عمر روکش دندان
نوشته و بازبینیشده توسط دکتر کیهان کندری، دندانپزشک
مطب توانیر، تهران – آخرین بهروزرسانی: ۲ شهریور ۱۴۰۵
زمان مطالعه: ۷ دقیقه
عمر روکش دندان بهطور میانگین ۱۰ تا ۱۵ سال است. روکش زیرکونیا، سرامیکی و فلز-سرامیک (PFM) همگی در همین محدودهاند و روکشهای فلزی تا حدود ۲۰ سال هم دوام میآورند.
طول عمر روکش دندان به جنس آن، محل دندان در دهان و بیش از همه به بهداشت خط لثه بستگی دارد.
اما چیزی که کمتر گفته میشود این است: بیشتر روکشها نمیشکنند. آنها را پوسیدگی دندان زیرشان از کار میاندازد — از همان خط باریکی که روکش به لثه میرسد و مسواک معمولاً به آن نمیرسد.
جنس روکش چند سال به عمرش اضافه میکند، ولی آنچه تعیین میکند روکش شما ۸ سال دوام بیاورد یا ۱۸ سال، همان دو دقیقه مسواک شبانه است.
آنچه در این مقاله میخوانید
- زیرکونیا مقاومترین روکش است، ولی در مطالعات علمی از هر صد روکش زیرکونیا بعد از پنج سال، تعداد کمتری نسبت به امکس سالم مانده بود — علتش چیزی است که کمتر کسی انتظارش را دارد.
- تعویض روکش دندان بینهایت بار ممکن نیست؛ عدد واقعی دو تا سه بار است و دلیلش به خود دندان برمیگردد.
- روکش روی ایمپلنت هرگز از زیر نمیپوسد، ولی مشکلی دارد که دندان طبیعی ندارد.
- روکش قبل از افتادن ماهها علامت میدهد: حساسیت به شیرینی، بوی موضعی، و لق شدن خفیف موقع نخ دندان.
- اگر دندانقروچه دارید، نایتگارد بیشتر از انتخاب جنس روکش روی عمر آن اثر میگذارد.
دندان روکش شده چقدر عمر میکند؟
عمر روکش دندان بین ۱۰ تا ۱۵ سال است. همان روکش روی دندان آسیاب با دندانقروچه ممکن است ۷ ساله لبپر شود و روی دندان جلو با بهداشت خوب ۱۸ سال دوام بیاورد.
| نوع روکش | عمر (سال) | مقاومت | زیبایی |
|---|---|---|---|
| فلزی طلا و آلیاژ |
۱۵ تا ۲۰ | عالی | کم |
| فلز-سرامیک PFM |
۱۰ تا ۱۵ | زیاد | متوسط |
| زیرکونیا بدون فلز |
۱۰ تا ۱۵ | عالی | خوب |
| تمامسرامیک امکس |
۱۰ تا ۱۵ | متوسط | عالی |
سه جنس اول عمر تقریباً یکسانی دارند. آنچه بینشان فرق میکند، جای دندان است: امکس زیر فشار جویدن عقب دهان میشکند، PFM بعد از چند سال خط تیره کنار لثه نشان میدهد، و زیرکونیا هر دو ناحیه را تحمل میکند.
جنس روکش تنها عامل نیست. عمر روکش دندان بیشتر از هر چیز به این بستگی دارد که خط اتصال روکش به لثه تمیز بماند یا نه؛ چون پوسیدگی از همانجا شروع میشود و دندان زیر روکش را از بین میبرد، در حالی که خود روکش هنوز سالم است.
به همین دلیل یک روکش امکس با مسواک و نخ دندان منظم، از یک روکش زیرکونیا بدون مراقبت بیشتر دوام میآورد.
در ادامه عمر هر جنس را جداگانه بررسی میکنیم.
مقایسه عمر روکش زیرکونیا، سرامیک و PFM
روکش زیرکونیا چند سال عمر میکند؟
عمر روکش دندان زیرکونیا ۱۰ تا ۱۵ سال است و در دندانهای عقب که فشار جویدن بیشتر است، بیشترین دوام را بین روکشهای بدون فلز دارد.
زیرکونیا دو نوع است و عمرشان یکی نیست:
زیرکونیای یکپارچه (مونولیتیک) از یک قطعه ساخته میشود و چیزی روی آن پوشانده نمیشود. چون لایهای ندارد که لبپر شود، دوام بیشتری دارد و برای دندانهای عقب و بیماران دندانقروچه انتخاب میشود.
زیرکونیای روکششده با پرسلن یک هسته زیرکونیا دارد که برای زیباتر شدن، لایهای پرسلن رویش پوشانده میشود. مشکل از همین لایه شروع میشود: خود زیرکونیا نمیشکند، ولی پرسلن روی آن لبپر میشود و همین معمولاً عمر روکش را تمام میکند.
سه چیز عمر روکش زیرکونیا را کوتاه میکند:
- دندانقروچه بدون نایتگارد — بیشترین علت لبپر شدن
- پولیش نشدن روکش بعد از تنظیم ارتفاع در مطب
- پوسیدگی دندان زیر روکش از خط اتصال به لثه
مورد سوم مهمترین است، چون خود زیرکونیا هرگز نمیپوسد؛ آنچه از بین میرود دندان طبیعی زیر آن است. به همین دلیل عمر روکش دندان را بیشتر از جنسش، بهداشت خط لثه تعیین میکند.
قبل از سفارش روکش بپرسید یکپارچه است یا روکششده با پرسلن. برای دندان عقب و دندانقروچه، یکپارچه انتخاب درست است.
روکش امکس چند سال عمر میکند؟
عمر روکش دندان امکس ۱۰ تا ۱۵ سال است؛ روی دندانهای جلو به سقف این بازه میرسد و روی دندانهای آسیاب به کف آن، چون امکس فشار جویدن عقب دهان را کمتر از زیرکونیا تحمل میکند.
امکس کجا انتخاب درستی است:
- دندانهای جلو
- دندانهای پرمولر با فشار جویدن معمولی
- طرح لبخند، وقتی چند دندان جلو با هم روکش میشوند
کجا انتخاب نکنید:
- دندان آسیاب، مخصوصاً آسیاب دوم
- اگر دندانقروچه دارید — امکس زیر فشار شبانه میشکند
امکس نام تجاری سرامیک لیتیوم دیسیلیکات است. شفافتر از زیرکونیاست و نور را مثل مینای طبیعی از خود عبور میدهد، ولی همین شفافیت به قیمت مقاومت کمتر به دست میآید.
در مطالعات علمی، امکس بیشترین ماندگاری پنجساله را بین همه انواع روکش داشت؛ چون یکپارچه است و لایه پرسلنی ندارد که لبپر شود.
عمر روکش دندان امکس به دو چیز بستگی دارد: اینکه روی دندان درستی گذاشته شده باشد، و اینکه خط اتصالش به لثه تمیز بماند. امکسی که روی دندان آسیاب برود، حتی با بهترین مراقبت هم زود میشکند.
روکش PFM چند سال عمر میکند؟
عمر روکش دندان فلز-سرامیک (PFM) ۱۰ تا ۱۵ سال است. خودِ روکش معمولاً بیشتر هم دوام میآورد، ولی چیزی که زودتر تمامش میکند شکستن نیست — خط تیرهای است که کنار لثه ظاهر میشود.
PFM کجا انتخاب درستی است:
- دندانهای آسیاب و پشت دهان
- وقتی بودجه محدود است و دندان در لبخند دیده نمیشود
کجا انتخاب نکنید:
- دندانهای جلو
- اگر لثهتان سابقه تحلیل دارد
PFM یک هسته فلزی دارد که با لایهای پرسلن پوشانده شده. تا وقتی لثه سر جایش باشد، آن هسته دیده نمیشود.
ولی لثه با گذشت سالها کمی عقب میرود و لبه فلزی از زیرش بیرون میزند؛ آنوقت روکش سالم است اما ظاهرش دیگر قابل قبول نیست و بیمار برای تعویض مراجعه میکند.
دو کار عمر روکش PFM را بیشتر میکند: تمیز نگه داشتن خط اتصال روکش به لثه با نخ دندان، و درمان بهموقع التهاب لثه.
تحلیل لثه هرچه دیرتر شروع شود، خط تیره هم دیرتر ظاهر میشود.
عمر روکش دندان عصبکشی شده چقدر است؟
عمر روکش دندان عصبکشی شده ۱۰ تا ۱۵ سال است، به شرطی که دندان زیر آن دیواره کافی داشته باشد.
اگر بیشتر تاج دندان تخریب شده باشد، این عدد کمتر میشود و دندان قبل از روکش به پست و کور نیاز پیدا میکند.
دندان بعد از عصبکشی رطوبتش را از دست میدهد و شکنندهتر میشود. روی دیوارههای نازک، همان دیوارهها زودتر از روکش میشکنند.
- سه یا چهار دیواره سالم — روکش مستقیم روی دندان مینشیند و عمر معمولی دارد
- یک یا دو دیواره — اول پست و کور لازم است تا پایهای برای روکش ساخته شود
- دیوارهای نمانده — دندان معمولاً قابل روکش کردن نیست
دندانهای آسیاب عصبکشیشده بیشتر در معرض شکستناند، چون بار جویدن در آن ناحیه چند برابر جلوی دهان است. به همین دلیل در آسیاب، روکش زودتر از دندانهای جلو ضروری میشود.
از دندانپزشکتان بپرسید چند دیواره سالم باقی مانده. همین یک عدد را قبل از تراش بپرسید، چون تعیین میکند پست و کور لازم است یا نه.
از هر ۱۰۰ روکش، بعد از ۵ سال چند تا سالم میماند؟
از هر ۱۰۰ روکش، بعد از پنج سال بین ۹۲ تا ۹۷ عدد هنوز سر جایشان هستند. این عدد به جنس روکش بستگی دارد:
- تمامسرامیک امکس: ۹۶.۶ از هر ۱۰۰
- فلز-سرامیک (PFM): ۹۴.۷ از هر ۱۰۰
- زیرکونیا: ۹۲.۱ از هر ۱۰۰
نتیجهای که بیشتر بیماران انتظارش را ندارند: زیرکونیا با اینکه مقاومترین جنس است، کمترین عدد را دارد.
علتش شکستن خود زیرکونیا نبود؛ لبپر شدن لایه پرسلنی بود که در آن سالها رویش پوشانده میشد. زیرکونیای یکپارچه امروزی این لایه را ندارد و این مشکل هم برایش پیش نمیآید.
پس اگر زیرکونیا انتخاب کردهاید، بپرسید یکپارچه است یا پرسلن رویش پوشانده میشود.
همین یک سؤال، تفاوت بین آماری است که اینجا میبینید و چیزی که در دهان شما اتفاق میافتد.
این اعداد میانگیناند و در محاسبهشان بهداشت دهان بیمار در نظر گرفته نشده. عمر روکش دندان شما میتواند بالاتر یا پایینتر از این آمار باشد، بسته به اینکه خط اتصال روکش به لثه تمیز بماند یا نه.
منبع: مطالعه ماندگاری روکشهای دندان، نشریه Dental Materials
چه چیزهایی عمر روکش دندان را کم میکند؟
عمر روکش دندان را شش چیز کوتاه میکند: پوسیدگی دندان زیر روکش، دندانقروچه، بیماری لثه، جویدن اجسام سخت، ارتفاع تنظیمنشده روکش، و لبهای که دقیق روی دندان ننشسته باشد.
پوسیدگی دندان زیر روکش — شایعترین علت. خود روکش نمیپوسد، ولی دندان زیر آن از خط اتصال به لثه میپوسد و روکش پایهاش را از دست میدهد.
دندانقروچه — فشار شبانه چند برابر فشار جویدن معمولی است و روکش را لبپر میکند. نایتگارد این فشار را پخش میکند.
بیماری لثه — با تحلیل لثه، لبه روکش بیرون میماند و ناحیهای که قبلاً محافظت میشد در معرض پلاک قرار میگیرد.
جویدن یخ، آجیل با پوست و استخوان — فشار نقطهای در یک لحظه، بیشترین علت شکستن پرسلن است.
ارتفاع تنظیمنشده — اگر روکش هنگام بستن دهان زودتر از بقیه دندانها بگیرد، تمام فشار روی یک نقطه جمع میشود. این خودبهخود درست نمیشود.
لبهای که دقیق ننشسته — یک پله میکروسکوپی بین روکش و دندان میسازد که پلاک در آن جمع میشود و از دید هم پنهان است.
سه مورد اول را خودتان کنترل میکنید و سه مورد آخر در مطب مشخص میشود. اگر روکشتان زودتر از موعد خراب شد، معاینه مشخص میکند علت کدام گروه بوده — چون اگر علت از گروه دوم باشد، روکش جدید هم همان مسیر را میرود.
از کجا بفهمیم عمر روکش دندان تمام شده؟
عمر روکش دندان با این نشانهها تمام میشود:
- لق شدن یا جابهجا شدن روکش
- درد هنگام گاز زدن
- حساسیت به شیرینی
- بوی بد از یک نقطه مشخص
- خط تیره کنار لثه
- گیر کردن غذا در یک نقطه ثابت
حساسیت به شیرینی از همه مهمتر است، چون معمولاً یعنی پوسیدگی از لبه روکش شروع شده. حساسیت به سرما ممکن است بیدلیل باشد، ولی شیرینی معمولاً نیست.
درد هنگام گاز زدن سه معنی متفاوت دارد: اگر از همان روزهای اول بعد از چسباندن شروع شده، ارتفاع روکش باید تنظیم شود؛ اگر ماهها بعد شروع شده، احتمال پوسیدگی زیر روکش بیشتر است؛ و اگر دندان قبلاً عصبکشی شده، ممکن است عفونت انتهای ریشه باشد — دندان عصبکشیشده درد سرما و گرما ندارد، ولی عفونت ریشهاش هنگام فشار درد میدهد.
خط تیره کنار لثه پوسیدگی نیست. در روکشهای دارای هسته فلزی، نشانه تحلیل لثه است — روکش سالم است ولی لبه فلزی بیرون زده.
پوسیدگی زیر روکش ماهها بیدرد پیش میرود و فقط با رادیوگرافی دیده میشود. به همین دلیل چکاپ ششماهه زودتر از این نشانهها خبر میدهد.
نشانه پایان عمر روکش دندان کنار لثه
عمر روکش روی ایمپلنت چقدر است؟
عمر روکش روی ایمپلنت ۱۰ تا ۱۵ سال است، همان محدوده روکش روی دندان طبیعی. تفاوتش این است که روکش روی ایمپلنت هرگز از زیر نمیپوسد — شایعترین علتی که عمر روکش دندان را تمام میکند، اینجا وجود ندارد.
در عوض دو چیز دیگر پیش میآید:
- لبپر شدن روکش. دندان طبیعی زیر فشار جویدن کمی فنر میشود، ایمپلنت نه. برای همین ضربه مستقیم به روکش میرسد.
- شل شدن پیچ. با یک نوبت مراجعه سفت میشود و نیازی به روکش جدید نیست.
مهمترین خطر ایمپلنت روکش نیست، لثه است. پریایمپلنتایتیس یعنی التهاب لثه و تحلیل استخوان دور ایمپلنت.
بیدرد پیش میرود و اگر دیر بفهمید، خود ایمپلنت را از دست میدهید نه فقط روکش را. نخ دندان، واترجت و چکاپ ششماهه در ایمپلنت از دندان طبیعی مهمتر است.
روکش دندان را چند بار میتوان عوض کرد؟
روکش دندان را معمولاً دو تا سه بار میتوان عوض کرد. تعدادش بینهایت نیست، چون هر بار برداشتن روکش قدیمی و ساخت روکش جدید، مقدار کمی از دندان طبیعی زیر آن را هم میبرد.
بعد از دو یا سه بار، معمولاً دیواره کافی برای نگه داشتن روکش باقی نمیماند.
آنوقت دندان به پست و کور نیاز پیدا میکند و اگر تخریب بیشتر باشد، کار به کشیدن دندان و ایمپلنت میرسد.
یعنی هر بار که عمر روکش دندان زودتر تمام شود، فقط هزینهاش را نمیدهید — بخشی از دندانتان را هم میدهید.
هزینه روکش جدید به جنسی که انتخاب میکنید بستگی دارد؛ جدول قیمت روکش دندان به تفکیک زیرکونیا، امکس و PFM آمده است.
چطور عمر روکش دندان را بیشتر کنیم؟
عمر روکش دندان با شش کار بیشتر میشود: نخ دندان شبانه روی خط لثه، مسواک با زاویه ۴۵ درجه، سوپرفلاس برای روکش یکسره، مسواک بیندندانی، خمیردندان فلورایددار و جرمگیری سالانه.
- نخ دندان شبانه — دور روکش بپیچانید، آرام بالا و پایین ببرید، بعد از پهلو بیرون بکشید. کشیدن با فشار به سمت بالا، لبه روکش را شل میکند.
- مسواک با زاویه ۴۵ درجه روی خط لثه — نه صاف روی سطح روکش.
- سوپرفلاس — برای روکش یکسره و بریج؛ نخ معمولی از زیرشان رد نمیشود.
- مسواک بیندندانی — اگر فضای بین دندانها باز است، از نخ مؤثرتر است.
- خمیردندان فلورایددار — از دندان زیر روکش محافظت میکند.
- جرمگیری سالانه — جرم دقیقاً روی همان خط اتصال مینشیند.
هر شش کار روی یک خط باریک تمرکز دارند: همانجا که لبه روکش به لثه میرسد. پوسیدگی همیشه از آنجا شروع میشود، نه از وسط روکش.
نوشابه و آبمیوه اسیدی هم اثر دارند: اسید بهمرور لایه چسب زیر لبه روکش را تخریب میکند و راه نفوذ باکتری باز میشود.
روکشی که با عجله ساخته شود از همان اول عمر کوتاهتری دارد. اینکه روکش دندان چقدر طول میکشد به زمان ساخت آن در لابراتوار بستگی دارد، و کوتاه کردن این زمان به قیمت دقت لبه روکش تمام میشود.
نخ دندان کشیدن روی خط اتصال روکش و لثه
بررسی و تعویض روکش دندان در تهران (توانیر)
سؤالهای متداول درباره عمر روکش دندان
آیا روکش دندان تا آخر عمر میماند؟
خیر. «دائمی» در دندانپزشکی یعنی برداشتنی نیست، نه اینکه همیشه میماند. هر روکش بالاخره به تعویض میرسد.
روکش قدیمی را حتماً باید عوض کرد؟
خیر. اگر لق نیست، درد ندارد و در رادیوگرافی پوسیدگی دیده نمیشود، عوض کردنش لازم نیست — حتی اگر ۱۵ سال از عمرش گذشته باشد.
عمر بریج دندان چقدر است؟
۱۰ تا ۱۵ سال. بریج معمولاً زودتر از روکش تکواحدی خراب میشود، چون فشار جویدن روی پایههایش بیشتر است و تمیز کردن زیرش سختتر.
عمر روکش دندان شیری چقدر است؟
تا افتادن طبیعی همان دندان. روکش شیری برای دوام بلندمدت ساخته نشده؛ کارش نگه داشتن فضا تا رویش دندان دائمی است.
