهانشویههای مخصوص یا بزاق مصنوعی استفاده کنید.
خطا در زمان یا دفعات مسواک زدن
یکی از اشتباهات رایج این است که افراد بلافاصله بعد از مصرف خوراکیهای اسیدی مسواک میزنند، درحالیکه در آن زمان مینای دندان نرمتر است و با سایش، دچار تخریب میکروسکوپی میشود. بهترین زمان برای مسواک زدن حدود ۳۰ دقیقه بعد از غذاست.
همچنین مسواک نزدن قبل از خواب یکی از مهمترین دلایل پوسیدگی پنهان است. در طول شب، ترشح بزاق کاهش پیدا میکند و محیط دهان برای فعالیت باکتریها ایدهآل میشود. بنابراین شبها باید حتماً مسواک و نخدندان را با دقت انجام دهید.
نکتهٔ بسیار مهم دربارهٔ خمیر دندان و روش صحیح
نوع خمیر دندان در جلوگیری از پوسیدگی نقش اصلی ندارد. آنچه واقعاً اهمیت دارد حرکت مکانیکی صحیح مسواک و نخدندان است.
خمیر دندان فقط برای تغییر طعم دهان و ایجاد حس تازگی طراحی شده است. حتی اگر بدون خمیر دندان، ولی با روش درست مسواک بزنید، دندانهایتان دچار پوسیدگی نمیشوند.
بااینحال، باید توجه داشت که خمیر دندانهای سفیدکننده بهدلیل داشتن مواد ساینده، در صورت استفادهٔ بیش از هفتهای یکبار باعث سایش مینای دندان میشوند.
همچنین مسواک زدن با نمک یا مواد ساینده بههیچوجه توصیه نمیشود، زیرا باعث از بین رفتن لایهٔ محافظ دندان و حساسیت شدید خواهد شد.
در نتیجه، علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن معمولاً ضعف در جنس دندان نیست، بلکه ناشی از روش نادرست مسواکزدن، بیتوجهی به نخدندان و عادات اشتباه روزانه است.
با رعایت حرکات صحیح، کنترل تغذیه و استفادهٔ درست از ابزارهای بهداشت دهان، میتوان از بیشتر موارد خراب شدن و پوسیدگی دندان و علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن پیشگیری کرد.
مشکل رایج شما و یک قدم فوری برای پیشگیری از پوسیدگی
| مشکل رایج | اولین کار |
|---|---|
| پوسیدگیهای پشتسرهم | نخدندان هر شب |
| لکهٔ قهوهای ریز روی دندان | وقت ترمیم کوچک |
| خونریزی موقع مسواک یا نخ | تمیزکردن بیشتر همان ناحیه |
| بوی بد دهان با وجود مسواک | جرمگیری و تمیزکردن زبان |
| حساسیت به سرما و گرما | اصلاح روش مسواک و خمیر ساینده کمتر |
عوامل محیطی و سبک زندگی
در بررسی علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن باید توجه داشت که فقط روش بهداشت دهان مؤثر نیست، بلکه سبک زندگی و عوامل محیطی نیز نقش مهمی دارند.
استرس مزمن یکی از این عوامل پنهان است؛ زیرا باعث کاهش ترشح بزاق دهان و افزایش اسید میشود، شرایطی که محیطی مناسب برای رشد باکتریهای پوسیدگیزا و پوسیدگی مینای دندان ایجاد میکند.
مصرف سیگار و الکل نیز با کاهش جریان خون لثه و کند شدن روند ترمیم طبیعی مینا، مقاومت دندان را در برابر اسید و پلاک دندانی کاهش میدهد.
از سوی دیگر، دندان قروچه (Bruxism) در زمان استرس یا خواب باعث سایش تدریجی مینای دندان میشود و مسیر نفوذ باکتریها را هموار میکند.
یکی دیگر از دلایل کمتر شناختهشده، آلودگی میکروبی مسواک است. اگر مسواک پس از استفاده در محیط مرطوب باقی بماند یا دیر بهدیر تعویض شود، باکتریهای دهان روی آن رشد کرده و هنگام استفادهٔ مجدد، دوباره به سطح دندان منتقل میشوند.
بنابراین در بسیاری از موارد، علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن نه فقط به خطای فردی در مسواکزدن، بلکه به عادتهای روزمره و رفتارهای محیطی مربوط است.
با کنترل استرس، ترک سیگار و الکل، مراقبت از ابزارهای بهداشتی دهان و اصلاح عادات دهانی، میتوان احتمال خراب شدن و پوسیدگی دندان را بهطور چشمگیری کاهش داد.
نقش فلوراید و انتخاب خمیردندان
در تحلیل علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن نباید نقش حیاتی فلوراید را نادیده گرفت. فلوراید یکی از مؤثرترین عناصر معدنی در پیشگیری از پوسیدگی مینای دندان است، زیرا با نفوذ در ساختار مینا باعث بازسازی کریستالهای ضعیفشده و افزایش مقاومت دندان در برابر اسیدهای باکتری دهان میشود.
این ماده حتی در مراحل اولیهٔ پوسیدگی میتواند فرآیند تخریب را متوقف کند و مانع از سوراخ شدن دندان شود.
استفاده از خمیردندانهای بدون فلوراید یکی از اشتباهات رایج در بهداشت دهان است. هرچند برخی افراد تصور میکنند خمیردندان طبیعی یا گیاهی بیضررتر است، اما نبود فلوراید در ترکیب آن باعث میشود مینا در برابر اسیدها و باکتریهای پوسیدگیزا آسیبپذیرتر شود.
همچنین در مناطقی که آب آشامیدنی کمفلوراید دارند، احتمال پوسیدگی دندان حتی در افراد با بهداشت عالی بیشتر است، چون مینای دندان در تماس مداوم با اسید، بدون محافظت کافی باقی میماند.
در سنین پایین، فلورایدتراپی با نظارت دندانپزشک نقش مهمی در تقویت مینای دندانهای در حال رشد دارد و میتواند پایهای محکم برای پیشگیری از پوسیدگی در بزرگسالی ایجاد کند.
با این حال، استفادهٔ خودسرانه از فلوراید توصیه نمیشود، زیرا مصرف بیش از اندازه ممکن است به لکههای سطحی یا فلوروزیس منجر شود.
در بسیاری از بیماران، بخش مهمی از علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن همین بیتوجهی به انتخاب خمیردندان مناسب و کمبود فلوراید در مراقبتهای روزانه است.
رعایت این نکات ساده، همراه با مسواکزدن صحیح و نخدندان منظم، میتواند روند خراب شدن و پوسیدگی دندان را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
اگر بعد از خواندن این مطلب هنوز بابت پوسیدگیهای تکراری، نیاز به جرمگیری
یا انتخاب روش پیشگیری مناسب سؤال دارید، میتوانید نگرانیتان را در یک گفتوگوی
کوتاه تلفنی با دکتر کیهان کندری مطرح کنید تا بر اساس وضعیت
دهان و دندان خودتان راهنمایی دقیقتری بگیرید.
پرسیدن سؤال از دکتر کیهان کندری
+98 991 295 3885
ساختمان پزشکان ۱۸، طبقهٔ اول
تأثیر بهداشت حرفهای دندانپزشکی بر علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن
بخش مهمی از علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن به عدم مراجعهٔ منظم برای جرمگیری و چکاپهای دندانپزشکی مربوط میشود.
باید دانست که مسواک فقط پلاک نرم را از سطح دندان پاک میکند، اما جرمهای سفتشده (پلاکهای کلسیفیه) تنها با جرمگیری حرفهای توسط دندانپزشک برداشته میشوند.
باقی ماندن این جرمها باعث التهاب لثه، تجمع باکتریهای پوسیدگیزا و در نهایت تخریب مینای دندان میشود.
روشهای پیشرفتهای مانند ایرفلو نیز در کنار جرمگیری میتوانند پلاکهای میکروبی و رنگدانههای سطحی را بدون آسیب به مینا پاک کنند و سلامت دهان را بهبود دهند.
همچنین انجام فلورایدتراپی حرفهای در مطب دندانپزشکی، با تقویت مینای دندان، مقاومت طبیعی آن را در برابر اسید و باکتری افزایش میدهد.
برای کودکان ۶ تا ۱۲ سال که دندانهای دائمی آنها تازه رویش یافته و شیارهای عمیقی دارند، روش فیشورسیلانت توصیه میشود.
در این روش، دندانپزشک شیارهای عمیق سطح جونده را با مادهای محافظ به نام فیشور سیلانت میپوشاند تا از پوسیدگی شیارها در آینده جلوگیری شود.
در واقع، بسیاری از موارد علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن ناشی از بیتوجهی به این مراقبتهای حرفهای است.
انجام جرمگیری، چکاپ دورهای و پیشگیریهای کلینیکی مانند ایرفلو و فیشورسیلانت، مکمل ضروری بهداشت خانگی هستند و مانع از بروز پوسیدگی مینای دندان در بلندمدت میشوند.
جرمگیری با ایرفلو و پاکسازی پلاک دندانی
عادات نادرست پس از مسواک زدن
بخش قابلتوجهی از علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن به رفتارهایی برمیگردد که بلافاصله پس از مسواک انجام میشوند.
یکی از اشتباهات رایج، شستوشوی فوری دهان با آب است. این کار باعث از بین رفتن لایهٔ محافظ فلوراید موجود در خمیر دندان میشود و اجازه نمیدهد مواد معدنی روی مینای دندان تثبیت شوند.
برای تأثیر کامل فلوراید، باید حداقل ۳۰ دقیقه پس از مسواک از شستن دهان یا خوردن و آشامیدن خودداری کرد.
اشتباه دیگر، استفادهٔ مداوم از دهانشویههای الکلی است. این نوع دهانشویه با از بین بردن باکتریهای مفید دهان و خشککردن بزاق، تعادل میکروبی طبیعی دهان را بر هم میزند و زمینهٔ رشد باکتریهای پوسیدگیزا را فراهم میکند. در مقابل، دهانشویههای غیرالکلی گزینهای ایمنتر برای استفادهٔ روزانه هستند.
دهانشویهٔ کلرهگزیدین نیز که خاصیت ضدباکتری قوی دارد، فقط در شرایط خاص توسط دندانپزشک تجویز میشود؛ معمولاً پس از جرمگیری عمیق یا جراحی لثه.
استفادهٔ بیش از یک هفته از این دهانشویه توصیه نمیشود، زیرا باعث تغییر رنگ دندانها و از بین رفتن باکتریهای مفید دهان میشود.
در واقع، بسیاری از بیماران که علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن را نمیدانند، درگیر همین عادتهای نادرست پس از مسواک هستند.
با اصلاح این رفتارهای ساده، میتوان از بازگشت پلاک دندانی، خشکی دهان و تخریب مینای دندان جلوگیری کرد و تأثیر واقعی بهداشت دهان را دید.
جمعبندی علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن
در نهایت، باید پذیرفت که علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن فقط بیتوجهی یا ژنتیک نیست؛ بلکه مجموعهای از عوامل پنهان و عادات اشتباه باعث میشود حتی با رعایت بهداشت دهان، هنوز خطر پوسیدگی مینای دندان وجود داشته باشد.
وقتی پلاک دندانی و باکتری دهان در شیارها و فواصل بین دندانی باقی بمانند، اسید تولید میکنند و بهمرور باعث خراب شدن دندان، ایجاد حفره دندانی و در نهایت سوراخ شدن دندان میشوند.
اگر واقعاً میخواهید این چرخهٔ آزاردهنده متوقف شود، باید چند اصل ساده اما حیاتی را رعایت کنید:
- روش درست مسواکزدن از لثه به سمت دندان را بیاموزید و نخدندان را تا انتهای لثه بکشید.
- مصرف مکرر قند و نوشیدنیهای اسیدی را کاهش دهید و بزاق دهان را با نوشیدن آب کافی حفظ کنید.
- هر شش ماه برای جرمگیری و چکاپ حرفهای به دندانپزشک مراجعه کنید تا جرمهای سخت و پلاکهای پنهان پاک شوند.
- از خمیردندان حاوی فلوراید استفاده کنید و بلافاصله بعد از مسواک، دهانتان را با آب نشویید تا فلوراید زمان کافی برای تقویت مینا داشته باشد.
در نتیجه، پاسخ قطعی به پرسش علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن این است که پیشگیری واقعی، فقط با مسواکزدن نیست؛ بلکه با اصلاح عادات، تغذیهٔ آگاهانه، حفظ تعادل باکتریهای دهان و مراقبتهای منظم دندانپزشکی به دست میآید.
اگر این اصول را رعایت کنید، پوسیدگی مینای دندان متوقف میشود و دندانهایتان برای سالها سالم و درخشان باقی میمانند.
پرسشهای متداول علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن
۱. آیا ممکن است با وجود مسواکزدن، دندانها باز هم سوراخ شوند؟
بله، علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن معمولاً به باقیماندن پلاک دندانی بین دندانها، خشکی دهان یا تغذیهٔ پرقند مربوط است. اگر نخدندان استفاده نشود، باکتری دهان در فواصل دندانی اسید تولید کرده و بهمرور باعث سوراخ شدن دندان میشود.
۲. بهترین زمان مسواکزدن برای جلوگیری از پوسیدگی چیست؟
دو نوبت اصلی توصیه میشود: صبحها بعد از بیدار شدن و شبها قبل از خواب. مسواکزدن بلافاصله بعد از مصرف خوراکیهای اسیدی باعث آسیب به مینای دندان میشود؛ بهتر است حداقل ۳۰ دقیقه صبر کنید تا بزاق دهان محیط را خنثی کند.
۳. آیا نوع خمیردندان در جلوگیری از پوسیدگی مؤثر است؟
بله، اما نه بهاندازهٔ روش صحیح مسواکزدن. خمیر دندان حاوی فلوراید با تقویت مینا در برابر اسید و باکتری دهان مؤثر است. خمیردندانهای بدون فلوراید یا سفیدکنندههای ساینده ممکن است به مرور باعث پوسیدگی مینای دندان شوند.
۴. چرا کودکان با وجود مسواکزدن دچار پوسیدگی میشوند؟
کودکان اغلب بهدلیل مسواکزدن نادرست، مصرف زیاد قند و ضعف در بزاق دهان دچار پوسیدگی میشوند. همچنین، در دندانهای دائمی تازهرویشیافته با شیارهای عمیق، انجام فیشورسیلانت میتواند خطر پوسیدگی را کاهش دهد.
۵. آیا جرمگیری میتواند از پوسیدگی پنهان جلوگیری کند؟
بله. جرمگیری منظم دندانها یکی از مؤثرترین روشهای جلوگیری از پوسیدگی پنهان است، زیرا جرمهای سفتشده حاوی باکتریهای پوسیدگیزا هستند که مسواک قادر به پاک کردنشان نیست. به همین دلیل، بخشی از علت پوسیدگی دندان با وجود مسواک زدن همین بیتوجهی به جرمگیری منظم است.
