خدمات

ارتودنسی دندان

ارتودنسی درمانی است که دندان‌های کج، روی‌هم‌افتاده، فاصله‌دار یا جلوزده و ناهماهنگی فک بالا و پایین را با نیروی آرام و پیوسته مرتب می‌کند.

این کار با براکت و سیم یا با الاینر شفاف انجام می‌شود، معمولاً ۱ تا ۲ سال طول می‌کشد و بعد از آن برای اینکه دندان‌ها به جای قبلی برنگردند، نگهدارنده (ریتینر) لازم است.

هزینه این درمان بیشتر به نوع دستگاه، طول درمان و کارهای لازم پیش از شروع بستگی دارد.

ارقام سال ۱۴۰۵ را جدا و با جزئیات در صفحه قیمت ارتودنسی نوشته‌ایم؛ این صفحه روی خود درمان تمرکز دارد: اینکه به آن نیاز دارید یا نه، کدام روش به کارتان می‌آید، چقدر درد دارد و چطور نتیجه‌اش را برای همیشه نگه دارید.

ارتودنسی چیست و چه مشکلاتی را درمان می‌کند؟

ارتودنسی یعنی جابه‌جا کردن آرام دندان‌ها و هماهنگ کردن فک بالا و پایین با نیروی ملایم و پیوسته.

روی‌هم‌افتادگی، فاصله بین دندان‌ها، جلوزدگی دندان‌های بالا، جلو بودن فک پایین، قفل شدن دندان‌ها و باز ماندن جلوی دهان را درمان می‌کند.

دندان‌ها در استخوان فک کاملاً بی‌حرکت نیستند. اگر نیرویی ملایم و مداوم به یک دندان وارد شود، استخوانِ سمتِ فشار کم‌کم برداشته می‌شود و در سمت مقابل استخوان تازه ساخته می‌شود؛ نتیجه این است که دندان آرام‌آرام جابه‌جا می‌شود.

ارتودنسی دقیقاً از همین توانایی طبیعی بدن استفاده می‌کند.

براکت و سیم یا پلاک‌های شفاف فقط ابزار وارد کردن این نیروی حساب‌شده‌اند؛ کار اصلی را خود استخوان انجام می‌دهد و به همین دلیل درمان زمان می‌برد و نمی‌شود آن را با نیروی بیشتر «سریع» کرد.

برخلاف تصور رایج، هدف فقط زیبایی لبخند نیست. دندان‌هایی که درست روی هم بسته نمی‌شوند، فشار جویدن را نامتعادل پخش می‌کنند، زودتر ساییده می‌شوند و تمیز کردنشان سخت‌تر است. مشکلات زیر رایج‌ترین دلایل مراجعه بیماران هستند:

• روی‌هم‌افتادگی یا شلوغی دندان‌ها: جا برای همه دندان‌ها کافی نیست و بعضی جلوتر یا عقب‌تر از ردیف قرار گرفته‌اند. شایع‌ترین مشکل است و نخ دندان کشیدن را هم سخت می‌کند.
• فاصله بین دندان‌ها: به‌خصوص فاصله دو دندان جلوی بالا. گاهی ارثی است و گاهی به خاطر کوچک بودن یا نبودن یک دندان.
• جلوزدگی دندان‌های بالا: دندان‌های جلوی بالا خیلی جلوتر از پایینی‌ها هستند. جمع‌بندی مطالعات نشان داده وقتی جلوزدگی بیشتر از ۳ میلی‌متر است، احتمال آسیب این دندان‌ها در زمین خوردن و ضربه تقریباً دو برابر می‌شود.
• جلو بودن فک یا دندان‌های پایین: موقع بستن دهان، دندان‌های پایین جلوتر از بالایی‌ها قرار می‌گیرند.
• قفل شدن دندان‌ها روی هم (کراس‌بایت): یک یا چند دندان بالا پشت دندان‌های پایین گیر می‌کند. اگر با لغزش فک به یک طرف همراه باشد و در کودکی درمان نشود، ممکن است رشد فک را نامتقارن کند.
• باز ماندن جلوی دهان (اپن‌بایت): وقتی دندان‌های عقب روی هم هستند، دندان‌های جلو به هم نمی‌رسند و گاز زدن ساندویچ یا بریدن غذا با دندان جلو سخت است.
• پوشاندن بیش از حد دندان‌های پایین (دیپ‌بایت): دندان‌های بالا تقریباً کل دندان‌های پایین را می‌پوشانند و گاهی به لثه پشت دندان‌های بالا آسیب می‌زنند.

در کودکانی که شکاف لب و کام دارند هم بخشی جدانشدنی از درمان است.

گاهی هم قدمی قبل از درمان‌های دیگر است؛ مثلاً صاف کردن یک دندان کج‌شده کنار جای خالی، تا فضای درستی برای جایگزین کردن دندان از دست‌رفته باز شود.

چه کسانی به ارتودنسی دندان نیاز دارند؟

اگر دندان‌هایتان روی هم افتاده‌اند، دندان‌های جلو موقع گاز زدن به هم نمی‌رسند، نخ دندان بینشان گیر می‌کند یا لبه‌شان ساییده می‌شود، احتمالاً به ارتودنسی نیاز دارید.

تشخیص قطعی فقط با معاینه و عکس گذاشته می‌شود.

نیاز به ارتودنسی دندان را نمی‌شود فقط با نگاه کردن در آینه فهمید؛ این نشانه‌ها دلیل خوبی برای یک معاینه هستند:

• نخ دندان بین بعضی دندان‌ها گیر می‌کند یا پاره می‌شود و غذا مدام همان‌جا جمع می‌شود.
• موقع بستن دهان، دندان‌های جلو به هم نمی‌رسند یا دندان‌های پایین جلوتر از بالایی‌ها می‌ایستند.
• لبه دندان‌های جلو بی‌دلیل ساییده یا لب‌پَر شده است.
• هنگام جویدن، یک طرف دهان را بیشتر استفاده می‌کنید یا فک موقع بستن به یک سمت می‌لغزد.
• لب‌ها به‌سختی روی هم بسته می‌شوند یا دندان‌های جلو از لب بیرون زده‌اند.
• در کودکان: دندان‌های شیری خیلی زود یا خیلی دیر افتاده‌اند، کودک از دهان نفس می‌کشد یا مکیدن انگشت بعد از ۳ تا ۴ سالگی ادامه دارد.

نامرتبی خفیفی که نه بهداشت را سخت کرده و نه جویدن را، الزاماً به درمان نیاز ندارد.

تصمیم نهایی با معاینه، عکس و بررسی نحوه بسته شدن دندان‌ها گرفته می‌شود، نه با یک نگاه.

چه کسانی فعلاً نباید درمان را شروع کنند؟

ارتودنسی برای بیشتر افراد امن است، اما در چند حالت اول باید مشکل دیگری حل شود.

هیچ‌کدام از این‌ها مانع همیشگی نیستند؛ فقط ترتیب درمان را عوض می‌کنند:

• بیماری لثه فعال: جابه‌جا کردن دندان روی لثه ملتهب و استخوانی که در حال تحلیل است، آسیب را بیشتر می‌کند. بعد از درمان و کنترل لثه، حتی کسانی که قبلاً بیماری لثه داشته‌اند می‌توانند درمان را شروع کنند.
• پوسیدگی درمان‌نشده و بهداشت ضعیف: اگر دندان‌ها بدون براکت هم تمیز نمی‌مانند، با براکت خطر پوسیدگی بیشتر می‌شود. اول پوسیدگی‌ها درمان و عادت مسواک اصلاح می‌شود.
• دیابت کنترل‌نشده: قند خون بالا لثه را آسیب‌پذیرتر می‌کند؛ با قند کنترل‌شده درمان ممکن است.
• مصرف داروهای پوکی استخوان مثل آلندرونات: این داروها حرکت دندان را کند می‌کنند. حتماً قبل از شروع به دندان‌پزشک بگویید تا برنامه درمان بر همین اساس چیده شود.

ارتودنسی یا لمینت؛ کدام برای دندان کج بهتر است؟

این از رایج‌ترین سؤال‌های بیماران است. لمینت روکش نازکی است که روی سطح جلویی دندان چسبانده می‌شود؛ ظاهر دندان را عوض می‌کند، اما جای دندان و ریشه را تغییر نمی‌دهد.

پس اگر کجی خیلی کم است و دندان‌ها به هر حال به لمینت نیاز دارند (مثلاً به خاطر تغییر رنگ یا شکستگی)، لمینت می‌تواند ظاهر را یکدست کند.

اما اگر دندان‌ها چرخیده، شدیداً روی هم افتاده یا جلوزده‌اند، پوشاندنشان با لمینت معمولاً یعنی تراش بیشتر دندان سالم، ظاهر غیرطبیعی و باقی ماندن مشکل جویدن.

در این حالت اول صاف کردن دندان‌ها و بعد، اگر لازم بود، کار زیبایی منطقی‌تر است.

نسخه‌ای که به همه بیماران بدهیم وجود ندارد؛ معیار، شدت نامرتبی و سالم بودن دندان‌هاست.

براکت‌های رنگی روی دندان نامرتب با کش ارتودنسی جذاب

انواع ارتودنسی کدام است و کدام روش بهتر است؟

پنج روش اصلی ارتودنسی وجود دارد: براکت فلزی، براکت سرامیکی هم‌رنگ دندان، براکت لینگوال پشت دندان، الاینر شفاف و دستگاه متحرک کودکان.

براکت فلزی برای همه مشکلات کار می‌کند؛ الاینر برای نامرتبی خفیف تا متوسط کم‌پیداترین و راحت‌ترین انتخاب است.

همه روش‌ها بر یک اصل کار می‌کنند: نیروی ملایم و پیوسته.

تفاوتشان در دیده شدن، راحتی، میزان کنترلی که روی حرکت دندان دارند و نقشی است که خود بیمار در موفقیت درمان بازی می‌کند.

جدول زیر خلاصه مقایسه است و بعد از آن هر روش را جدا توضیح داده‌ایم.

براکت فلزی؛ رایج‌ترین و همه‌کاره‌ترین روش

براکت‌های کوچک فلزی روی هر دندان چسبانده می‌شوند و یک سیم از داخل آن‌ها عبور می‌کند.

در هر ویزیت، سیم عوض یا تنظیم می‌شود تا نیرو در جهت درست ادامه پیدا کند.

بزرگ‌ترین مزیتش کنترل دقیق روی حرکت‌های دشوار است: چرخاندن دندان، بالا آوردن دندانی که پایین مانده یا جابه‌جایی ریشه.

به همین دلیل در مشکلات شدید و پیچیده هنوز انتخاب اصلی است.

عیبش هم روشن است: دیده می‌شود، تمیز کردن اطرافش وقت می‌برد و خوراکی‌های سفت و چسبناک ممکن است براکت را جدا کنند.

براکت سرامیکی؛ هم‌رنگ دندان

ساختار و نحوه کارش مثل براکت فلزی است، با این تفاوت که براکت‌ها شفاف یا هم‌رنگ دندان‌اند و از فاصله گفت‌وگو کمتر به چشم می‌آیند.

کمی شکننده‌تر از فلزی هستند و کش‌های دورشان ممکن است با چای، قهوه یا زردچوبه رنگ بگیرند.

برای کسی که براکت فلزی را از نظر ظاهری نمی‌پذیرد ولی مشکلش برای الاینر مناسب نیست، گزینه خوبی است.

ارتودنسی لینگوال؛ براکت پشت دندان

براکت‌ها روی سطح پشتی دندان‌ها چسبانده می‌شوند و از روبه‌رو اصلاً دیده نمی‌شوند.

در عوض، چند هفته اول زبان با براکت‌ها برخورد می‌کند و ممکن است تلفظ بعضی حروف مثل «س» و «ش» کمی تغییر کند تا زبان عادت کند.

تمیز کردنش هم سخت‌تر است و همه مطب‌ها این روش را ارائه نمی‌دهند.

الاینر شفاف؛ پلاک‌های نامرئی و متحرک

الاینر مجموعه‌ای از پلاک‌های نازک و شفاف است که از روی اسکن دیجیتال دندان‌ها ساخته می‌شود.

هر پلاک کمی با قبلی فرق دارد و معمولاً هر ۱ تا ۲ هفته یکی جدید جایگزین می‌شود تا دندان‌ها قدم‌به‌قدم جابه‌جا شوند.

موقع غذا خوردن و مسواک زدن بیرون می‌آید، پس محدودیت غذایی براکت را ندارد.

شرط موفقیتش یک چیز است: باید روزی ۲۰ تا ۲۲ ساعت در دهان بماند. الاینری که در کیف بماند، دندانی را جابه‌جا نمی‌کند.

مطالعات مروری نشان داده‌اند الاینر برای نامرتبی‌های خفیف تا متوسط نتیجه قابل‌اعتمادی دارد، ولی در بعضی حرکت‌های دشوار کنترل براکت ثابت را ندارد؛ برای همین قبل از شروع باید مطمئن شد مشکل شما برای این روش مناسب است.

دستگاه متحرک برای کودکان در حال رشد

در کودکی که هنوز فکش در حال رشد است، گاهی هدف جابه‌جا کردن تک‌دندان نیست، بلکه هدایت رشد فک است؛ مثلاً باز کردن فک بالایی که تنگ مانده.

این دستگاه‌ها را کودک خودش درمی‌آورد و می‌گذارد، پس اثرشان کاملاً به ساعت‌های استفاده بستگی دارد. والدین در این مرحله نقش اصلی را دارند.

یک هشدار هم درباره تبلیغات «ارتودنسی چندماهه» بدهیم: صاف کردن سریع چند دندان جلو برای نامرتبی‌های کوچک ممکن است، اما اگر مشکل در نحوه بسته شدن دندان‌های عقب یا فک باشد، کوتاه کردن درمان فقط ظاهر را درست می‌کند و مشکل اصلی می‌ماند.

لبخند با براکت رنگی و نمادهای اصلاح طرح لبخند

ارتودنسی چقدر طول می‌کشد و چه چیزی آن را طولانی می‌کند؟

پژوهشی که نتایج ده‌ها مطالعه را کنار هم گذاشته، میانگین را حدود ۲۰ ماه گزارش کرده است.

نامرتبی‌های خفیف، به‌خصوص با الاینر، گاهی در ۶ تا ۱۲ ماه جمع می‌شوند و مشکلات فکی شدید ممکن است بیش از ۲ سال وقت بگیرند.

آنچه طول ارتودنسی را تعیین می‌کند، بیشتر از نوع دستگاه، شدت مشکل و رفتار خود بیمار است. این موارد درمان را بی‌دلیل طولانی می‌کنند:

• غیبت در ویزیت‌ها: هر ویزیت جاافتاده یعنی چند هفته‌ای که دندان‌ها با نیروی ضعیف‌شده یا در جهت قبلی حرکت کرده‌اند.
• کنده شدن مکرر براکت: تا براکت دوباره چسبانده نشود، آن دندان عملاً از برنامه عقب می‌ماند.
• استفاده نکردن از کش‌ها یا الاینر: کش‌هایی که دندان‌پزشک برای اصلاح رابطه فک بالا و پایین می‌دهد، اگر فقط چند ساعت در روز استفاده شوند، تقریباً بی‌اثرند.
• التهاب لثه و پوسیدگی: گاهی مجبور می‌شویم نیروها را کم کنیم تا لثه آرام شود یا پوسیدگی درمان شود.
• سن و رشد: در بزرگسالان استخوان متراکم‌تر است و بعضی حرکت‌ها کندتر پیش می‌روند؛ در عوض بزرگسالان معمولاً همکاری بهتری دارند.

فاصله ویزیت‌ها برای براکت ثابت معمولاً ۴ تا ۸ هفته است.

برای الاینر، چون پلاک‌ها از قبل آماده‌اند، ویزیت‌ها کمتر است، ولی بیمار باید سر وقت پلاک بعدی را بگذارد و در ویزیت‌های کنترلی بیاید.

سن مناسب ارتودنسی چند سالگی است؟

اولین معاینه کودک باید حداکثر تا ۷ سالگی انجام شود، بیشتر درمان‌های کامل بین ۱۱ تا ۱۴ سالگی شروع می‌شوند و برای بزرگسالان محدودیت سنی وجود ندارد؛ کافی است لثه و استخوان سالم باشد.

کودکان؛ اولین معاینه تا ۷ سالگی

انجمن ارتودنتیست‌های آمریکا توصیه می‌کند هر کودک حداکثر تا ۷ سالگی یک بار از نظر ارتودنسی معاینه شود.

در این سن معمولاً اولین دندان‌های دائمی جلو و آسیای اول درآمده‌اند و می‌شود مشکلات رشد فک، کمبود جا و قفل شدن دندان‌ها را زود دید.

معاینه در ۷ سالگی به این معنا نیست که حتماً همان موقع درمان شروع شود؛ در بیشتر بچه‌ها فقط یعنی «زیر نظر بماند».

اما مشکلاتی مثل تنگی فک بالا یا قفل شدن دندان‌ها، در سنین رشد با دستگاه‌های ساده‌تر و کوتاه‌تر قابل اصلاح‌اند و اگر صبر کنیم، ممکن است بعدها درمان سخت‌تری بخواهند.

عادت‌ها هم مهم‌اند: مکیدن انگشت یا پستانک اگر بعد از ۳ تا ۴ سالگی ادامه پیدا کند، می‌تواند جلوی دهان را باز نگه دارد و دندان‌های بالا را جلو بدهد.

نفس کشیدن مداوم از دهان و فشار دادن زبان به دندان‌ها هم ارزش بررسی دارند.

نوجوانان؛ رایج‌ترین سن شروع براکت

بیشتر درمان‌های کامل حدود ۱۱ تا ۱۴ سالگی شروع می‌شوند؛ وقتی تقریباً همه دندان‌های دائمی درآمده‌اند و هنوز جهش رشد نوجوانی باقی است.

این زمان‌بندی کمک می‌کند هم دندان‌ها مرتب شوند و هم از رشد فک برای اصلاح رابطه فک بالا و پایین استفاده شود.

بزرگسالان؛ آیا برای ارتودنسی دیر است؟

نه. دندان در هر سنی که لثه و استخوان اطرافش سالم باشد، قابل جابه‌جایی است و محدودیت سنی مشخصی وجود ندارد.

تعداد زیادی از بیماران امروز بزرگسال هستند و بسیاری از آن‌ها الاینر یا براکت سرامیکی را انتخاب می‌کنند.

دو تفاوت مهم در بزرگسالی وجود دارد: اول اینکه قبل از شروع، بیماری لثه و پوسیدگی‌ها باید درمان شوند؛ دوم اینکه بعد از پایان رشد، مشکلات شدید استخوانی فک فقط با جابه‌جایی دندان حل نمی‌شوند و گاهی ترکیب درمان دندانی و جراحی فک لازم است.

این را باید از روز اول بدانید تا انتظار درستی از نتیجه داشته باشید.

مراحل ارتودنسی چیست؟

معاینه، عکس و اسکن دندان، طرح درمان، درمان پوسیدگی و لثه، نصب براکت یا تحویل الاینر، ویزیت‌های هر ۴ تا ۸ هفته و در پایان برداشتن دستگاه و گذاشتن ریتینر.

• معاینه و گفت‌وگو: دندان‌پزشک وضعیت دندان‌ها، لثه، نحوه بسته شدن فک‌ها و حرکت فک را بررسی می‌کند و می‌پرسد چه چیزی شما را اذیت می‌کند. انتظار شما از نتیجه همین‌جا باید روشن شود.
• عکس و مدارک تشخیصی: عکس پانورامیک (OPG) برای دیدن ریشه‌ها و دندان‌های درنیامده، و در صورت نیاز عکس نیم‌رخ سر برای بررسی رابطه فک‌ها. عکس از صورت و لبخند هم برای مقایسه قبل و بعد گرفته می‌شود.
• اسکن یا قالب دندان: مدل دقیق دندان‌ها برای طراحی حرکت‌ها و، در الاینر، ساخت پلاک‌ها.
• طرح درمان: روش پیشنهادی، مدت تقریبی، نیاز یا عدم نیاز به کشیدن دندان و نقش شما در درمان توضیح داده می‌شود. در الاینر، معمولاً شبیه‌سازی دیجیتال مسیر حرکت دندان‌ها را هم می‌بینید.
• درمان‌های پیش از شروع: جرم‌گیری، درمان پوسیدگی‌ها و التهاب لثه. شروع درمان روی دهان ناسالم، پوسیدگی را بدتر می‌کند.
• نصب دستگاه: چسباندن براکت‌ها حدود یک تا دو ساعت طول می‌کشد و بی‌حسی لازم ندارد. در الاینر، دکمه‌های کوچک هم‌رنگ دندان روی بعضی دندان‌ها چسبانده و اولین پلاک تحویل داده می‌شود.
• ویزیت‌های دوره‌ای: تنظیم سیم، تعویض کش، بررسی پیشرفت و بهداشت.
• برداشتن دستگاه و شروع ریتینر: براکت‌ها برداشته می‌شوند، چسب باقی‌مانده پاک و دندان‌ها پرداخت می‌شوند و همان روز یا چند روز بعد نگهدارنده تحویل می‌شود.

آیا برای ارتودنسی دندان سالم کشیده می‌شود؟

همیشه نه. وقتی کمبود جا زیاد است یا دندان‌ها خیلی جلو آمده‌اند، گاهی کشیدن یک یا دو دندان (معمولاً آسیای کوچک) لازم می‌شود تا دندان‌ها بدون بیرون زدن لب‌ها در ردیف جا بگیرند.

در بسیاری از موارد دیگر، با گشاد کردن قوس دندان، تراش بسیار جزئی بین دندان‌ها یا عقب بردن دندان‌های آسیا، درمان بدون کشیدن انجام می‌شود.

این تصمیم باید با عکس و اندازه‌گیری گرفته شود و حق دارید دلیلش را دقیق بپرسید.

قبل و بعد ارتودنسی دندان‌های کج

آیا ارتودنسی درد دارد؟

چسباندن براکت درد ندارد. بعد از نصب و بعد از هر تنظیم، چند روز فشار و کوفتگی دارید که در ۲۴ ساعت اول بیشترین شدت را دارد و حداکثر ظرف حدود یک هفته از بین می‌رود؛ غذای نرم و مسکن ساده کافی است.

این فشار حسی شبیه «خستگی» یا لقی دندان‌هاست و بیشتر موقع جویدن حس می‌شود.

مطالعات نشان داده‌اند اوج آن ۲۴ ساعت اول است و بعد روزبه‌روز کمتر می‌شود.

با الاینر هم همین حس در ۱ تا ۲ روز اولِ هر پلاک جدید وجود دارد، معمولاً ملایم‌تر.

برای کم کردن ناراحتی این کارها کمک می‌کنند:

• چند روز اول غذای نرم بخورید: سوپ، ماست، تخم‌مرغ، پوره سیب‌زمینی، برنج نرم و میوه‌های رسیده.
• مسکن ساده مثل استامینوفن طبق دستور برچسب یا توصیه دندان‌پزشک کافی است. بررسی‌های معتبر علمی نشان داده مسکن‌ها این درد را کم می‌کنند؛ برای مصرف چندروزه داروهای ضدالتهاب، اول با دندان‌پزشک خود هماهنگ کنید.
• زخم‌هایی که براکت روی گونه و لب ایجاد می‌کند، در دو هفته اول شایع است. یک تکه کوچک موم ارتودنسی روی براکتی که اذیت می‌کند بگذارید؛ دهان‌شویه آب‌نمک ولرم هم به ترمیم زخم کمک می‌کند.
• نوشیدنی خنک یا بستنی نرم برای بعضی بیماران حس فشار را آرام‌تر می‌کند.

دردی که شدید است، با گذشت روزها بیشتر می‌شود یا با تورم صورت و تب همراه است، به ارتودنسی ربطی ندارد و باید زودتر بررسی شود.

با براکت چه بخوریم و چطور مسواک بزنیم؟

با براکت ثابت آجیل، تخمه، ته‌دیگ، آدامس، تافی، گوجه‌سبز، یخ و گاز زدن سیب و ساندویچ ممنوع است؛ بقیه غذاها را ریز کنید.

صبح و شب با خمیردندان فلورایددار و مسواک بین‌دندانی، اطراف هر براکت را تمیز کنید.

با براکت چه بخوریم و چه نخوریم؟

قانون ساده است: هر چیزی که باید با دندان‌های جلو «گاز» زده شود، سفت است یا به دندان می‌چسبد، دشمن براکت است.

کنده شدن براکت هم درمان را عقب می‌اندازد و هم ویزیت اضافه می‌خواهد.

با الاینر این محدودیت‌ها نیست، چون پلاک موقع غذا بیرون می‌آید؛ ولی بعد از غذا باید دندان‌ها را مسواک زد و بعد پلاک را گذاشت.

نوشابه، آب‌میوه صنعتی و نوشیدنی‌های شیرین را هم تا جای ممکن کم کنید.

اطراف براکت جایی است که قند و میکروب راحت می‌ماند و همین ترکیب، لکه‌های سفید دائمی روی مینا می‌سازد.

جویدن خودکار، ناخن یا درِ بطری هم عادت‌هایی هستند که در این دوره باید کنار بگذارید.

مسواک زدن با براکت؛ حداقل‌هایی که نباید فراموش شود

خطر اصلی این دوره خود براکت نیست؛ پلاک میکروبی است که اطراف آن جمع می‌شود.

جمع‌بندی مطالعات نشان داده نزدیک به نیمی از بیماران با براکت ثابت، لکه‌های سفید گچی روی مینا پیدا می‌کنند؛ لکه‌هایی که شروع پوسیدگی‌اند و بعد از برداشتن براکت تازه دیده می‌شوند.

این لکه‌ها با بهداشت درست تا حد زیادی قابل پیشگیری‌اند.

از روز اول بپذیرید که زمان مسواک زدن تقریباً دو برابر می‌شود: صبح و شب، با خمیردندان فلورایددار، و هر دندان از بالا و پایین براکت.

مسواک مخصوص براکت، مسواک باریک بین‌دندانی و نخ‌کش برای رد کردن نخ از زیر سیم، سه ابزاری هستند که لازم دارید. با الاینر، پلاک‌ها را با آب سرد بشویید و وقتی در دهان هستند، جز آب ساده چیزی ننوشید.

مقایسه دندان‌های نامرتب و لبخند منظم بعد از براکت

عوارض ارتودنسی چیست و چطور پیشگیری می‌شود؟

شایع‌ترین عوارض، لکه سفید و پوسیدگی اطراف براکت، التهاب لثه، زخم دهان و کوتاه شدن خفیف نوک ریشه است و مهم‌ترین مشکل بعد از درمان، برگشت دندان‌ها بدون ریتینر.

بیشترشان با بهداشت درست و استفاده از ریتینر پیشگیری می‌شوند.

درمانی که درست برنامه‌ریزی شود، عارضه جدی کمی دارد؛ اما چند مشکل شناخته‌شده وجود دارد که بهتر است از قبل بدانید و برایشان آماده باشید:

• لکه سفید و پوسیدگی: شایع‌ترین عارضه و تقریباً همیشه به بهداشت برمی‌گردد. پیشگیری: مسواک دقیق، فلوراید و کم کردن قند و نوشیدنی شیرین.
• التهاب و ورم لثه: لثه اطراف براکت ممکن است قرمز و پف‌کرده شود. با تمیز کردن بهتر معمولاً برمی‌گردد. در بزرگسالانی که از قبل بیماری لثه داشته‌اند، باید قبل از شروع لثه کنترل شود.
• کوتاه شدن نوک ریشه: کوتاه شدن خفیف نوک ریشه در بسیاری از بیماران رخ می‌دهد و معمولاً هیچ اثری بر دوام دندان ندارد. نوع شدید آن نادر است. سابقه ضربه به دندان یا درمان قبلی را حتماً بگویید و عکس کنترلی در میانه درمان را جدی بگیرید.
• زخم دهان: بیشتر در هفته‌های اول. موم ارتودنسی و آب‌نمک کافی است.
• حساسیت موقت و لق شدن خفیف دندان‌ها: بخشی طبیعی از جابه‌جایی است و بعد از تثبیت از بین می‌رود.
• برگشت دندان‌ها: مهم‌ترین «عارضه» بعد از درمان است و تقریباً همیشه به استفاده نکردن از ریتینر برمی‌گردد.

یک باور رایج را هم اصلاح کنیم: شواهد علمی نشان نمی‌دهد که این درمان به‌تنهایی دردهای مفصل فک یا سردردهای مزمن را درمان یا ایجاد کند.

اگر درد مفصل فک دارید، این مشکل جداگانه بررسی می‌شود و نباید تنها دلیل شروع درمان باشد.

اگر براکت کنده شد یا سیم زخم کرد چه کنیم؟

براکت شل یا سیم بیرون‌زده اورژانس نیست: سیم را با پشت قاشق بخوابانید، روی آن موم بگذارید و ظرف ۱ تا ۲ روز با مطب تماس بگیرید. ضربه به دهان یا ورم صورت فوری است.

بیشتر مشکلات دستگاه اورژانس نیستند، اما نباید تا ویزیت بعدی رها شوند.

این جدول کمک می‌کند بدانید چه کاری کنید و چقدر عجله لازم است:

هیچ‌وقت سعی نکنید سیم را با انبردست خانگی قطع کنید یا براکت را با چسب دوباره بچسبانید.

یک عکس از وضعیت بگیرید و برای مطب بفرستید؛ معمولاً همین برای تصمیم درباره فوریت کافی است.

ریتینر چیست و تا کی باید آن را بگذاریم؟

ریتینر نگهدارنده‌ای است که بعد از پایان ارتودنسی، دندان‌ها را در جای جدید ثابت نگه می‌دارد.

چند ماه اول تقریباً تمام روز و بعد شب‌ها استفاده می‌شود؛ در عمل برای سال‌های طولانی.

ریتینر یا نگهدارنده، دستگاهی است که بعد از برداشتن براکت یا تمام شدن الاینر، دندان‌ها را در جای جدیدشان ثابت نگه می‌دارد.

دلیلش ساده است: الیاف لثه و استخوان اطراف دندان ماه‌ها طول می‌کشد تا با جای تازه سازگار شوند و در تمام عمر، دندان‌ها کم‌کم جابه‌جا می‌شوند.

بدون نگهدارنده، بخشی از نتیجه برمی‌گردد. بسیاری از کسانی که چند سال بعد با دندان‌های دوباره کج‌شده مراجعه می‌کنند، درمان بدی نداشته‌اند؛ ریتینر را کنار گذاشته‌اند.

دو نوع اصلی وجود دارد و گاهی هر دو با هم تجویز می‌شوند:

• ریتینر ثابت: سیم نازکی که پشت دندان‌های جلو چسبانده می‌شود و دیده نمی‌شود. فراموش نمی‌شود، اما نخ دندان کشیدن زیر آن مهارت می‌خواهد و اگر سیم یا چسب جدا شد، باید زود ترمیم شود.
• ریتینر متحرک: پلاک شفاف یا پلاک سیمی که خودتان می‌گذارید. تمیز کردنش راحت است، اما فقط وقتی کار می‌کند که واقعاً در دهان باشد.

برنامه رایج برای ریتینر متحرک این است که چند ماه اول تقریباً تمام روز استفاده شود و بعد فقط شب‌ها.

انجمن ارتودنسی بریتانیا توصیه می‌کند تا هر وقت دندان صاف می‌خواهید، نگهدارنده را نگه دارید؛ یعنی در عمل، شب‌ها برای سال‌های طولانی.

پیگیری‌های ده‌ساله دانشگاه واشنگتن هم نشان داد در بیشتر بیمارانی که بعد از دوره نگهداری ریتینر را کنار گذاشته بودند، دندان‌های جلوی پایین دوباره درجاتی از نامرتبی پیدا کردند.

اگر چند شب ریتینر را نگذاشتید و موقع گذاشتن سفت بود، یعنی دندان‌ها شروع به حرکت کرده‌اند؛ آن را بگذارید و اگر جا نرفت، با مطب تماس بگیرید.

پلاک شفاف روی دندان نامرتب برای اصلاح لبخند

ارتودنسی در تهران؛ مشاوره و درمان در مطب دکتر کندری

ارتودنسی با الاینر شفاف را در مطب دکتر کیهان کندری در توانیر تهران، خود دکتر کندری انجام می‌دهد.

در مطب دکتر کیهان کندری در محدوده توانیر و ولیعصر (منطقه ۶ تهران)، درمان صاف کردن دندان‌ها با الاینر شفاف را خود دکتر کندری انجام می‌دهد؛ از معاینه و اسکن دیجیتال تا تحویل پلاک‌ها، ویزیت‌های کنترلی و ریتینر.

هدف ما این است که بیمار قبل از هر تصمیمی، دقیقاً بداند مشکلش چیست و چه انتظاری از درمان داشته باشد.

در ویزیت اول چه اتفاقی می‌افتد؟ دندان‌ها، لثه و نحوه بسته شدن فک‌ها معاینه می‌شود، سؤال‌های شما درباره مدت، درد و نتیجه جواب داده می‌شود و اگر مشکل شما با الاینر قابل درمان باشد، مراحل بعدی توضیح داده می‌شود.

اگر شدت مشکل یا ناهماهنگی فک به‌گونه‌ای باشد که براکت ثابت یا جراحی فک پاسخ بهتری بدهد، این را صادقانه می‌گوییم تا وقت و هزینه شما صرف روشی نشود که به نتیجه نمی‌رسد.

معاینه و مشاوره اول هزینه‌ای ندارد. پیش از مراجعه، اگر عکس پانورامیک جدید دارید، همراه بیاورید و فهرست داروهای مصرفی و سابقه درمان‌های قبلی دندان را آماده کنید.

در دوران بارداری می‌شود ارتودنسی کرد؟

ادامه درمانی که از قبل شروع شده معمولاً مشکلی ندارد. در شروع درمان، عکس‌های رادیوگرافی تا جای ممکن به بعد از زایمان موکول می‌شوند.

لثه‌ها در بارداری حساس‌تر و ملتهب‌ترند، پس بهداشت دهان در این دوره اهمیت بیشتری دارد. حتماً بارداری را به دندان‌پزشک اطلاع دهید.

با دندان پرشده یا روکش‌دار هم می‌شود ارتودنسی کرد؟

بله. دندان پرشده یا روکش‌دار مثل دندان طبیعی جابه‌جا می‌شود، چون ریشه‌اش زنده در استخوان قرار دارد.

فقط چسباندن براکت یا دکمه الاینر روی روکش سرامیکی روش خاصی دارد و گاهی بعد از درمان، ترمیم‌های قدیمی جلوی دندان برای یکدست شدن با ردیف جدید عوض می‌شوند.

با براکت می‌شود ورزش کرد یا ساز بادی زد؟

بله. در ورزش‌های برخوردی مثل فوتبال، بسکتبال و رزمی، محافظ دهانی مخصوص بیماران دارای براکت استفاده کنید تا لب و گونه روی براکت آسیب نبیند.

نوازندگان سازهای بادی معمولاً بعد از دو تا سه هفته با براکت سازگار می‌شوند؛ موم ارتودنسی در این مدت کمک می‌کند.

بعد از برداشتن براکت می‌توانم بلیچینگ کنم؟

بله، و منطقی‌تر هم همین است. بلیچینگ با براکت روی دندان، زیر براکت را سفید نمی‌کند و رنگ دندان لکه‌لکه می‌شود.

معمولاً چند هفته بعد از برداشتن براکت و پرداخت دندان‌ها، سفید کردن قابل انجام است.

ارتودنسی فقط برای یک فک امکان دارد؟

گاهی بله؛ اگر مشکل فقط در ردیف دندان‌های یک فک باشد و دندان‌های بالا و پایین درست روی هم بسته شوند.

اما اگر رابطه بسته شدن فک‌ها ایراد داشته باشد، درمان یک فک معمولاً نتیجه‌ای ناقص یا ناپایدار می‌دهد. تصمیم با معاینه نحوه بسته شدن دندان‌هاست.

منابع علمی

• Tsichlaki A, Chin SY, Pandis N, Fleming PS. How long does treatment with fixed orthodontic appliances last? A systematic review. Am J Orthod Dentofacial Orthop. 2016;149(3):308–318.
• Sundararaj D, et al. Critical evaluation of incidence and prevalence of white spot lesions during fixed orthodontic appliance treatment: a meta-analysis. J Int Soc Prev Community Dent. 2015;5(6):433–439.
• Littlewood SJ, et al. Retention procedures for stabilising tooth position after treatment with orthodontic braces. Cochrane Database Syst Rev. 2016;(1):CD002283.
• Monk AB, et al. Pharmacological interventions for pain relief during orthodontic treatment. Cochrane Database Syst Rev. 2017;11:CD003976.
• Krishnan V. Orthodontic pain: from causes to management – a review. Eur J Orthod. 2007;29(2):170–179.
• Weltman B, et al. Root resorption associated with orthodontic tooth movement: a systematic review. Am J Orthod Dentofacial Orthop. 2010;137(4):462–476.
• Rossini G, et al. Efficacy of clear aligners in controlling orthodontic tooth movement: a systematic review. Angle Orthod. 2015;85(5):881–889.
• Nguyen QV, Bezemer PD, Habets L, Prahl-Andersen B. A systematic review of the relationship between overjet size and traumatic dental injuries. Eur J Orthod. 1999;21(5):503–515.
• Little RM. Stability and relapse of mandibular anterior alignment: University of Washington studies. Semin Orthod. 1999;5(3):191–204.
• Zahrowski JJ. Optimizing orthodontic treatment in patients taking bisphosphonates for osteoporosis. Am J Orthod Dentofacial Orthop. 2009;135(3):361–374.
• British Orthodontic Society. Retainers – patient information leaflet.
• Luther F, Layton S, McDonald F. Orthodontics for treating temporomandibular joint (TMJ) disorders. Cochrane Database Syst Rev. 2010;(7):CD006541.
• American Association of Orthodontists recommendation – first orthodontic check-up by age 7 (Harvard School of Dental Medicine)
• NHS – Braces