جرمگیری دندان یعنی برداشتن جرم سختشده از روی دندان و زیر لثه با دستگاه اولتراسونیک یا ابزار دستی.
جرم با مسواک و نخ دندان برداشته نمیشود، چون به سطح دندان چسبیده و معدنی شده است.
یک جلسه ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد و برای بیشتر افراد هر ۶ ماه یکبار لازم است.
تفاوت هزینه هم به شدت جرم و روش انتخابی برمیگردد؛ جزئیاتش را در هزینه جرمگیری دندان جدا آوردهایم.
بازبینی علمی: دکتر کیهان کندری، دندانپزشک آخرین بازبینی: شهریور ۱۴۰۵ زمان مطالعه: ۱۲ دقیقه
عددهای این صفحه میانگین بالینیاند. تعداد جلسه و مدت کار به شدت جرم و عمق لثهٔ شما بستگی دارد و بدون معاینه و اندازهگیری، هیچکس نمیتواند از روی عکس بگوید جرم زیر لثه دارید یا نه.
در یک نگاه: جرم گیری دندان
مدت جلسه: ۳۰ تا ۶۰ دقیقه؛ در جرم زیر لثه تا ۹۰ دقیقه
درد: خفیف؛ در لثهٔ ملتهب یا جرم زیر لثه با بیحسی موضعی
حساسیت بعد از آن: چند روز، با خمیردندان ضدحساسیت کمتر میشود
فاصلهٔ مراجعه: هر ۶ ماه؛ در سیگار، ارتودنسی و دیابت هر ۳ تا ۴ ماه
روشها: اولتراسونیک برای جرم سخت، ایرفلو برای لکه و بیوفیلم، ابزار دستی برای نواحی ظریف
جرمگیری دندان یعنی برداشتن پلاک سختشده (جرم) از روی دندان و زیر لثه با دستگاه اولتراسونیک یا ابزار دستی، و در پایان پولیش سطح دندان.
وقتی پلاک سفت شد، دیگر با مسواک و نخ دندان برداشته نمیشود.
نشانههای نیاز به جرمگیری
خونریزی هنگام مسواک یا نخدندان، التهاب و قرمزی لثه
بوی بد دهانِ ماندگار یا طعم فلزی
جرم قابلمشاهده پشت دندانهای قدامی پایین
لکههای پایدار ناشی از چای، قهوه و دخانیات
عقبنشینی لثه یا حساسیت دندانی به سرد و گرم
تفاوتهای مهم
پلاک دندانی: لایهٔ نرم میکروبی؛ با مسواک و نخ قابلحذف است.
جرم/کلکولوس: پلاکِ معدنی و سخت؛ فقط با ابزار حرفهای برداشته میشود.
لکهٔ سطحی: رنگدانههای روی مینا؛ با پولیش یا ایرفلو بهخوبی پاک میشود.
پلاک اگر هر روز برداشته نشود، سفت میشود و دیگر با مسواک برنمیگردد.
جرم دندان پشت دندانهای قدامی پایین همراه با التهاب لثه
روشهای جرمگیری و از بین بردن جرم دندان
جرمگیری دندان با سه ابزار انجام میشود: دستگاه اولتراسونیک برای جرم سخت، ابزار دستی برای نواحی ظریف و زیر لثه، و ایرفلو برای لکهها و لایهٔ چسبندهٔ سطحی. در پایان سطح دندان پولیش میشود.
۱. اولتراسونیک و ابزار دستی
نوک دستگاه اولتراسونیک با ارتعاش و جریان آب، جرم سخت و زیر لثه را میشکند و میشوید.
صدا و لرزشش زیاد است اما کاری با ساختار دندان ندارد؛ نوک آن جرم را میشکند، نه مینا را. ابزار دستی در پایان برای نواحی ظریف و صاف کردن دقیق سطوح استفاده میشود.
۲. ایرفلو
با پاشش آب، هوا و پودر مخصوص، لکههای چای، قهوه و سیگار و لایهٔ چسبندهٔ میکروبی را بدون تماس مستقیم پاک میکند. جرم سخت را برنمیدارد؛ مکمل جرمگیری است، نه جایگزین آن.
جرمگیری با ایرفلو برای پاک کردن لکهٔ چای، قهوه و سیگار
۳. جرمگیری زیر لثه
وقتی جرم پایینتر از خط لثه رفته باشد، با سرِ نازک مخصوص و ابزار دستی و زیر بیحسی موضعی برداشته میشود. تفاوتش را پایینتر جدا توضیح دادهایم.
۴. پولیش و بروساژ
سطح دندان با خمیر مخصوص صیقلی میشود. سطح صاف، پلاک را دیرتر میگیرد؛ برای همین پولیش نتیجهٔ جرمگیری را ماندگارتر میکند.
روش
کاربرد اصلی
مزیت
محدودیت
ایرفلو
حذف پلاک نرم و لکههای سطحی بدون تماس مستقیم
مناسب دندانهای حساس و ارتودنسی
جرم سخت را حذف نمیکند
اولتراسونیک
برداشتن جرم سخت روی دندان و تا حدی زیر لثه
سریع و کمدرد، با کاهش التهاب لثه
در دندانهای خیلی حساس کمی آزاردهنده است
ابزار دستی
تمیز کردن نواحی ظریف زیر لثه و باقیماندهٔ جرم
دقت بالا در نقاطی که دستگاه نمیرسد
زمانبر و ناکافی برای جرم زیاد
آیا جرمگیری مینای دندان را میساید؟
خیر. نوک دستگاه اولتراسونیک با ارتعاش، جرم را میشکند و از سطح دندان جدا میکند؛ خودِ نوک روی مینا سایش ایجاد نمیکند.
سختی جرم از مینا کمتر است، برای همین جرم میشکند و مینا دستنخورده میماند.
آنچه بعد از جرمگیری حس میکنید سایش مینا نیست؛ سطح ریشه که زیر جرم پوشیده بود حالا در معرض قرار گرفته است.
جرم زیر لثه چیست و چرا با جرمگیری معمولی فرق دارد؟
جرم زیر لثه رسوب سختی است که پایینتر از خط لثه و روی سطح ریشه تشکیل میشود.
رنگش قهوهای تا سیاه است، چون از پلاک آغشته به خونِ لثهٔ ملتهب ساخته شده، و به همین دلیل محکمتر از جرم روی تاج به دندان چسبیده است.
با همان دستگاه اولتراسونیک برداشته میشود، اما با سرِ نازک و بلند مخصوص زیر لثه و بهدنبال آن ابزار دستی (کورت) برای صاف کردن سطح ریشه.
پس تفاوت در دستگاه نیست، در عمق کار است. جرمگیری معمولی سطح قابل دیدن دندان و لبهٔ لثه را تمیز میکند و بیحسی نمیخواهد.
جرمگیری عمقی تا ته شیار لثه پیش میرود، معمولاً با بیحسی موضعی انجام میشود و بسته به وسعت درگیری، در دو تا چهار جلسه و ناحیهبهناحیه.
چطور معلوم میشود که دارید؟
با یک میلهٔ مدرج، عمق شیار بین لثه و دندان اندازه گرفته میشود؛ بیشتر از ۳ میلیمتر یعنی جرم زیر لثه (پاکت لثه) وجود دارد. عکس رادیوگرافی هم مقدار استخوان از دست رفته را نشان میدهد.
نشانههایی که خودتان میتوانید چک کنید:
خونریزی لثه هنگام مسواک، درحالیکه دندانها از بیرون تمیز بهنظر میرسند
بوی بد دهان که با مسواک، نخ دندان و دهانشویه برطرف نمیشود
خط تیرهای که از زیر لبهٔ لثه پیداست
مزهٔ بد یا ترشح از فاصلهٔ بین دو دندان
اگر شیار عمیق باشد و فقط سطح بالای لثه تمیز شود، خونریزی چند هفته کم میشود و لثه بهتر بهنظر میرسد، ولی جرم روی ریشه سر جایش است و التهاب برمیگردد.
آیا جرمگیری دندان با لیزر بهتر است؟
خیر، لیزر جایگزین جرمگیری نیست. جرم سختشده فقط با دستگاه اولتراسونیک یا ابزار دستی از روی دندان و زیر لثه برداشته میشود؛ لیزر نمیتواند رسوب سفتشده را از سطح دندان جدا کند.
کاری که لیزر انجام میدهد بعد از تمیز کردن است: باکتریهای باقیمانده در عمق لثه را از بین میبرد، خونریزی و التهاب لثه را کمتر میکند و ترمیم بافت را سریعتر میکند.
اگر فقط جرم معمولی دارید، لیزر چیزی اضافه نمیکند.
اگر لثهتان ملتهب است، خونریزی دارد یا پاکت لثه عمیق شده، لیزر بعد از جرمگیری دندان به بهبود سریعتر لثه کمک میکند.
جرمگیری دندان درد دارد و چقدر طول میکشد؟
جرمگیری دندان برای بیشتر افراد درد ندارد؛ فقط لرزش و صدای دستگاه و گاهی احساس خنکی آب را حس میکنید.
اگر لثه ملتهب باشد یا جرم زیر لثه برداشته شود، با بیحسی موضعی انجام میشود.
یک جلسه ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد و در جرم سنگین یا زیر لثهای تا ۹۰ دقیقه میرسد.
فاصلهٔ مناسب هر ۶ ماه یکبار است. در افراد سیگاری، کسانی که ارتودنسی دارند و بیماران دیابتی، هر ۳ تا ۴ ماه.
هرچه فاصله بیشتر شود، جرم سفتتر و برداشتنش طولانیتر و ناراحتکنندهتر میشود؛ کسانی که منظم مراجعه میکنند، جلسههای کوتاهتر و راحتتری دارند.
عوارض جرمگیری دندان چیست؟
عوارض جرمگیری دندان موقتیاند و معمولاً چند روز طول میکشند: حساسیت به سرما، خونریزی خفیف لثه، التهاب مختصر و احساس لقی دندانها.
حساسیت به سرما و گرما
خونریزی خفیف هنگام مسواک: نشانهٔ التهاب باقیماندهٔ لثه است و با ادامهٔ مسواک و نخ دندان طی چند روز قطع میشود
احساس لقی دندانها
التهاب و حساسیت لثه: چند روز اول طبیعی است
اگر بعد از ۷ تا ۱۰ روز این علائم ادامه داشت، یا درد شدید، خونریزی مداوم یا بوی بد ماندگار پیدا شد، باید بررسی شود.
چرا بعد از جرمگیری دندانهایم لق شده؟
جرمگیری دندان را لق نمیکند؛ لقی از قبل وجود داشته و جرم آن را پنهان کرده بود.
باکتریهای داخل جرم، لثه و استخوان نگهدارندهٔ دندان را تحلیل میبرند و خودِ جرم مثل قالبی سفت دور دندان مینشیند و حس ثبات میدهد.
با برداشته شدن آن، وضعیت واقعی دندان معلوم میشود.
این حس معمولاً چند روز تا دو هفته طول میکشد؛ با فروکش کردن التهاب، لثه دوباره به دور دندان میچسبد و دندان سفتتر میشود.
اگر لقی بعد از دو هفته ماند، یعنی تحلیل استخوان پیشرفته است و باید درمان لثه شروع شود.
نگهداشتن جرم به این امید که دندان سفت بماند، فقط تحلیل استخوان را جلو میاندازد و دندان را به مرحلهٔ کشیدن میرساند.
تحلیل استخوان در اثر جرم
چرا بعد از جرمگیری بین دندانهایم باز شد؟
آن فضا از قبل وجود داشته و جرم پُرش کرده بود. لثهٔ سالم مثل مثلثی بین دو دندان را میپوشاند؛ وقتی این بافت بر اثر التهاب طولانی تحلیل میرود، فضای زیرش خالی میماند و تا وقتی جرم آنجاست دیده نمیشود.
لثهٔ متورم روزهای اول هم این فضا را موقتاً پنهان میکند؛ با فروکش کردن تورم، اندازهٔ واقعیاش مشخص میشود.
این بافت خودبهخود برنمیگردد. برای همین فضاها مسواک بیندندانی یا واترفلاس لازم است — نخ دندان در فضای باز به دیوارهٔ دندان نمیچسبد و پلاک را کامل برنمیدارد.
حساسیت بعد از جرمگیری چند روز طول میکشد؟
حساسیت بعد از جرمگیری معمولاً ۳ تا ۷ روز طول میکشد و هر روز کمتر میشود.
اگر جرم زیر لثه برداشته شده باشد، تا دو هفته هم میرسد.
بیشترین حساسیت به سرما است، چون سطح ریشه که تازه از زیر جرم بیرون آمده مینا ندارد و کانالهای ریز عاج مستقیم به عصب میرسند.
با گذشت چند روز، بزاق و فلوراید این کانالها را میبندند و حساسیت قطع میشود.
خمیردندان ضدحساسیت را روی خود دندان بمالید و چند دقیقه نگه دارید، بعد بشویید؛ فقط مسواک زدن با آن، اثر کمتری دارد.
حساسیتی که بعد از دو هفته باقی بماند یا شبانه باشد، از جرمگیری نیست و باید بررسی شود.
مشاورهٔ رایگان جرمگیری دندان
نمیدانید جرمگیری معمولی برایتان کافی است یا جرم زیر لثه دارید؟ از دندانهایتان عکس بگیرید و در واتساپ بفرستید؛ در مطب دکتر کیهان کندری بررسی میشود و پاسخ میگیرید.
نزدیکترین مترو: میدان جهاد و شهید حقانی · بیماران ونک، جردن، ولیعصر و آرژانتین
مراقبتهای قبل و بعد از جرمگیری دندان
مهمترین مراقبت بعد از جرمگیری دندان، پرهیز ۲۴ تا ۴۸ ساعته از نوشیدنیهای رنگی و خیلی سرد و داغ است؛ در همین مدت سطح دندان تازه پولیش شده و رنگپذیری بیشتری دارد.
قبل از مراجعه
اگر دندانهایتان حساساند، از یک هفته قبل خمیردندان ضدحساسیت شروع کنید؛ حساسیت بعد از جلسه محسوس کمتر میشود
داروهای مصرفیتان، بهویژه رقیقکنندهٔ خون، را به دندانپزشک بگویید
درست قبل از جلسه چیزی نخورید که رنگ روی دندان بگذارد
بعد از جرمگیری
۲۴ تا ۴۸ ساعت چای پررنگ، قهوه، نوشابهٔ مشکی و غذاهای رنگی نخورید
تا دو هفته از خمیردندان ضدحساسیت استفاده کنید
نخ دندان را همان روز اول از سر بگیرید، فقط با ملایمت؛ لثه چند روز حساس است
سیگار را دستکم ۲۴ ساعت کنار بگذارید؛ نیکوتین ترمیم لثه را کند میکند
دهانشویهٔ کلرهگزیدین فقط با تجویز و حداکثر یک هفته؛ مصرف طولانی روی دندان لکهٔ قهوهای میگذارد
چطور از تشکیل دوبارهٔ جرم دندان جلوگیری کنیم؟
جرم سختشده در خانه برداشته نمیشود و فقط با جرم گیری دندان و ابزار حرفهای حذف میشود؛ اما تشکیل دوبارهٔ آن کاملاً قابل پیشگیری است.
جرم از پلاک میکروبی ساخته میشود و پلاک ظرف ۲۴ تا ۷۲ ساعت شروع به معدنی شدن میکند — پس هر پلاکی که هر روز برداشته شود، هرگز به جرم تبدیل نمیشود.
مسواک با زاویهٔ ۴۵ درجه روی لبهٔ لثه، دو بار در روز و هر بار دو دقیقه؛ جرم و بیوفیلم همیشه از همان خط لثه شروع میشوند، نه از وسط دندان
نخ دندان هر شب، و در فاصلههای باز، برس بیندندانی یا واترفلاس؛ بیشتر جرمهای زیر لثه بین دندانها تشکیل میشوند
شبها بعد از مسواک دهان را آب نکشید؛ فلوراید خمیردندان روی مینای دندان میماند و آن را مقاومتر میکند
بعد از چای، قهوه و سیگار دهان را با آب بشویید یا آدامس زایلیتول بجوید؛ بزاق بیشتر، چسبندگی پلاک را کم میکند
آب کافی بنوشید؛ خشکی دهان یکی از اصلیترین عوامل تشکیل سریع رسوب و جرم است
مسواک را هر سه ماه عوض کنید و زبان را هم مسواک بزنید تا مخزن باکتری و بوی بد دهان کم شود
جوششیرین و سرکه جرم را برنمیدارند و با استفادهٔ مکرر مینا را میسایند؛ در دندانهای حساس و لثهٔ تحلیلرفته اصلاً استفاده نشوند.
اگر با وجود همهٔ اینها جرم زود برمیگردد و فاصلهٔ جرم گیری دندان شما کوتاهتر از بقیه شده، معمولاً پای یکی از اینها در میان است: خشکی دهان ناشی از دارو، تنفس دهانی، سیگار، یا نامرتبی دندانها که تمیز کردن یک ناحیه را غیرممکن میکند.
جرمگیری دندان در بارداری، دیابت، ایمپلنت و ارتودنسی
در این چهار شرایط جرمگیری دندان با فاصلهٔ کوتاهتر و با ابزار متفاوت انجام میشود، چون پلاک سریعتر جمع میشود یا لثه واکنش شدیدتری نشان میدهد.
بارداری: بهترین زمان سهماههٔ دوم است. تغییرات هورمونی، لثه را نسبت به همان مقدار پلاک ملتهبتر میکند و التهاب لثه در بارداری شایع است
دیابت: قند خون بالا هم التهاب لثه را بیشتر میکند و هم ترمیم را کند؛ در مقابل، کنترل التهاب لثه به تنظیم قند خون کمک میکند
ایمپلنت: با نوکهای مخصوص و پودر ملایم انجام میشود، چون ابزار فلزی معمولی سطح ایمپلنت را خط میاندازد و همان خطها محل تجمع باکتری میشوند
ارتودنسی: اطراف براکتها بیشترین محل تجمع پلاک است و جرمگیری با فاصلهٔ کوتاهتر لازم میشود
جرمگیری دندان با بلیچینگ چه فرقی دارد؟
جرمگیری دندان جرم و لکهٔ روی دندان را برمیدارد و دندان را به رنگ طبیعی خودش برمیگرداند؛ بلیچینگ رنگ خودِ بافت دندان را چند درجه روشنتر از حالت طبیعی میکند.
پس اگر فقط جرم و لکه دارید، جرمگیری کافی است. اگر بعد از جرمگیری هم رنگ دندانهایتان را نپسندید، نوبت بلیچینگ است.
سؤالهای پرتکرار دربارهٔ جرمگیری دندان
بعد از جرمگیری از چه زمانی میتوان غذا خورد؟
بلافاصله. اگر بیحسی زده شده، تا رفع کامل آن چیزی نخورید تا لب و گونه را گاز نگیرید. فقط ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول غذاهای رنگی را کنار بگذارید.
جرمگیری دندان چند جلسه است؟
جرم معمولی یک جلسه. اگر جرم زیر لثه و التهاب پیشرفته باشد، دو تا چهار جلسه با فاصلهٔ یک هفته، هر بار یک قسمت از دهان.
بعد از جرمگیری دندانهایم زردتر به نظر میرسند، چرا؟
جرم قهوهای که برداشته شده، رنگ طبیعی دندان زیرش را پنهان کرده بود. این رنگ واقعی دندان شماست، نه نتیجهٔ جرمگیری.
جرمگیری بوی بد دهان را کامل برطرف میکند؟
اگر منشأ بو جرم و التهاب لثه باشد، بله. اگر بو از زبان، سینوس یا معده بیاید، جرمگیری اثری روی آن ندارد؛ مسواک زدن زبان بیشترین کمک را میکند.
کودکان هم به جرمگیری نیاز دارند؟
اگر جرم یا التهاب لثه داشته باشند، بله. در کودکان با ابزار سبکتر و در زمان کوتاهتری انجام میشود و معمولاً بدون بیحسی است.
جمعبندی: جرمگیری دندان چه زمانی لازم است؟
جرمگیری دندان یک کار زیبایی نیست؛ برداشتن جرمی است که اگر بماند، لثه را ملتهب میکند و بهمرور استخوان نگهدارندهٔ دندان را از بین میبرد.
اگر خونریزی لثه، بوی بد ماندگار یا رسوب قابل دیدن پشت دندانهای جلوی پایین دارید، همین حالا وقتش است. اگر هیچکدام را ندارید، هر ۶ ماه یکبار کافی است.
فاصلهٔ جرمگیری بعدی شما را کیفیت مسواک زدن و نخ دندان کشیدن روزانه تعیین میکند، نه چیز دیگری.
